Ers mis Mai 2026 mae'r Senedd wedi trafod cynllun Llywodraeth Plaid Cymru ar gyfer gofal plant cyffredinol a ariennir. Defnyddiodd Reform UK ei ddadl ar 10 Mehefin i alw am gostau llawn ac amserlen. Mae Llafur ac eraill wedi holi am ddyfodol Dechrau'n Deg. Codwyd capasiti'r gweithlu, hyblygrwydd a darpariaeth cyfrwng Cymraeg hefyd.
Y prif ddadleuon
Mae Aelodau Plaid Cymru, gan gynnwys y Dirprwy Brif Weinidog Sioned Williams, yn dadlau bod gofal plant cyffredinol yn lleihau tlodi plant, yn helpu rhieni, yn enwedig mamau, i weithio ac o fudd i ddatblygiad plant. Gwnaeth Sarah Rees a Kiera Marshall yr achos o brofiad personol ac ymgyrchu. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Gofynnodd Dan Thomas (Reform UK), Lynne Neagle (Llafur Cymru) ac eraill am gostau llawn ac amserlen. Cyfeiriodd Neagle at amcangyfrif Sefydliad Astudiaethau Cyllidol o tua £400 miliwn y flwyddyn. Atebodd Gweinidogion gyda £55 miliwn ar gyfer cam cyntaf a chanolbwynt o £375 miliwn. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Gofynnodd Lynne Neagle, Ken Skates a Huw Thomas (Llafur Cymru) a fyddai'r cynnig newydd yn gwanhau Dechrau'n Deg, sy'n cynnwys ymweliadau iechyd a chymorth i rieni. Dywedodd Sioned Williams na fyddai teuluoedd sy'n cael y pecyn llawn yn ei golli. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Cododd Aelodau o sawl plaid y gweithlu. Dywedodd Huw Thomas na all addewid cyffredinol ddibynnu ar gyflogau isel a holodd am y cyflog byw gwirioneddol. Gofynnodd Helen Jenner am niferoedd lleoedd ac ymarferwyr. Addawodd Sioned Williams gynllun gweithlu. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dadleuodd Ken Skates y byddai gofal plant cyffredinol yn rhoi tua £15 miliwn y flwyddyn o fudd i bobl sy'n ennill dros £100,000. Dywedodd y Prif Weinidog Rhun ap Iorwerth fod cyffredinoliaeth yn cefnogi pob plentyn ac y bydd teuluoedd incwm isel a gafodd eu cau allan o'r blaen yn elwa. Cyfraniadau: [1][2][3]
Cododd Kiera Marshall, Peter Fox ac Andrew Griffin amrywio lleol, mynediad gwledig a chapasiti cyfrwng Cymraeg. Dywedodd y Prif Weinidog fod modd cyfuno sesiynau eisoes a bod y Llywodraeth yn gweithio gyda chynghorau ar gysondeb. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Dywedodd Reform UK ei fod yn cefnogi'r cynnig presennol a bod craffu yn rhan o'i rôl. Nododd Aelodau Plaid Cymru, y Democratiaid Rhyddfrydol a Llafur nad oedd gan faniffesto Reform ymrwymiadau gofal plant. Dywedodd Sarah Cooper-Lesadd (Reform UK) fod y ddadl hon yn ymwneud â chyflawni. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Safbwyntiau'r pleidiau
Plaid CymruWedi newid
Mae Aelodau'n disgrifio gofal plant cyffredinol fel elfen ganolog o leihau tlodi plant a chefnogi mamau sy'n gweithio. Bydd yn cael ei gyflwyno fesul cam: 12.5 awr i bob plentyn dwy oed eleni, yna 20 awr, yna plant iau, ochr yn ochr â thyfu'r gweithlu. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Sut mae hyn wedi newid: Ym mis Mehefin addawodd y Llywodraeth gostau a chyfnodau cychwynnol cyn y toriad. Ar 14 Gorffennaf nododd Sioned Williams amcangyfrif canolbwynt o £375 miliwn a cham cyntaf.
Llafur CymruWedi newid
Dywed Lynne Neagle fod Llafur eisiau mwy o ofal plant am ddim ond mae'n holi am gyllid ac amseru. Mae Ken Skates yn gwrthwynebu ariannu i'r enillwyr uchaf. Mae Neagle, Huw Thomas a Mike Hedges yn gofyn am ddiogelu Dechrau'n Deg a chyflogau'r gweithlu. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Sut mae hyn wedi newid: Ym mis Mehefin holodd Llafur y cyllid a'r amserlen. O ddiwedd Medi canolbwyntiodd ei Aelodau ar Ddechrau'n Deg a chost budd-daliadau i enillwyr uchel.
Reform UK
Dywed Dan Thomas fod Reform yn cefnogi'r cynnig presennol sydd eisoes yn y gyllideb ond mae'n gofyn am gostau llawn ac amserlen. Mae Cristiana Emsley a Sarah Cooper-Lesadd yn holi am gostau wedi'u modelu, meincnodau a diogelu Dechrau'n Deg. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Ceidwadwyr Cymreig
Mae Sam Rowlands yn croesawu unrhyw ymgais wirioneddol i wneud gofal plant yn fwy fforddiadwy, yn cysylltu costau â chyfraddau genedigaethau sy'n gostwng ac yn gofyn a ellir cyflawni'r cynllun. Mae Peter Fox yn holi am amserlenni a mynediad gwledig. Mae Natasha Asghar yn cynnig ymestyn gofal plant am ddim. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru
Mae Jane Dodds yn croesawu'r uchelgais ac eisiau cynnig cyffredinol sy'n cyrraedd teuluoedd difreintiedig. Gofynnodd am gostau cychwynnol cyn y toriad, ac i ddarparwyr preifat a gwledig gael eu cynrychioli ar y grŵp llywio. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano
1Beth fydd cost lawn y polisi a phryd y daw? Cyfeiriodd Gweinidogion at £55 miliwn ar gyfer y cam cyntaf, canolbwynt o £375 miliwn, a dywedon nhw y daw ffigurau pellach yn y gyllideb ddrafft. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
2A fydd Dechrau'n Deg yn colli gwasanaethau neu gyllid? Holodd Lynne Neagle a Ken Skates. Rhoddodd Sioned Williams sicrwydd na fydd teuluoedd sy'n cael y pecyn ehangach yn ei golli. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
3Faint o staff a lleoedd sydd eu hangen? Gofynnodd Helen Jenner am ffigurau. Dywedodd Sioned Williams fod amcanestyniadau'n cael eu datblygu a bod cynllun gweithlu i ddilyn. Dywedodd Huw Thomas na chafodd ateb clir ar y cyflog byw gwirioneddol. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
4Sut bydd llwyddiant yn cael ei fesur? Holodd Sarah Cooper-Lesadd am feincnodi. Dywedodd Sioned Williams nad yw'r trefniadau presennol yn foddhaol a bod angen meincnodi gwell. Cyfraniadau: [1][2][3]
5A ddylai enillwyr uwch elwa? Rhoddodd Ken Skates y gost ar tua £15 miliwn y flwyddyn. Dywedodd Rhun ap Iorwerth fod cyffredinoliaeth yn cefnogi pob plentyn ac yn cynnwys teuluoedd incwm isel a gafodd eu heithrio o'r blaen. Cyfraniadau: [1][2][3]
Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano
Mae deisebau'n gofyn am fwy o hyblygrwydd yn y cynllun 12.5 awr a ariennir i blant dwy oed (281 llofnod), gofal plant a ariennir sy'n decach ac yn fwy hygyrch (107), clybiau gwyliau rhatach drwy gofrestru gydag AGC (26), ymrwymiad i gadw Dechrau'n Deg (13) a llai o bwysau arolygu ar feithrinfeydd nas cynhelir (7).
Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw
Mae Gweinidogion wedi cyfarfod â'r grŵp llywio arbenigol ar ofal plant, awdurdodau lleol a darparwyr mewn gweithdy, a sefydliadau blynyddoedd cynnar cyfrwng Cymraeg fel Mudiad Meithrin a Cwlwm. Maent hefyd wedi ymweld â chanolfannau integredig i blant ar gyfer cyhoeddiadau gofal plant.
Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)
O gofnod y Senedd flaenorol, ar gyfer materion sy'n rhychwantu'r ddwy. Mae gweddill y dadansoddiad hwn yn ymwneud â'r Seithfed Senedd yn unig.
Yn y Chweched Senedd, canolbwyntiodd y ddadl ar ba mor agos y dylai Cymru efelychu ehangu oriau a ariennir yn Lloegr. Amddiffynnodd Gweinidogion Llafur ddull graddol yn seiliedig ar Ddechrau'n Deg a'r cytundeb cydweithio. Pwysodd Plaid Cymru a'r Democratiaid Rhyddfrydol am wasanaeth cyffredinol a beirniadu toriadau cyllidebol. Cyfeiriodd y Ceidwadwyr at gynnig Lloegr.
Dywedodd Aelodau Ceidwadol, gan gynnwys Peter Fox, fod peidio â dilyn cynnig Lloegr yn gadael teuluoedd Cymru mewn sefyllfa anodd. Atebodd Julie Morgan (Llafur Cymru) fod Cymru'n datblygu gofal plant yn systematig o dan gynllun a'r cytundeb cydweithio. Cyfraniadau: [1][2]
Cefnogodd Sioned Williams (Plaid Cymru) wasanaeth gofal plant cenedlaethol i bob plentyn o 12 mis oed. Gwrthwynebodd Jane Dodds (Democratiaid Rhyddfrydol Cymru) doriadau pellach o £11.2 miliwn i ofal plant yn y gyllideb ddrafft yn 2024, ar ben £16 miliwn. Cyfraniadau: [1][2]
Dywedodd Gweinidogion Llafur fod y cynnig gofal plant yr un mwyaf uchelgeisiol yn y DU ac y byddai Dechrau'n Deg yn ymestyn i 9,500 yn ychwanegol o blant dwy oed, a nododd Rhun ap Iorwerth fod hyn yn rhan o'r cytundeb cydweithio. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Disgrifiodd tystiolaeth bwyllgor y cyllid fel un darniog a chymhleth i rieni, gyda chymhwysedd yn seiliedig ar incwm, statws gwaith, oedran a phreswyliad. Cododd tystion hefyd gyflogau'r gweithlu a diffyg darpariaeth i blant anabl. Cyfraniadau: [1][2][3]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 23 Hydref 2026 o 154 cyfraniad yn y Senedd rhwng 19 Mai 2026 a 19 Hydref 2026, ynghyd â'r deisebau a chyfarfodydd y gweinidogion ar y briff hwn. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r cyfraniadau y mae'n seiliedig arnyn nhw; gwiriwch nhw cyn dyfynnu. Sut mae'r dadansoddiad yn cael ei ysgrifennu.
Yr hyn mae'r llywodraeth wedi'i addo
Mae'r Rhaglen Lywodraethu 2026 i 2030 yn perthyn i'r Seithfed Senedd. Dewiswch y Seithfed Senedd i weld pa mor aml mae pob ymrwymiad wedi codi.
Cynnig Gofal Plant newydd
Darparu Cynnig Gofal Plant trawsnewidiol a chyffredinol newydd i blant rhwng 9 mis a 4 oed, gan adeiladu’n raddol i 20 awr o ofal plant a ariennir yr wythnos am 48 wythnos y flwyddyn, a chynnal y cynnig 30 awr presennol ar gyfer plant 3 a 4 oed cymwys.
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.
Yn y newyddion
Y penawdau diweddaraf ar y briff hwn, gyda dolen i stori pob cyhoeddiad.
Mae pob bar yn dangos cyfran areithiau a chwestiynau'r blaid honno yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn, fel bod modd cymharu pleidiau mawr a bach. Mae'r llinell syth yn dangos y Siambr gyfan: 0.19%.
Cyfarfodydd gweinidogion â sefydliadau allanol a'u hymrwymiadau ar y briff hwn, o'r gofrestr y mae Llywodraeth Cymru yn ei chyhoeddi bob tri mis. 2 ers etholiad 2026; y diweddaraf:
5 Awst 2026
Eisteddfod- Cwlwm, and Mudiad Meithrin are launching Cymraeg i Blant's 10 year anniversary party
Cyfarfod, Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
15 Gorffennaf 2026
Mudiad Meithrin
Cyfarfod, Cabinet Minister for Education and the Welsh Language
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, cyfarfodydd ac ymrwymiadau gweinidogol. Mae'r gofrestr yn cael ei chyhoeddi dri mis neu fwy ar ôl y cyfarfodydd y mae'n eu rhestru.
Cwestiynau ysgrifenedig
Does dim cwestiynau ysgrifenedig ar y briff hwn yn y Chweched Senedd eto.
Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Chweched Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Chwefror 2023, Mawrth 2023, Ebrill 2023, Mai 2023, Mehefin 2023, Awst 2023, Rhagfyr 2024, Chwefror 2025, Mawrth 2025, Ebrill 2025, Mai 2025, Mehefin 2025, Gorffennaf 2025, Awst 2025, Medi 2025, Hydref 2025, Tachwedd 2025 a Rhagfyr 2025.Dangos y ffigurau
Mis
Cyfraniadau
Ionawr 2023
0
Chwefror 2023
Dim cyfarfodydd
Mawrth 2023
Dim cyfarfodydd
Ebrill 2023
Dim cyfarfodydd
Mai 2023
Dim cyfarfodydd
Mehefin 2023
Dim cyfarfodydd
Gorffennaf 2023
0
Awst 2023
Dim cyfarfodydd
Medi 2023
0
Hydref 2023
0
Tachwedd 2023
0
Rhagfyr 2023
0
Ionawr 2024
15
Chwefror 2024
45
Mawrth 2024
3
Ebrill 2024
16
Mai 2024
24
Mehefin 2024
4
Gorffennaf 2024
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio
Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.
Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio
Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.
Mae'r Gweinidogion yn eu swyddi wedi'u rhestru uchod. Y gyfran yw'r rhan o areithiau a chwestiynau'r Aelod ei hun yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn.
