Cyfarfod Llawn

Rydyn ni'n symud i'r ail eitem, sef y datganiad a chyhoeddiad busnes. Dwi'n galw ar y Trefnydd i wneud y datganiad hwnnw—Lesley Griffiths.

Diolch, Llywydd. Rydw i wedi ychwanegu dadleuon ar Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) (Diwygio) (Rhif 23) 2021 a Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) (Diwygio) (Rhif 25) 2021 at yr agenda heddiw, ynghyd â'r cynnig cyfatebol i atal y Rheolau Sefydlog. Yn ogystal, mae'r ddadl ar y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar Fil yr Heddlu, Troseddu, Dedfrydu a'r Llysoedd wedi'i gohirio tan yr wythnos nesaf. Mae'r busnes drafft ar gyfer y tair wythnos eistedd nesaf wedi'i nodi ar y datganiad a'r cyhoeddiad busnes, sydd i'w weld ymhlith y papurau cyfarfod sydd ar gael i'r Aelodau'n electronig.

Diolch, Trefnydd, am y datganiad yna. A gaf i alw am ddatganiad brys gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol o ran mynediad at basys COVID y GIG yng Nghymru ar gyfer y rhai a gafodd eu brechiadau dramor? Rwy'n deall bod camau eisoes wedi'u cymryd yn Lloegr ac yn wir yn yr Alban er mwyn sicrhau y gall pobl sydd wedi derbyn eu brechlynnau dramor gael y rheini wedi'u dilysu er mwyn eu hymgorffori yn eu systemau pasys COVID y GIG, ond am ba reswm bynnag mae'n ymddangos bod Cymru'n llusgo ei thraed yma. Mae gennyf i etholwyr sydd wedi cael eu brechiadau yn Ffrainc a Norwy, a hyd yn oed mewn rhan arall o'r DU, yng Ngogledd Iwerddon, sy'n methu â dilysu'r rheini yma yng Nghymru i'w defnyddio yn system basys COVID y GIG. Mae hynny'n amlwg yn annerbyniol ac mae angen ymdrin ag ef. Byddwn i'n ddiolchgar am ddatganiad brys ar y camau sy'n cael eu cymryd gan Lywodraeth Cymru i ymdrin â hyn fel bod modd cael amserlen glir i'r unigolion yr effeithiwyd arnyn nhw er mwyn iddyn nhw gael mynediad at eu pasys COVID cyn gynted â phosibl.

Diolch. Rwy'n gwybod bod hyn yn rhywbeth y mae'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn gweithio arno a bydd yn gwneud datganiad ysgrifenedig pan fyddan nhw wedi dod i'r casgliad y maen nhw eisiau ei gael.

Byddwn i'n ddiolchgar pe bai'r Trefnydd yn cadarnhau adroddiadau'r cyfryngau y bydd dadl frys yn cael ei chynnal yn fuan ynghylch y newid i sgriniau canser ceg y groth, ar ôl i ni glywed eisoes y prynhawn yma fod dros 1 miliwn o bobl wedi llofnodi deisebau ar y mater hwn. Rwy'n credu ei bod yn hanfodol bwysig, oherwydd unwaith eto, fel yr ydym ni wedi'i glywed, yn ystod yr wythnos diwethaf, mae pobl yng Nghymru, menywod yng Nghymru, wedi drysu ac yn bryderus iawn oherwydd bydd y profion ceg y groth arferol hyn yn cael eu cynnig bob pum mlynedd yn hytrach na phob tair blynedd. Roedd y ffaith bod y cyhoeddiad wedi'i wneud ar y cyfryngau cymdeithasol gyda graffigyn nad oedd yn esbonio'r cyd-destun na'r rheswm dros y newid hwn yn achosi rhywfaint o banig.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi cysylltu â'r Aelodau nawr, ac mae'r Prif Weinidog wedi nodi hyn y prynhawn yma hefyd, i egluro bod y prawf wedi newid, yn y dyfodol bydd y celloedd yn cael eu profi ar gyfer haint HPV yn gyntaf, ac rydym ni wedi cael sicrwydd bod hynny'n ffordd fwy cywir o sgrinio. Mae clywed hynny'n galonogol, er bod etholwyr yn dal i bryderu ac wedi cysylltu â mi. Mae rhai cwestiynau eraill y byddaf i'n eu codi mewn unrhyw ddadl, ond yn bennaf, mae'n sicr y bydd angen dadl frys i helpu i leddfu pryderon y menywod hynny a welodd y graffigyn hwnnw ar-lein. Nid oedd ganddyn nhw'r wybodaeth gyd-destunol. Mae'n annhebygol bod y miloedd ar filoedd o bobl sydd wedi llofnodi'r deisebau hynny nawr yn ymwybodol o'r rheswm sydd wedi'i roi.

Rwy'n gwybod bod ein llefarydd iechyd wedi ysgrifennu at y Gweinidog iechyd yn gofyn iddi hi drefnu bod neges uniongyrchol yn mynd at bawb yr effeithiwyd arnyn nhw i esbonio'r newid, ac rwy'n credu mewn gwirionedd y byddai dadl frys ar ben hyn i'w chroesawu. Felly, a wnewch chi gadarnhau, Trefnydd, fod yr adroddiadau hynny'n gywir, ac a wnewch chi ddweud wrthym ni hefyd a fydd yr Aelodau'n gallu diwygio'r ddadl?

Gwnaf, bydd dadl yr wythnos nesaf.

Hoffwn i ofyn am ddau ddatganiad. Fel rhywun sydd wedi gofyn yn barhaus am y ddarpariaeth o athrawon cyflenwi yn y sector cyhoeddus, rwyf i wedi credu ers tro byd fod athrawon cyflenwi yn cael eu trin yn wael. Roeddwn i'n falch iawn o weld y camau arfaethedig yng nghytundeb Llywodraeth Cymru a Phlaid Cymru. Hoffwn i gael datganiad gan y Llywodraeth ar ble a sut y bydd y dewis ar gyfer model mwy cynaliadwy o addysgu cyflenwi gyda gwaith teg yn ganolog iddo, a fydd yn cynnwys dewisiadau eraill wedi'u harwain gan awdurdodau lleol ac ysgolion, yn cael ei weithredu.

Mae'r ail ddatganiad rwy'n gofyn amdano ar hawliau tramwy cyhoeddus. Mae adrannau 53 i 56 o Ddeddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 2000 yn cyfeirio at ddyddiad terfyn sef 1 Ionawr 2026 ar gyfer hawlio hawliau tramwy hanesyddol heb eu cofrestru a oedd yn bodoli cyn 1949. Sut mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu sicrhau bod yr holl hawliau tramwy cyhoeddus wedi'u cofrestru?

Diolch. O ran eich ail bwynt, ynghylch adrannau 53-56 o Ddeddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 2000, nid ydyn nhw wedi cychwyn eto yng Nghymru, sy'n golygu nad ydyn nhw'n cael eu gorfodi ar hyn o bryd, ac nid oes bwriad i ddod â nhw i rym yng Nghymru.

O ran eich pwynt ynghylch y cytundeb cydweithredu rhwng Llafur Cymru a Phlaid Cymru o ran athrawon cyflenwi, fel y mae'r Aelod yn ymwybodol, awdurdodau lleol sy'n gyfrifol am gyflogi staff ysgolion, ac mae hynny'n cynnwys athrawon cyflenwi. Yn amlwg, mae gennym ni lawer o wahanol systemau ledled Cymru—mae gwahanol systemau a modelau cyflenwi ar waith. Felly, er mwyn bwrw ymlaen â'r ymrwymiad hwn, rydym ni'n gwneud darn o waith cychwynnol i ddarganfod sut mae gwahanol awdurdodau lleol yn ymgysylltu, sut y maen nhw'n defnyddio'r athrawon cyflenwi sydd ganddyn nhw, ac mae gwaith hefyd wedi'i wneud i ddarganfod sut y mae athrawon cyflenwi yn cael eu cyflogi, nid yn unig yng Nghymru, ond ledled y DU, a manteision ac anfanteision y modelau a ddefnyddir. Rwy'n credu ei bod yn bwysig ein bod ni yn ystyried arfer gorau ac yn dysgu o wledydd eraill hefyd. Mae swyddogion y Gweinidog wedi dechrau nodi modelau eraill. Mae'n faes cymhleth iawn. Mae llawer o gymhlethdodau ariannol a chyfreithiol yn gysylltiedig ag ef. Felly, rydym ni wedi ymrwymo i'r adolygiad, fel y dywedwch chi, ac mae'r gwaith hwn yn mynd rhagddo.

Gweinidog, fel cyfaill Senedd i Srebrenica, hoffwn i alw am ddadl yn amser y Llywodraeth i drafod y datblygiadau sy'n peri pryder yn Bosnia a Herzegovina. Mae llawer o'n cyd-Aelodau yma, gan gynnwys Gweinidogion yn Llywodraeth Cymru, wedi bod yn gefnogwyr ers tro i Remembering Srebrenica UK, gan sicrhau llais cryf o Gymru ochr yn ochr â'n cydweithwyr yn San Steffan. Mae dadleuon wedi bod yn Nhŷ'r Cyffredin a Thŷ'r Arglwyddi ar y mater hwn, ac rwy'n credu ei bod yn iawn i ni ddangos undod a mynegi ein pryderon ynghylch yr hyn yr ydym ni'n ei weld yn dod i'r amlwg yn Bosnia a Herzegovina, lle mae bygythiad o ymwahaniad yr endid Republika Srpska y mae Serbiaid yn fwyafrif ynddo, gyda'r wlad nawr yn wynebu her fawr i'w sefydlogrwydd a'i diogelwch. Rwy'n gwybod ein bod ni'n brin o amser. Rwy'n gwybod y bydd aelodau'r Llywodraeth yn pryderu. Yn ysbryd cydweithredu, byddwn i'n ddiolchgar pe gallai'r Gweinidog neilltuo amser i drafod hyn. Diolch.

Diolch. Rwy'n gwybod bod sawl Aelod o'r Senedd sydd â swyddogaeth fel cyfaill i Srebrenica. Mae'r Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Tramor i ofyn am yr wybodaeth ddiweddaraf am y mesurau sy'n cael eu cymryd gan Lywodraeth y DU. Nododd hi hefyd ei phryderon ynghylch ansefydlogi'r rhanbarth, o ystyried hanes diweddar Bosnia. Felly, fel y dywedwch chi, mae'n fater o bolisi tramor—mae'n fater a gadwyd yn ôl gan Lywodraeth y DU—felly mae cyfyngiadau ar yr hyn y gallwn ni ei wneud a faint y gallwn ni ei ddweud. Ond rwy'n siŵr y bydd y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol yn hapus i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau unwaith y bydd ganddi ymateb gan yr Ysgrifennydd Tramor.

Rwyf i eisoes wedi codi'r mater hwn gyda chi a'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol ar sawl achlysur, ond nid yw eto wedi'i ddatrys, sef mater pobl nad oes modd eu brechu na chymryd prawf llif unffordd, a'r ffaith na allan nhw gael mynediad at basys COVID o hyd, sy'n caniatáu iddyn nhw fynd i ddigwyddiadau a lleoliadau yn awtomatig. Ar 7 Rhagfyr, gwnaethoch chi gytuno â mi fod angen ei ddatrys ar frys, a gwnaethoch chi ymrwymo i ofyn i'r Gweinidog iechyd ymchwilio i'r mater a rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau mewn datganiad llafar yr wythnos ganlynol neu ymlaen llaw. Ni ddigwyddodd hyn, a phan holais i'r Gweinidog, ymatebodd hi drwy ddweud bod llawer iawn o waith wedi'i wneud ar hyn ond bod yr un bobl nawr yn gweithio ar y rhaglen frechu, felly nid yw wedi'i gwblhau. A yw'n bosibl felly i'r Aelodau gael yr wybodaeth ddiweddaraf am y gwaith hwn ac amserlen ddangosol ar gyfer pryd y caiff ei gwblhau? Caiff y cwestiwn hwn ei ofyn i mi'n gyson gan etholwyr, ac maen nhw'n awyddus iawn i wybod pryd y byddan nhw'n gallu cael pàs COVID i fyw eu bywydau mor llawn ag y gallan nhw o fewn y cyfyngiadau sydd ar waith ar hyn o bryd. Diolch.

Diolch. Nid wyf i wedi siarad â'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol ers i mi wneud hynny ar y cychwyn yn dilyn eich cwestiwn chi i mi, Heledd Fychan. Yn sicr, byddaf i'n gofyn iddi a yw'n bosibl rhoi llinell amser ddangosol. Yn amlwg, mae dadl y prynhawn yma ar reoliadau COVID—ni wn i a gewch chi'r cyfle, ond yn sicr, byddaf i'n gofyn iddi edrych ar pryd y byddwn ni'n gallu cyflwyno'r wybodaeth honno.

Rwy'n falch iawn o glywed, Trefnydd, ein bod ni'n mynd i gael dadl yr wythnos nesaf ar ganser ceg y groth, sy'n digwydd bod yn Wythnos Ymwybyddiaeth o Ganser Ceg y Groth, felly amseru da. Diolch yn fawr iawn.

Roeddwn i eisiau gofyn am ddatganiad gan Weinidog yr economi ynghylch y ffordd y mae'r £120 miliwn ychwanegol a gyhoeddodd ef ym mis Rhagfyr i ymdopi â'r cyfyngiadau y bu'n rhaid eu gosod o ganlyniad i omicron yn mynd i helpu gyrwyr tacsis yn arbennig, yr effeithiwyd arnyn nhw'n anghredadwy o wael gan ba mor eglur y cafodd neges Llywodraeth Cymru ei chlywed ynghylch yr angen i bobl beidio â chyfarfod â'i gilydd dros yr ŵyl yn ôl yr arfer. Mae hyn wedi cael effaith enfawr ar enillion gyrwyr tacsis. Bydden nhw fel arfer yn ennill dros £3,000 ym mis Rhagfyr, sy'n helpu i'w cynnal yn ystod tawelwch mis Ionawr, ond nawr, y cyfan y maen nhw wedi ei ennill ym mis Rhagfyr yw tua £800 neu lai, a phrin fod hyn wedi talu am eu costau ac nid oes ganddyn nhw unrhyw arian i fyw arno. Felly, byddai'n ddefnyddiol iawn clywed sut y bydd arian ychwanegol Gweinidog yr economi yn galluogi pobl fel gyrwyr tacsis ac, yn wir, y diwydiant lletygarwch lle nad oes ganddyn nhw hawliau cyflogaeth, i gynnal eu hunain yn ystod y sefyllfa anghredadwy hon, o gofio na allan nhw gael credyd cynhwysol am hyd at chwe wythnos.

Diolch. Wel, byddwch chi'n ymwybodol o ddatganiad Gweinidog yr Economi ychydig cyn y Nadolig. Felly, bydd cronfa ddewisol yn cael ei darparu gan awdurdodau lleol. Bydd proses ymgeisio fer, a bydd hynny'n cefnogi busnesau eraill fel unig fasnachwyr a gweithwyr llawrydd, ac mae hynny'n cynnwys gyrwyr tacsis hefyd, a busnesau sy'n cyflogi pobl ond nad ydyn nhw'n talu ardrethi busnes. Felly, bydd y gronfa'n darparu £500 i unig fasnachwyr a gweithwyr llawrydd, a £2,000 i fusnesau sy'n cyflogi pobl yn y sectorau yr effeithiwyd arnyn nhw. Bydd ceisiadau'n agor ar wefannau awdurdodau lleol, rwy'n credu, yr wythnos nesaf—yr wythnos sy'n dechrau 17 Ionawr—a bydd y cyfleoedd hynny ar agor am bythefnos. Yn amlwg, bydd Gweinidog yr Economi yn adolygu'r gefnogaeth.

Gweinidog, a gaf i ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog iechyd yn benodol ar anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd oedolion neu asesiadau awtistiaeth gan y GIG yng Nghymru? Rydw i wir yn ddiolchgar i'r Dirprwy Weinidog iechyd meddwl am ei hymateb ysgrifenedig prydlon pan ofynnwyd iddi am ddarpariaethau ADHD, ac rwy'n falch iawn o glywed am y cynlluniau ar gyfer fframwaith amser newydd i wella mynediad cynnar plant i'r cymorth cywir, yn ogystal â chydweithredu ar draws y Llywodraeth i wella cefnogaeth i bobl ag ADHD. Fodd bynnag, yn anffodus, mae llawer o oedolion yn cael eu diagnosis yn eu plentyndod, a gwyddom ni y gall amgylchiadau personol unigolyn arwain at newid dwys yn ei iechyd meddwl, ac ar ôl siarad ag oedolion sydd ag ADHD, mae'n tueddu i fod yn fwy difrifol ar ôl colli swydd, perthynas yn chwalu neu newid mewn amgylchiadau. Cafodd deiseb ei chyflwyno i'r Senedd ym mis Hydref a ddywedodd nad oedd unrhyw asesiadau ADHD nac awtistiaeth oedolion yn y GIG yng Nghymru ar hyn o bryd. Mae'n ffaith bod llawer o ddioddefwyr yn mynd heb ddiagnosis nes eu bod yn oedolion oherwydd bod y meini prawf diagnostig yn seiliedig ar ymchwil sy'n canolbwyntio ar nodweddion y mae bechgyn ifanc yn eu harddangos. Mae absenoldeb ADHD neu ddiagnosis awtistiaeth yn aml yn arwain at broblemau iechyd meddwl sylweddol, megis iselder, gorbryder a gorbryder cymdeithasol. Cafodd y ddeiseb hon ei gwrthod, gyda'r honiad ei bod eisoes wedi'i chynnwys gan wasanaeth awtistiaeth integredig y Llywodraeth yng Nghymru. Mae gwefan GIG 111 Cymru yn nodi o ran gwasanaethau o'r fath,

'Mae pwy yr ydych chi'n cael eich cyfeirio ato yn dibynnu ar eich oedran a'r hyn sydd ar gael yn eich ardal leol.'

Fodd bynnag, mae etholwr wedi cysylltu â mi i gwyno na all ei feddygfa wneud atgyfeiriad ar gyfer ei wraig gan nad oes gwasanaeth o'r fath ar gael. Mae seicolegwyr blaenllaw wedi rhybuddio bod rhagfarn rhywedd yn gadael llawer o fenywod ag ADHD heb ddiagnosis, ac amcangyfrifir nad yw degau o filoedd o fenywod yn y DU yn ymwybodol bod ganddyn nhw'r cyflwr ac nad ydyn nhw'n cael y cymorth sydd ei angen arnyn nhw. A gawn ni ddatganiad gan y Gweinidog iechyd yn ymdrin â'r pryderon hyn a sut y bydd yn darparu gwasanaethau ADHD digonol i oedolion yng Nghymru nawr? Diolch yn fawr iawn.

Diolch. Wel, gwnaethoch chi gyfeirio at yr wybodaeth ddiweddaraf a gawsoch chi gan y Dirprwy Weinidog iechyd meddwl, a byddaf i'n gofyn iddi a oes rhagor o wybodaeth ddiweddar y gall hi ei rhoi i chi. Gwnaethoch chi gyfeirio at etholwr yn cysylltu â chi; byddwn i'n eich cynghori i ysgrifennu'n uniongyrchol at y Dirprwy Weinidog.

Hoffwn i ofyn am ddatganiad, os caf i, gan y Gweinidog iechyd ar effaith COVID ar weithlu'r GIG, yn benodol sut y bydd y gwasanaeth iechyd gwladol yn gofalu am bobl sydd wedi'u heintio gan COVID ac sydd â phroblemau parhaus gyda'u hiechyd, sy'n golygu na allan nhw weithio. Rwy'n meddwl yn arbennig am un o fy etholwyr, Steve Bell, a oedd yn gweithio yn y gwasanaeth ambiwlans, ac wedi dal COVID yn sgil y gwaith hwn ac sydd nawr wedi methu gweithio ers hynny. Mae'r rhain yn faterion difrifol iawn. Ac rwy'n credu, wrth gefnogi'r gwasanaeth iechyd gwladol, fod y Llywodraeth wedi gwneud penderfyniadau anodd iawn i ddiogelu'r gwasanaeth iechyd gwladol, ond mae angen i ni hefyd ofalu am yr unigolion a'r bobl yn y gwasanaeth iechyd gwladol, yn enwedig y rhai sydd wedi dal COVID yn sgil eu gwaith yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Rwy'n credu bod gennym ni ddyletswydd gofal barhaus i'r bobl hyn—dyletswydd gofal barhaus yn ystod eu salwch ac yna wedyn, hefyd, os yw COVID yn effeithio arnyn nhw. Felly, gobeithio y gallwn ni gael datganiad gan y Gweinidog iechyd ar y materion hyn a dadl ar sut y gallwn ni barhau i ofalu am y bobl hynny sydd wedi gofalu amdanom ni.

Diolch. Rwy'n credu bod yr Aelod yn codi pwynt pwysig iawn. Yn amlwg, mae effaith COVID ar unigolion sydd wedi dioddef yn amrywiol iawn, felly mae'n arbennig o bwysig ein bod ni'n parhau i gefnogi ein gweithlu, sydd, fel y dywedwch chi, wedi gwneud cymaint, a gofynnaf i'r Gweinidog roi datganiad ysgrifenedig i ni.

Yn olaf, Janet Finch-Saunders.

Diolch, Llywydd, a blwyddyn newydd dda. Hoffwn i alw am ddatganiad brys ynglŷn â'r datgeliadau ynghylch ariannu tomenni glo Cymru sy'n peri pryder. Efallai y bydd rhai Aelodau'n ymwybodol bod adroddiad pwyllgor craffu gwasanaethau amgylcheddol Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf, dyddiedig 14 Gorffennaf 2014, yn nodi

'Yn draddodiadol, mae Llywodraeth Cymru wedi ariannu gwaith adfer 100%. Mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi gwybod i'r cyngor nad yw'n debygol o ariannu gwaith adfer yn y dyfodol oni bai bod "achos busnes" drosto. Mae'r achos busnes yn canolbwyntio ar allbynnau economaidd fel cyflwyno tir datblygu...Fodd bynnag, mae hyn yn gadael y safleoedd eraill, y mae gan rai ohonyn nhw broblemau sefydlogrwydd hanesyddol, heb gyllid posibl a mwy o atebolrwydd i'r Cyngor yn y dyfodol.'

Felly, rydym ni'n ymwybodol o'r tomenni gyda phroblemau sefydlogrwydd yn cael eu rhwystro yn y bôn rhag cael eu hariannu gan Lywodraeth Cymru, gan gynnwys tomenni Tylorstown a Llanwynno. Y llynedd, gwelodd storm Dennis dirlithriad ar domen Llanwynno. Felly, mae gwir angen i ni, fel Senedd, i'r Gweinidog Newid Hinsawdd wneud datganiad i'r Senedd yn esbonio pam mae Llywodraeth Cymru wedi newid y meini prawf ar gyfer cyllid adfer, ac a wnaiff egluro hefyd faint o domenni gyda phroblemau sefydlogrwydd na welodd gynlluniau adfer yn cael eu hariannu fel canlyniad uniongyrchol? Diolch, Llywydd.

Rwy'n credu mai'r achos yr oedd yr Aelod yn cyfeirio ato yn ôl yn 2014 oedd oherwydd na chafodd achos busnes ei gyflwyno. Rwy'n credu mai dyna fy atgof i ohono. Bydd yr Aelod yn ymwybodol iawn o'r cynnydd sylweddol y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud i wella ein dealltwriaeth o nifer a hefyd statws y tomenni glo sydd gennym ni yma yng Nghymru. Mae gennym ni tua 2,500 o domenni glo segur. Mae darn sylweddol o waith wedi'i wneud gyda'r Awdurdod Glo a gyda Llywodraeth y DU, sydd, mae arnaf i ofn, yn parhau i anwybyddu ei chyfrifoldeb am yr etifeddiaeth ddiwydiannol sydd gennym ni. Mae Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau buddsoddiad o £44.4 miliwn mewn diogelwch tomenni glo ar gyfer gwaith cynnal a chadw dros y tair blynedd nesaf, ond rwy'n siŵr y bydd yr Aelod yn gwerthfawrogi bod yn rhaid cyflwyno achosion busnes er mwyn gallu archwilio a dangos y ffordd y caiff arian cyhoeddus ei wario. Mae ein rhaglen lywodraethu yn cynnwys cyflwyno Bil diogelwch tomenni glo yn ystod tymor y Senedd hefyd.

Diolch i'r Trefnydd.

Yr eitem nesaf, felly, yw'r ddadl ar ddatganiad cyllideb ddrafft 2022-23. Dwi'n galw ar y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol i wneud y cyflwyniad hynny ac i gynnig y cynnig—Rebecca Evans.

Diolch, Llywydd. Pleser i mi yw gwneud datganiad ar gyllideb ddrafft 2022-23 a gyflwynwyd ar 20 Rhagfyr—y gyllideb aml-flwyddyn gyntaf ers 2017.

A ninnau ar ddechrau blwyddyn newydd, hoffwn i fyfyrio ar yr amgylchiadau a lywiodd ein paratoadau, ynghyd ag edrych ymlaen hefyd at yr hyn y bydd y gyllideb hon yn ei gyflawni. Nid yw effeithiau parhaus ymadawiad y DU â'r UE, y pandemig, gan gynnwys dyfodiad omicron, a'r argyfwng hinsawdd a natur—nid ydym ni wedi wynebu amgylchiadau fel y rhain erioed o'r blaen. Nid ydym ni wedi dianc rhag cysgod hir cyni chwaith. Er ein bod ni wedi croesawu'r setliad aml-flwyddyn gan Lywodraeth y DU, nid yw hwnnw wedi gwireddu ei hun ar gyfer Cymru. Bydd ein cyllideb yn 2024-25 bron i £3 biliwn yn is na phe bai wedi cynyddu yn unol â'r economi ers 2010-11. Rhwng 2022-23 a 2024-25, mae ein cyllid adnoddau yn cynyddu lai na hanner y cant mewn termau real. Mae cyllid cyfalaf cyffredinol yn gostwng mewn termau arian parod ym mhob blwyddyn o gyfnod yr adolygiad o wariant ac mae'n 11 y cant yn is yn 2024-25 nag yn 2021-22.

Rydym ni hefyd yn wynebu Llywodraeth yn y DU sydd wedi torri ei haddewidion ac sy'n benderfynol o ymosod ar ddatganoli, a chymryd pwerau a chyllid yn ôl—ymhell iawn o'i rhethreg ynglŷn â chodi'r gwastad a diogelu'r undeb. O dan gronfa adnewyddu cymunedol Llywodraeth y DU, dim ond £46 miliwn y bydd Cymru'n ei gael eleni, o'i gymharu ag o leiaf £375 miliwn y byddem ni wedi ei gael o gronfeydd strwythurol yr UE o fis Ionawr 2021. Mae Llywodraeth y DU wedi cefnu hefyd ar etifeddiaeth ddiwydiannol y pyllau glo a oedd yn rhagflaenu datganoli. Ac eto, ar yr un pryd, mae gennym ni lawer i fod yn gadarnhaol yn ei gylch. Rwy'n awyddus i gydnabod yr ymdrech aruthrol y mae pawb wedi ei wneud wrth ymateb i'r heriau yr ydym ni wedi eu hwynebu. Er gwaethaf y cyd-destun, rydym ni wedi defnyddio pob ysgogiad sydd ar gael i ni, nid yn unig i gefnogi Cymru heddiw, ond i lunio dyfodol sy'n gryfach, yn decach ac yn wyrddach na'r hyn a fu o'r blaen.

Mae cydweithrediad yn parhau i fod wrth wraidd ein dull o weithredu ac rydym ni wedi dweud yn eglur bob amser nad oes gennym ni fonopoli ar syniadau da. Rydym ni wedi llunio cytundeb cydweithredu â Phlaid Cymru, a gellir gweld blaenoriaethau hwnnw yn eglur yn y gyllideb hon. Mae hyn yn cynnwys buddsoddiad ychwanegol mewn meysydd blaenoriaethau cyffredin sy'n trysori ein treftadaeth gyfoethog a'n diwylliant. Rwyf i wedi gwrando'n astud hefyd ar syniadau a gyflwynwyd gan Jane Dodds. Er nad oes gennym ni gytundeb ffurfiol, rwyf i wedi cytuno i sefydlu cronfa newydd gwerth £20 miliwn, i helpu i gyflawni diwygiadau hanfodol i wasanaethau ar gyfer plant sy'n derbyn gofal a'r rhai sy'n gadael gofal. Rwy'n falch hefyd o weithredu ar y ddadl adeiladol a gawsom ni cyn toriad yr haf, ar 13 Gorffennaf. Fe welwch chi lawer o'r blaenoriaethau a nododd cyd-Aelodau yn y ddadl honno yn cael eu hadlewyrchu yn ein cyllideb. Mae'r rhain yn cynnwys blaenoriaethu cyllid ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus; ariannu ar gyfer tai a mynd i'r afael â digartrefedd; cyllid i dalu'r cyflog byw gwirioneddol i weithwyr gofal cymdeithasol o fis Ebrill 2022; buddsoddiad sylweddol yn ein hymateb ni i'r argyfwng hinsawdd a natur; cydnabod swyddogaeth addysg; a'r angen i gefnogi teuluoedd sy'n ei chael hi'n anodd.

Bydd y gyllideb hon yn symud Cymru ymlaen. Rwyf i wedi cyflawni fy addewid i flaenoriaethu cyllid ar gyfer iechyd, awdurdodau lleol a gofal cymdeithasol. Dros y tair blynedd nesaf, byddwn yn dal ati i ddiogelu, ailadeiladu, a datblygu ein gwasanaethau cyhoeddus. Rydym ni'n buddsoddi £1.3 biliwn ychwanegol yn ein GIG yng Nghymru i ddarparu gofal iechyd effeithiol, o ansawdd uchel a chynaliadwy, ac yn helpu i adfer ar ôl y pandemig. Byddwn yn sefyll gyda'n hawdurdodau lleol gyda bron i dri chwarter biliwn o bunnoedd ychwanegol yn y setliad llywodraeth leol, gan ddarparu cyllid ar gyfer ysgolion, gofal cymdeithasol a gwasanaethau hanfodol eraill. Yn ogystal â £60 miliwn o gyllid ychwanegol yn uniongyrchol, yn 2022-23 yn unig byddwn yn darparu dros £250 miliwn ychwanegol ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol, gan gynnwys £180 miliwn yn y setliad llywodraeth leol i fwrw ymlaen â diwygiadau ehangach i roi sail gynaliadwy hirdymor iddo.

Mae'r pandemig wedi achosi argyfwng iechyd meddwl hefyd. Yn ogystal â'r buddsoddiad uniongyrchol yn y GIG, byddwn yn buddsoddi £100 miliwn ychwanegol wedi ei dargedu at iechyd meddwl, gan gynnwys mwy na £10 miliwn ar gyfer plant a phobl ifanc, gan gydnabod risgiau'r effeithiau parhaol a hirdymor y mae ein pobl ifanc yng Nghymru yn eu teimlo.

Byddwn yn adeiladu economi gryfach a gwyrddach, gan gynnwys dros £110 miliwn mewn rhyddhad ychwanegol o ardrethi annomestig i fusnesau yn y sectorau manwerthu, hamdden, a lletygarwch. Ni allwn ni anwybyddu'r effeithiau dinistriol ac anghyfartal y mae'r pandemig wedi eu cael ar bobl Cymru, ac ni fyddwn yn gwneud hynny. Byddwn yn parhau i ddathlu amrywiaeth ac yn symud i ddileu anghydraddoldeb o bob math, gan gynnwys drwy fuddsoddiad o £10 miliwn yn ein cynllun treialu incwm sylfaenol, i brofi manteision mynd i'r afael â thlodi, diweithdra, a gwella llesiant.

Wrth i unigolion barhau i deimlo effeithiau'r pandemig a newidiadau i gredyd cynhwysol, mae pobl a theuluoedd sy'n agored i niwed ledled Cymru yn troi at ein cronfa cymorth dewisol am gymorth ychwanegol. Byddwn yn buddsoddi £7 miliwn ychwanegol i ateb y galw parhaus hwn, gan roi cymorth i'r rhai sydd â'r angen mwyaf.

Mae buddsoddi yn y blynyddoedd cynnar ac mewn addysg yn parhau i fod yn un o'n hysgogiadau mwyaf grymus. Rydym yn buddsoddi £320 miliwn ychwanegol yn ein diwygiadau addysg hirdymor, gan sicrhau bod anghydraddoldebau addysgol yn lleihau a bod safonau yn codi. Mae hyn yn cynnwys £90 miliwn, yn ein blaenoriaeth ar y cyd â Phlaid Cymru, i sicrhau bod 196,000 yn fwy o blant yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim yng Nghymru.

Byddwn yn adeiladu economi sydd wedi ei seilio ar egwyddorion gwaith teg a chynaliadwyedd, gan gynnwys £61 miliwn ychwanegol ar gyfer ein gwarant i bobl ifanc, cymorth cyflogadwyedd a darpariaeth brentisiaethau, gan helpu pobl i gael gwaith er mwyn iddyn nhw allu ennill cyflog da, a chynnig llwybr allan o dlodi yn ogystal ag amddiffyn rhag hynny.

Mae'r byd i gyd yn wynebu argyfwng hinsawdd a natur sy'n gofyn am ymatebion brys a radical, a gall Cymru fod â rhan yn hynny. Rwyf i wedi cyflawni fy addewid i ddefnyddio strategaeth 10 mlynedd newydd Cymru i fuddsoddi mewn seilwaith er mwyn cryfhau'r cysylltiad rhwng seilwaith a mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a natur. Trwy gynnal adolygiad sylfaenol ar sail sero net, rwyf i wedi cyhoeddi cynllun tair blynedd newydd i ariannu seilwaith, sydd wedi ei ategu gan £8 biliwn o wariant cyfalaf, gan gynnwys defnydd llawn o'n pwerau benthyca cyfalaf gwerth £450 miliwn.

Ochr yn ochr â phecyn refeniw ychwanegol o £160 miliwn, wrth wraidd y cynllun hwn y mae buddsoddiad gwerth cyfanswm o £1.8 biliwn yn ein hymateb i'r argyfwng hinsawdd a natur. Mae hyn yn cynnwys £57 miliwn i gefnogi'r gwaith o gyflawni coedwig genedlaethol sy'n ymestyn o'r gogledd i'r de; £90 miliwn i wella mannau gwyrdd ar bob graddfa a sicrhau ein bod ni'n cyflawni ein cyfrifoldebau rhyngwladol presennol ni a'r rhai sy'n dod i'r amlwg o ran bioamrywiaeth; £580 miliwn i hybu'r gwaith o ddatgarboneiddio ein stoc o dai cymdeithasol; bydd £100 miliwn yn cael ei fuddsoddi mewn mynd i'r afael â thlodi tanwydd a darparu cartrefi cynnes; £90 miliwn i gyflawni ein huchelgeisiau o ran ynni adnewyddadwy; a £102 miliwn i ddarparu amddiffyniad ychwanegol rhag llifogydd i fwy na 45,000 o gartrefi, gan gyflwyno atebion sydd wedi eu seilio ar natur ledled Cymru.

Llefarydd y Ceidwadwyr, Peter Fox.

Diolch, Dirprwy Lywydd. A gaf i ddiolch i chi, Gweinidog, am eich datganiad chi heddiw? Mae'r ddwy flynedd ddiwethaf wedi bod ymysg y rhai anoddaf yr ydym ni erioed wedi eu gweld. Mae pandemig COVID-19 wedi effeithio ar bob un ohonom ni, mae cyfyngiadau wedi cyfyngu ar ein rhyddid, mae rhannau helaeth o'n cymdeithas ni wedi eu gorfodi i gau, ac mae gwasanaethau cyhoeddus wedi bod o dan bwysau enfawr. Mae ein gwasanaethau rheng flaen, yn ogystal â'n cymunedau, yn dal i wynebu heriau sylweddol wrth i ni symud drwy gam nesaf y pandemig.

Rydym ni yn rhan o undeb ehangach o genhedloedd, a thrwy fod yn rhan o'r undeb hwn y mae Llywodraeth Cymru wedi bod mewn sefyllfa i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus a busnesau, yn ogystal ag i ymateb i'r pandemig. Rydym ni wedi gweld symiau sylweddol o arian yn llifo i Gymru oddi wrth Lywodraeth y DU ers dechrau'r pandemig, ac rwy'n croesawu'r £2.5 biliwn ychwanegol y flwyddyn ar gyfartaledd i Lywodraeth Cymru yn ystod cyfnod yr adolygiad o wariant yn fawr iawn, fel y cafodd ei gyhoeddi yn setliad y gyllideb yn ddiweddar, ac mae dadansoddiad cyllidol Cymru yn nodi bod hynny'n cyfateb i gynnydd cyfartalog o 3.1 y cant y flwyddyn bob blwyddyn yn ystod y cyfnod hwnnw.

Yn y cyd-destun hwnnw, felly, Dirprwy Lywydd, rwy'n croesawu'r gwyliau ardrethi busnes y mae'r angen yn ddirfawr amdanyn nhw i helpu cwmnïau i adfer ar ôl heriau parhaus y pandemig, ynghyd â'r cynnydd yn y cyllid i'n hawdurdodau lleol sy'n darparu cynifer o wasanaethau allweddol mewn cymunedau ledled Cymru. Rwy'n credu y bydd pob un ohonom ni yn y Siambr rithwir hon yn croesawu'r £1.3 biliwn ychwanegol ar gyfer GIG Cymru dros y tair blynedd nesaf hefyd.

Ond, wrth gwrs, Gweinidog, fel sy'n wir bob amser, yn y manylion y mae'r broblem, ac, fel yr oedd y Prif Weinidog yn sôn yn gynharach, fe geir cost cyfle bob amser wrth wneud penderfyniadau gwario, ac mae angen i ni ddeall beth allai'r rhain fod, ac rwy'n siŵr y bydd y gwaith hwnnw yn mynd rhagddo yn y pwyllgorau dros yr wythnosau nesaf. Er enghraifft, rwyf i wedi clywed pryderon gan nifer o berchnogion busnes yn fy etholaeth i na fyddai'r cymorth a gynigir gan y gronfa cadernid economaidd yn cwmpasu'r golled sylweddol o ran incwm y bu iddyn nhw ei dioddef yn ystod cyfnod y Nadolig, sydd, wrth gwrs, fel arfer yn helpu llawer o fusnesau lletygarwch drwy'r misoedd tawelach hynny ar ddechrau'r flwyddyn. Ceir pryderon hefyd ynghylch y meini prawf y mae'n rhaid eu defnyddio i gael defnyddio'r gronfa cadernid economaidd, lle mae angen i fusnesau fod wedi colli 60 y cant o'u trosiant i fod yn gymwys ar gyfer hynny. Felly, hyd yn oed os oedd busnes yn ddigon ffodus i beidio â bod wedi gweld effaith sylweddol iawn yn sgil y cyfyngiadau, byddai colled lai o incwm yn dal i gael effaith sylweddol, o ystyried agweddau ariannol y ddwy flynedd ddiwethaf.

Ar wahân i gymorth busnes, mae angen i ni edrych hefyd ar ffyrdd o gefnogi ein heconomïau lleol a chenedlaethol, ac rwy'n credu y gallai'r gyllideb hon fod wedi gwneud llawer mwy yn hynny o beth. Bydd ein canol trefi yn cael cyfalaf ychwanegol o £100 miliwn yn ystod cyfnod y gyllideb, ond rwy'n amau na fydd y gronfa hon yn ddigonol i ddechrau gwrthdroi dirywiad hirdymor y stryd fawr o'r diwedd nac yn eu helpu i addasu i arferion defnyddwyr sydd wedi newid a hynny hyd yn oed yn fwy yn ystod cyfnod y pandemig. Ni allwn i ychwaith ddod o hyd i lawer o sôn am sut y bydd Llywodraeth Cymru yn buddsoddi mewn cynhyrchwyr a gweithgynhyrchwyr yng Nghymru i allforio mwy o'u nwyddau a'u gwasanaethau dramor a helpu i wella'r brand 'Gwnaed yng Nghymru'. Hoffwn i gael rhagor o wybodaeth am hynny, os yn bosibl, Gweinidog.

Ac yna mae'r cynnydd yn y cyllid ar gyfer y GIG. O'r hyn yr wyf i'n ymwybodol ohono, bydd bron i £900 miliwn o gyfanswm yr arian yn cael ei ddyrannu yn ystod y flwyddyn ariannol 2022-23. Er bod yr angen amdano yn fawr, ac rydym ni'n ei groesawu, dim ond £400 miliwn a fyddai yn weddill i'w ddyrannu dros y ddwy flynedd ganlynol, sy'n golygu y gallai byrddau iechyd gael eu temtio i ddal rhywfaint o'r cyllid gwreiddiol yn ôl i lenwi unrhyw fylchau a ragwelir mewn cyllidebau yn y dyfodol. Gweinidog, a gaf i ofyn sut y cafodd y penderfyniadau ynghylch sut i ddyrannu'r cyllid hwn eu gwneud, ac a wnewch chi roi'r sicrwydd ariannol sydd ei angen ar ysbytai a byrddau iechyd yn y tymor canolig a hir? Rwyf wedi siomi hefyd o nodi nad oedd cyflwyno'r canolfannau llawfeddygol rhanbarthol er mwyn mynd i'r afael ag ôl-groniad rhestr aros y GIG, fel y galwodd y Ceidwadwyr amdanyn nhw yn flaenorol, yn rhan o'r gyllideb. A wnewch chi ystyried gweithio gyda ni, Gweinidog, i ymchwilio i sut y gallwn ni gyflymu mynediad at driniaeth, gan ddefnyddio rhywfaint o'ch cyllid nad yw wedi ei neilltuo i gyflwyno cynllun gwerth £30 miliwn i roi mynediad at feddygon teulu fel y gall mwy o gleifion weld eu meddyg teulu a helpu i leihau'r straen ar ysbytai?

Nawr, er gwaethaf y setliad cadarnhaol i gynghorau, mae'n rhaid edrych ar hyn yn y cyd-destun ehangach. Mae hyn yn cynnwys yr effeithiau parhaus na fydd cronfa caledi COVID yn eu datrys mwyach, y pwysau sylweddol a wynebir ar draws maes gofal cymdeithasol, costau polisi Llywodraeth Cymru a phwysau chwyddiant. Bydd llawer o'r arian ychwanegol hwn wedi ei lyncu eisoes, gan gyfyngu'n fawr ar allu cynghorau i weithredu. Mae angen mwy o eglurder ar gynghorau hefyd o ran y ffrydiau cyllid grant penodol ar gyfer y flwyddyn nesaf i helpu gyda chynllunio ariannol, yn ogystal ag eglurder o ran cyllid grant ychwanegol y gallen nhw ddisgwyl ei weld cyn diwedd mis Mawrth. Gweinidog, a wnewch chi roi mwy o eglurder yn hynny o beth?

Llefarydd Plaid Cymru, Llyr Gruffydd.

Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd, a diolch am y cyfle i gyfannu at y ddadl yma ar y datganiad ar gyllideb drafft Cymru. Mae’r Gweinidog wedi disgrifio’r gyllideb yma, ac rŷn ni newydd glywed llefarydd y Ceidwadwyr hefyd yn ailadrodd hynny, fel cyllideb fydd yn creu Cymru deg, Cymru werdd a Chymru gref. Wel, mi fentraf i fynd ymhellach a dweud, diolch i Blaid Cymru, bydd y gyllideb hon yn creu Cymru hyd yn oed yn fwy teg, yn fwy gwyrdd ac yn fwy cryf. O brydau ysgol am ddim i bob disgybl cynradd, i ymestyn gofal plant am ddim i bob plentyn dwy oed, i fynd i’r afael â’r argyfwng tai a llawer, llawer mwy, mae’r ymrwymiadau mae Plaid Cymru wedi’u sicrhau fel rhan o’r cytundeb cydweithio gyda Llywodraeth Cymru yn mynd i fod yn drawsnewidiol, yn enwedig, wrth gwrs, i rai o’n cartrefi tlotaf ni. Mae’r buddsoddiad sydd yn y gyllideb hon, felly, i roi’r polisïau radical, diriaethol o’r cytundeb cydweithredu ar waith yn rhai rŷn ni yn eu cefnogi, wrth gwrs, am y byddan nhw, fel dwi’n dweud, yn cyfrannu’n helaeth at newid bywydau pobl er gwell, ble bynnag ŷch chi yng Nghrymu.

Y tu hwnt i’r hyn sydd yn y cytundeb, wrth gwrs, mae gennym ni, fel pob Aelod arall o’r Senedd yma, job o waith i’w wneud i graffu ar weddill y gyllideb ac i sicrhau ei bod hi'n cyflawni’r hyn sydd ei angen, a’i bod hi’n cael yr effaith fwyaf positif posib o dan yr amgylchiadau rŷn ni’n ffeindio’n hunain ynddyn nhw. A dwi’n dweud hynny nid yn unig am fod COVID, wrth gwrs, yn taflu ei gysgod dros bob dim, nid yn unig chwaith am fod gadael yr Undeb Ewropeaidd yn dal i gael effaith ar economi Cymru, nac am fod lefel uchel chwyddiant a chynnydd costau byw oll yn mynd i gael effaith sylweddol ar waith y Llywodraeth, ar wasanaethau cyhoeddus ac ar fywydau teuluoedd ar draws Cymru, ond dwi’n sôn hefyd am annigonolrwydd y setliad gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig.

Nawr, fel rŷn ni wedi clywed sawl gwaith, ac mi ategodd y Gweinidog hyn yn ei datganiad hi, pe bai’r gyllideb sy’n dod i Gymru wedi cynyddu’n unol â maint economi’r Deyrnas Unedig ers 2010, yna fyddai gan Gymru £3 biliwn yn ychwanegol yn y gyllideb ddrafft sydd o’n blaenau ni heddiw. Mewn cyllideb o faint yr un sydd gennym ni, mae £3 biliwn yn swm arwyddocaol iawn, iawn. Yn lle hynny, wrth gwrs, ac yn wahanol i’r Alban a Gogledd Iwerddon, mae Cymru yn gorfod troedio’r bil ar gyfer prosiectau fel rheilffordd HS2, sy’n cael ei hadeiladu’n gyfan gwbl y tu allan i Gymru ac er anfantais i’r economi Gymreig. Mae’r toriad creulon gan y Prif Weinidog i gredyd cynhwysol wedi cymryd dros £0.25 biliwn allan o economi Cymru, ac mi fydd e’n gadael dros 0.25 miliwn o deuluoedd Cymru yn wynebu cael eu plymio i dlodi. Mae’r Ceidwadwyr wedi torri addewidion ar arian Ewropeaidd hefyd. Fe soniodd y Gweinidog am y £46 miliwn rŷn ni wedi’i dderbyn o’r community renwal fund, lle bydden ni, wrth gwrs, wedi derbyn £375 miliwn petai ni'n dal yn yr Undeb Ewropeaidd. Er eu haddewid nhw yn San Steffan na fyddai Cymru geiniog ar ei cholled, mae’r gyllideb ar gyfer cefnogaeth amaethyddol £137 miliwn yn llai eleni, ac mi fydd hi'n £106 miliwn yn brin y flwyddyn nesaf.

Sefydlodd ein hadolygiad o wariant grant bloc heb ei addasu i Gymru o'r Trysorlys hyd at 2024-25. Mae'r gyllideb tair blynedd hon yn rhywbeth y mae llawer ohonom ni wedi bod yn galw amdani ers tro byd, ac mae'n caniatáu cynllunio tymor hwy.

Mae Dadansoddiad Cyllidol Cymru yn amcangyfrif, ac eithrio cyllid COVID, y bydd y gyllideb graidd ar gyfer gwariant blynyddol o ddydd i ddydd gan Lywodraeth Cymru yn cynyddu £2.9 biliwn erbyn 2024-25 o'i gymharu â 2021-22, sy'n cyfateb i ryw 3.1 y cant y flwyddyn yn ystod cyfnod yr adolygiad o wariant mewn termau arian. Roedd hwnnw yn rhywbeth a ddywedodd Peter Fox yn gynharach. Ond—mae yna 'ond' bob amser—os ystyrir chwyddiant, cyllideb sy'n aros yn ei hunfan yw hon ar y gorau. Rydym ni wedi gweld cynnydd enfawr mewn chwyddiant yn ddiweddar. Mae hynny yn siŵr o effeithio ar y sector cyhoeddus. Mae costau uwch darparu gwasanaethau, cyflogau uwch a chostau ynni llawer uwch hefyd—nid yw awdurdodau lleol na'r sector cyhoeddus yn ddiogel rhag hyn.

O ran y gwariant arfaethedig ar dai, rwy'n falch iawn o'r buddsoddiad arfaethedig ar gyfer y tair blynedd nesaf yn y grant tai cymdeithasol, ac yn falch o weld y grant cymorth tai yn cael ei gynnal ar ei lefel bresennol, ond byddai'n well gen i weld cynnydd i gyflogau staff sy'n unol â chwyddiant dros dair blynedd i gefnogi'r cynnydd mewn costau byw. Mae'r gyllideb ddangosol yn aros ar wastad am dair blynedd, felly mewn termau real byddai hynny'n golygu rhywbeth fel gostyngiad o 10 y cant.

Yn anffodus, ni fyddwn yn gallu trafod cyllidebau amgen gan nad yw Plaid Cymru na'r Ceidwadwyr yn gallu neu'n barod i lunio dewisiadau eraill. Cafodd yr amcangyfrif diweddaraf o dreth a gwariant yng Nghymru ei lunio yn yr adroddiad 'Dyfodol Cyllidol Cymru', a gyhoeddwyd gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru Prifysgol Caerdydd ym mis Mawrth 2020, ac nid yw'n cael ei ystyried yn grŵp sy'n wrthwynebus i genedlaetholdeb Cymreig na Phlaid Cymru. Ac amcangyfrifodd yr adroddiad fod Cymru, yn 2018-19, wedi codi £29.5 biliwn mewn trethi a bod Llywodraethau Cymru a'r DU wedi gwario £43 biliwn arni, sy'n golygu bod £13.5 biliwn yn fwy wedi ei wario ar Gymru nag a godwyd gan drethi Cymru.

Fel arfer ar yr adeg hon byddwn i'n gofyn a fyddai Plaid Cymru yn awyddus i lunio cyllideb ar gyfer Cymru annibynnol, a'r ateb fu 'byddem' bob amser, ond ni welais i un erioed. Eleni, rwyf i am ofyn cwestiwn gwahanol: ydyn nhw, mewn Cymru annibynnol, yn bwriadu diddymu'r GIG, diddymu pensiynau, cynyddu trethi 46 y cant, neu fod â chyfuniad o doriadau i'r holl wasanaethau a chodiadau sylweddol, neu a oes ganddyn nhw goeden arian hud? Hefyd, mae gwrthwynebiad Plaid Cymru i ffyrdd osgoi yn hysbys iawn, ond gwahanol iawn yw hi yn yr ardal y mae eu harweinydd yn ei chynrychioli, lle mae Llandeilo ar fin cael ei hail ffordd osgoi pan nad oes llawer o leoedd eraill wedi cael un o gwbl.

A gaf i ddechrau drwy ddiolch i'r Gweinidog am ei dull agored a chydweithredol hi a'i swyddogion o weithio gyda mi yn ystod y misoedd diwethaf? Diolch i chi. Diolch yn fawr iawn.

Rwyf i'n cytuno â hi yn llwyr wrth iddi ddweud bod y Senedd wedi gweithio ar ei gorau ac wedi cyflawni fwyaf wrth i bleidiau ar draws y Siambr weithio gyda'i gilydd. Blaenoriaeth Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn yr etholiad oedd adferiad teg a gwyrdd yn dilyn y pandemig; gan sicrhau bod ein GIG a'n gwasanaethau gofal yn cael eu cefnogi; gan gynnig cyfleoedd i blant a phobl ifanc; gan gefnogi gweithwyr a busnesau bach; a gan roi'r argyfwng hinsawdd wrth wraidd ein heconomi ni. Rwy'n falch o weld elfennau o'r gyllideb ddrafft hon yn adlewyrchu'r nodau hynny, ac rwyf i wrth fy modd, yn dilyn trafodaethau yn ystod y misoedd diwethaf ynghylch cyllideb plant a phobl ifanc, fod Democratiaid Rhyddfrydol Cymru wedi gallu sicrhau £20 miliwn i ddiwygio gwasanaethau ar gyfer plant a phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal yn radical. Ac rwy'n falch o weld cyllid ychwanegol ar gyfer gwasanaethau iechyd meddwl wedi ei gynnwys yn y gyllideb hefyd.

Mae'n rhaid i hon fod yn gyllideb sy'n cydbwyso'n ofalus yr heriau uniongyrchol sy'n ein hwynebu ni, ond sy'n edrych ar y dyfodol yr ydym ni'n awyddus i'w greu ar gyfer ein planed a'r genhedlaeth nesaf: Cymru sy'n fwy caredig, yn decach, yn wyrddach ac yn fwy cyfiawn. Ac, yn olaf, rwy'n edrych ymlaen at weddill y broses gyllidebol hon. Diolch, Gweinidog; diolch, Dirprwy Lywydd.

Hoffwn i ddymuno blwyddyn newydd dda i bawb ac iechyd da yn 2022.

Er bod llawer i'w groesawu yn y gyllideb hon, yn anffodus nid yw'n gwneud fawr ddim i fynd i'r afael â'r argyfwng enfawr sy'n wynebu gofal cymdeithasol yng Nghymru. Bydd y gyllideb hon yn rhoi ar waith ateb Llywodraeth Cymru i'r argyfwng recriwtio sy'n wynebu'r sector gofal, sef cyflog o £9.90 yr awr. Ond yn anffodus, mae hwn yn rhy ychydig, yn rhy hwyr, oherwydd ychydig ddyddiau yn ôl, cyhoeddodd y gadwyn fwyaf ond un o archfarchnadoedd yn y DU, sef Sainsbury's, ei bod ar fin talu isafswm cyflog o £10 yr awr, ac rydym ni eisoes wedi gweld Lidl yn cynyddu ei isafswm cyflog i £10.10 yr awr. Sut gallwn ni gyfiawnhau talu llai o arian i'r rhai sy'n gofalu am y rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas ni nag i unigolyn sy'n gweithio mewn archfarchnad? A chefais fy meirniadu yn ddiweddar am wneud y gymhariaeth hon, ond nid wyf i'n bychanu'r bobl hynny sy'n darparu gwasanaeth gwerthfawr wrth fwydo ein cenedl, dim ond yn tynnu sylw at ba mor wrthnysig yw talu llai o arian i bobl sy'n gweithio yn y sector gofal na gweithwyr mewn archfarchnadoedd.

Flwyddyn yn ôl, pan oedd fy mhlaid i yn llunio ein llwyfan polisi, pan wnaethom ni ymrwymo i dalu isafswm o £10 yr awr i staff gofal, roedd hyn yn llawer uwch na'r isafswm cyflog, ac yn rhan o becyn gyda'r nod o wneud y proffesiwn gofalu yn yrfa ddeniadol i bobl ifanc. Ni allwn ni barhau i gymryd mantais o'r rhai y mae eu gofal a'u cydymdeimlad yn eu harwain i neilltuo eu bywydau i ofalu am bobl eraill. Dylid bod wedi rhoi cyflogau ac amodau digonol ar waith ar gyfer staff gofal ar ddiwrnod cyntaf y chweched Senedd hon, ond oherwydd y tin-droi a'r oedi parhaus, rydym ni'n gweld ffrwyth y corwynt. Mae gennym ni argyfwng recriwtio ym maes gofal ac mae hynny yn cael effaith glir ac amlwg ar ein GIG, gan fod un o bob chwe gwely yn y GIG wedi ei lenwi gan gleifion y gellid eu rhyddhau o safbwynt meddygol ond na ellir eu hanfon adref oherwydd diffyg pecyn gofal—pecyn gofal na ellir ei ddarparu oherwydd diffyg staff gofal. Ac mae hyn wedi arwain rhai byrddau iechyd lleol at gyflogi staff gofal yn uniongyrchol, sydd yn ei dro wedi arwain at ddwyn staff o'r sector gofal.

Yn anffodus, nid yw'r gyllideb hon yn gwneud fawr ddim i fynd i'r afael â'r materion hyn. Ni fydd yn gwneud dim i fynd i'r afael â'r argyfwng recriwtio, a bydd yr arian ychwanegol ar gyfer gofal cymdeithasol yn cael ei roi yn y gronfa gofal integredig—cronfa y dywed Archwilydd Cyffredinol Cymru nad yw'n cyflawni ei photensial. Dywedodd ef, ac rwy'n dyfynnu,

'mae agweddau ar reolaeth y gronfa ar lefelau cenedlaethol, rhanbarthol a phrosiectau wedi cyfyngu ar ei photensial hyd yn hyn. Prin yw'r dystiolaeth bod prosiectau llwyddiannus yn cael cyflwyno ar lefel prif ffrwd a'u hariannu yn rhan o ddarpariaeth gwasanaethau craidd y cyrff cyhoeddus.'

Diolch, Gweinidog, am yr wybodaeth ddiweddaraf am y gyllideb y prynhawn yma. Rwy'n siarad y prynhawn yma gan fy mod i'n un o Aelodau rhanbarthol dwyrain de Cymru. Rwy'n croesawu'r eglurder ychwanegol sy'n dod yn sgil eich datganiad, gan ei fod yn caniatáu i'r Senedd wneud y gwaith craffu trwyadl a manwl sy'n ofynnol ar gyfer pob un o gyllidebau Llywodraeth Cymru. Byddwn i'n falch o gael rhagor o fanylion am un neu ddau o faterion pwysig.

Ers i mi gael fy ethol, rwyf i wedi hyrwyddo setliad cyllid gwell ar gyfer Tŷ Hafan a Tŷ Gobaith—y ddwy hosbis ar gyfer plant yng Nghymru. Mae'r bobl anhygoel sy'n cynnal y ddwy hosbis yn dyheu am setliad cyllid gwell i'w galluogi i wneud mwy i'r plant a'r teuluoedd agored i niwed y maen nhw'n gofalu amdanyn nhw. Rydym ni wedi sefydlu eisoes fod eu cyllid gwladol yn fach iawn o'i gymharu â hosbisau plant yn Lloegr, yr Alban, a Gogledd Iwerddon. Pan godais i'r mater hwn yn y Siambr yr haf diwethaf, dywedodd y Gweinidog iechyd fod adroddiad wedi ei gomisiynu ac y byddai'n adrodd yn ôl yn yr hydref. Wel, mae'r hydref wedi mynd a dod ers hynny, ac nid ydym ni wedi clywed dim yn gyhoeddus. Rwyf i ar ddeall y bu rhai arwyddion cadarnhaol ynghylch gwell cyllid ar gyfer hosbisau plant yng Nghymru, ond, hyd yma, nid oes dim ar gofnod. A wnewch chi felly roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am yr adolygiad o gyllid hosbisau gwirfoddol a pha gyllid ychwanegol a fydd ar gael i Tŷ Hafan a Tŷ Gobaith yn y gyllideb ar gyfer 2022-23?

Yn olaf, a wnewch chi ddweud wrthyf a yw'r gyllideb yn cynnwys digon o ymrwymiad i wasanaethau adfer i blant? Mae yna groeso i'r ymrwymiad i fuddsoddi mewn ymyriadau blynyddoedd cynnar fel Dechrau'n Deg, yn ogystal â'r pwyslais ar ofal cymdeithasol. Serch hynny, rwyf i ar ddeall bod pryder ymhlith arbenigwyr yn y maes, fel NSPCC Cymru, nad yw gwasanaethau adfer i blant sydd wedi eu cam-drin, eu hesgeuluso, neu sydd wedi cael trawma eisoes wedi eu hariannu mewn ffordd gynaliadwy bob amser. Yn ôl ym mis Tachwedd, fe wnaethoch chi roi sicrwydd i'r Senedd y bydd Llywodraeth Cymru yn cydnabod pwysigrwydd gwasanaethau cymdeithasol i blant yn ogystal ag iechyd meddwl plant hefyd. Hoffwn i gael ymrwymiad heddiw y bydd gwasanaethau adfer i blant yn parhau i fod ar gael i blant am faint bynnag o amser y mae eu hangen arnyn nhw. Diolch yn fawr.

Hoffwn i groesawu'r gyllideb ddrafft hon, sy'n amlinellu cefnogaeth barhaus i awdurdodau lleol wrth iddyn nhw barhau i ddarparu gwasanaethau ar reng flaen y pandemig. Rwyf i ar ddeall ei bod hi'n fwy hael na'r hyn sydd wedi ei ddyrannu i gynghorau Lloegr gan Lywodraeth y DU, ac mae'r ffaith nad yw hi'n cynnwys unrhyw neilltuo, fel y mae yn yr Alban, i'w groesawu yn fawr.

Fodd bynnag, hoffwn i amlinellu rhai pryderon sydd gen i ynghylch y diffyg cyllid a amlinellir ar gyfer cynnal a chadw priffyrdd presennol sydd yng ngofal yr awdurdodau lleol. Dywedwyd wrth Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru na fydd y grant gwerthfawr iawn o £20 miliwn yn parhau ac y bydd cyllid cynnal a chadw ffyrdd yn cael ei ailfuddsoddi mewn teithio llesol. Dywedwyd wrthyf i mewn ymateb i fy nghwestiwn yn y Senedd y byddai cyllid yn sgil yr egwyl wrth adeiladu ffyrdd newydd yn cael ei ailfuddsoddi mewn teithio llesol a chynnal a chadw ffyrdd presennol. Yn y cyfnod ariannol heriol hwn, mae hi'n hanfodol nad ydym ni'n esgeuluso gwaith cynnal a chadw ein priffyrdd. Yn dilyn 10 mlynedd o gyni yn y DU a thoriadau i gyllid gwasanaethau cyhoeddus, amcangyfrifodd arolwg gan syrfëwr sirol yn 2020 fod gwerth dros £1.6 biliwn o ôl-groniad o waith cynnal a chadw asedau priffyrdd wedi ei ohirio yn bodoli ar hyn o bryd.

Yn ogystal â defnydd cyson a henaint, mae ein hasedau o dan bwysau oherwydd effeithiau newid hinsawdd. Mae'r glaw trwm yr ydym ni'n ei gael yn golchi arwynebau ffyrdd i ffwrdd, yn creu tyllau yn y ffordd, yn cwympo cwteri, ac yn llenwi draeniau gyda malurion sydd wedyn yn gorfod cael eu gwagio trwy'r amser i fod yn effeithiol. Mae cyllid grant ychwanegol diweddar gan y Llywodraeth wedi rhoi cyfle i awdurdodau atal dirywiad rhai asedau, ond nid holl asedau'r priffyrdd. Gwerthfawrogwyd yn fawr iawn yr £20 miliwn bob blwyddyn dros y tair blynedd diwethaf. Mae angen buddsoddiad cyson gan y wladwriaeth yn flynyddol i gadw'r asedau yn eu cyflwr presennol. Amcangyfrifir, i gadw cerbytffyrdd yn eu cyflwr presennol yn unig, y bydd angen £65 miliwn y flwyddyn, £9 miliwn ar droedffyrdd, a £46 miliwn y flwyddyn ar adeileddau gan gynnwys pontydd. Mae llifogydd a newid hinsawdd yn effeithio'n fawr ar yr adeileddau hyn, fel pontydd. Felly, mae angen y buddsoddiad hwn arnyn nhw yn fawr. Mae caniatáu i asedau ddirywio i gyflwr lle nad oes dewis arall ond gosod asedau newydd yn eu lle yn arwain at gostau yn y dyfodol y gellid eu hosgoi, yn ogystal â'r posibilrwydd y gallai rhai asedau ddiffygio ar fyr rybudd, sy'n digwydd ar hyn o bryd, fel pont newydd—. Mae yna bont yn sir Ddinbych a bu tirlithriadau yn sir y Fflint. Mae llawer o awdurdodau lleol wedi gweld effaith hyn. Bydd hyn i gyd yn golygu y bydd angen gwaith atgyweirio ymatebol helaeth a chostus, cau ffyrdd, ac, mewn achosion eithafol, mwy o berygl i ddefnyddwyr.

Wrth groesawu datganiad y gyllideb a'r ddadl hon, mae'n rhaid i mi gofnodi fy siom o ran ein hagenda newid hinsawdd. Bydd yr Aelodau yn ymwybodol iawn o fy mhryderon a gafodd eu codi yn y Senedd bod Llywodraeth Cymru yn parhau i wthio trefniadau hirdymor ar gyfer llywodraethu amgylcheddol i'r cefndir, gan wastraffu'r cyfle hwn i Gymru fod yn arweinydd byd-eang ym maes diogelu amgylcheddol gwyrdd. Yn wir, er bod Natural England yn cael cynnydd o 47 y cant yng nghyllid Llywodraeth y DU, mae data a gafodd ei ddarparu gan Cyswllt Amgylchedd Cymru, drwy eu cyflwyniad ymgynghori cyllidebol, yn dangos bod cyllid Cyfoeth Naturiol Cymru wedi gostwng 35 y cant rhwng 2013 a 2020. Yn ystod yr un cyfnod, mae erlyniadau ynghylch troseddau amgylcheddol wedi gostwng 61 y cant, gydag aelodau Cyswllt Amgylchedd Cymru yn codi pryderon yn briodol am ddiffyg capasiti ymddangosiadol ar gyfer rhaglenni monitro cadarn a rheoli safleoedd gwarchodedig. Yn ôl fy nadansoddiad i fy hun, mae CNC nawr ar fin cael toriad mewn cyllid mewn termau real, gyda nhw'n parhau i fod ar £69.7 miliwn ar gyfer 2022-23. Felly, er mwyn diogelu ein mannau gwyrdd, rwy'n gofyn i'r Gweinidog adolygu'r sefyllfa hon, a cheisio defnyddio pa adnoddau bynnag sydd ar gael i gyflwyno fframwaith ar gyfer swyddfa annibynnol hirdymor ar gyfer diogelu'r amgylchedd.

O ran dadansoddi cyllidebau, rwyf i hefyd yn sylwi ar bryderon ynghylch y ffaith bod llinellau'r gyllideb ar gyfer y môr a physgodfeydd yn aml yn mynd yn ddyrys. Gyda chadwraeth forol yn bryder canolog i lawer o drigolion ar hyd yr arfordir yma, yn y gogledd, mae lefel bresennol yr anhawster wrth geisio nodi pa lefel o gyllideb sy'n cael ei darparu ar gyfer bioamrywiaeth forol neu adfer cynefinoedd, o'i chymharu â'r arian sydd ar gael i gefnogi'r diwydiant pysgota—. Nid yw yno. Felly, yn enw tryloywder, a fyddai'r Gweinidog yn ceisio darparu dadansoddiad ychwanegol fel y byddai modd craffu ar hyn yn haws?

Mewn mannau eraill, rwy'n cydnabod y bydd swm amhenodol yn mynd tuag at sefydlu cwmni ynni sy'n eiddo i'r cyhoedd. O ystyried y materion y mae cwmni Bristol Energy wedi'u hwynebu, pryd cafodd yr ased aflwyddiannus ei werthu am £14 miliwn, a oedd yn llawer llai na'r £36.5 miliwn a gafodd ei fuddsoddi gan Gyngor Dinas Bryste, efallai y byddai'n well gwario'r arian hwn yn sefydlu treial microgrid yn y gogledd. Mae'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau ym Mae Caerdydd wedi cydnabod ers tro bod Cymru'n parhau i wynebu argyfwng capasiti grid, sy'n achosi toriadau diangen yn y system, gan atal cynnydd ystyrlon a hirdymor yn chwyldro diwydiannol gwyrdd y genedl. Byddai meithrin treial microgrid o'r fath yn y gogledd yn cyd-fynd â strategaeth ynni'r gogledd. Felly, rwy'n gofyn i'r Gweinidog edrych eto ar y gyllideb hon fel bod modd cydnabod ein diddordeb cyffredin mewn cynnydd o'r fath gyda'r adnodd y mae'n ei haeddu.

Bydd pobl Islwyn yn croesawu'r datganiad pwysig hwn heddiw, a bydd y gyllideb hon yn datblygu Cymru. Fel y nododd y Gweinidog, nid ydym ni wedi dianc, mewn unrhyw ffordd, flynyddoedd o gyni'r Torïaid cyn i'r pandemig hwn daro. Mae'r diffyg cyllid teg i Gymru, yn niweidiol yn ystod y degawd diwethaf, a'r diffyg gwariant seilwaith y DU yng Nghymru, gan gynnwys diffyg symiau canlyniadol HS2, wedi bod yn frawychus ac mae ganddo ganlyniadau, fel oedd gan ddileu grŵp parodrwydd pandemig y DU. Mae COVID-19 wedi herio ac mae'n parhau i herio pob cenedl ar y ddaear. Felly, mae gan Lywodraeth Cymru hawl ariannol a moesol i flaenoriaethu cyllid ar gyfer ein gwasanaethau cyhoeddus. Mae'n iawn darparu £1.3 biliwn ychwanegol i'n GIG arwrol yng Nghymru a £0.75 biliwn ychwanegol i'n hawdurdodau lleol gweithgar yn y setliad llywodraeth leol. Gydag ymagwedd gydweithredol gref yn ein polisi a buddsoddiad cryf yn y gyllideb mewn addysg, trafnidiaeth a'r hinsawdd, gydag atebion tecach, gwyrddach, seiliedig ar natur, dull gweithredu a wnaed yng Nghymru ar gyfer—

Rhianon, a gaf i ofyn i chi aros eiliad? Rydym ni wedi colli eich fideo. Rydym ni eisiau gwneud yn siŵr ei fod yn weithredol eich ochr chi.

Ydy. Rydym ni'n cael problemau gyda'r fideo. Mae'n rhaid ei rhoi yn ôl yn ysbeidiol. Rydw i bron â gorffen. Os caf i ddod at fy nghwestiwn, Dirprwy Lywydd.

Iawn. Cyn belled â'ch bod chi'n ymwybodol nad yw'r fideo yn gweithio i ni. Iawn?

Mae hynny'n hollol iawn. Mae'n gwneud hynny, ac maen nhw'n ceisio ei ddatrys.

Felly, Gweinidog, sut yr ydych chi'n egluro, felly, i fy etholwyr pam y bydd Cymru'n cael £46 miliwn yn unig eleni o gronfa adnewyddu cymunedol Llywodraeth y DU, ar sail ad hoc, nad yw'n dryloyw, o'i gymharu â'r £375 miliwn y byddem ni wedi'i gael o gronfeydd strwythurol yr UE o fis Ionawr 2021? Mae hynny'n golled o £329 miliwn, pan ddywedwyd wrthym ni na fyddem ni'n cael ceiniog yn llai. Diolch.

Diolch i'r Gweinidog am gyflwyno'r gyllideb hon.

Yn gyntaf, fel y mae'r Aelodau'n ymwybodol, rwy'n hynod falch o'r hyn y mae'r cytundeb cydweithredu rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru yn ceisio'i gyflawni, yn enwedig o ran prydau ysgol am ddim. Ymestyn prydau ysgol am ddim i bob disgybl ysgol gynradd yw'r cam cyntaf tuag at sicrhau prydau ysgol am ddim i bawb, a bydd hynny'n gwneud llawer i sicrhau bod plant o bob cefndir yn ddi-ffael yn cael bwyd maethlon fel rhan o'u haddysg.

Mae gennym ni dipyn o ffordd i fynd eto, ond os caf i ganolbwyntio ar brydau ysgol am ddim i bob plentyn ysgol gynradd am y tro, rwy'n gobeithio y byddai'r Llywodraeth yn rhoi rhywfaint o ystyriaeth i gymorth ariannol o flaen llaw yn y gyllideb hon ar gyfer prydau ysgol am ddim fel y gallwn ni weld manteision y polisi hwn cyn gynted â phosibl. Gorau po gyntaf y gallwn roi'r polisi hwn ar waith ledled Cymru, gorau oll eu byd fydd pobl. Yn ddelfrydol, hoffwn weld y polisi hwn yn cael ei weithredu'n llawn yn 2022.

Byddai gennyf i ddiddordeb hefyd mewn dysgu a yw'r ddarpariaeth ar gyfer darparu prydau ysgol am ddim drwy gyfnod gwyliau'r ysgol yn dal i gael ei hystyried yn y gyllideb. Ni allaf bwysleisio digon faint o achubiaeth yw hyn i deuluoedd dros gyfnod y gwyliau, pan fydd costau'n codi'n sylweddol i deuluoedd â phlant, ac mae hyn yn dod yn bwysicach fyth wrth i ni ddechrau gweld argyfwng costau byw yn dod i'r amlwg.

Ac yn olaf ar brydau ysgol am ddim, ond ar bwynt polisi ehangach, a yw'r Llywodraeth yn rhoi cyfrif am effeithiau cadarnhaol polisïau fel prydau ysgol am ddim a'r arbedion dilynol sy'n cael eu gwneud mewn meysydd eraill, megis iechyd a'r economi, wrth lunio eu cyllideb?

Rwy'n ddiolchgar i'r Gweinidog am ei datganiad wrth agor y ddadl hon. Sylwais i ei bod yn ymddangos bod y Gweinidog yn gwneud llawer iawn o nodiadau yn ystod y ddadl hon. Mae croeso iddi bob tro, wrth gwrs, pryd bynnag yr ydym ni'n trafod y pethau hyn, ond rwy'n siŵr ei bod hi wedi cael cymaint o sioc ag yr wyf i yn ystod y ddadl hon, ar ôl treulio 10 mlynedd yn gwrando ar y Torïaid yn ein darlithio ni ar gyni, yn ein darlithio ar fod yn ofalus iawn gyda'r pwrs cyhoeddus ac ati, rydym ni newydd gael nifer o siaradwyr Torïaidd yn sefyll i fyny ac yn gwario miliwn o bunnau gyda phob anadl y maen nhw'n ei gymryd. Rydym ni wedi cael Gareth Davies yn mynnu mwy o arian ar gyfer buddsoddi mewn gwasanaethau cymdeithasol. Rwyf i'n dueddol o gytuno ag ef, fel y mae'n digwydd, ond ei Lywodraeth ef sydd wedi bod yn ei dorri yn y lle cyntaf, wrth gwrs. Mae Janet Finch-Saunders yn cwyno am y diffyg buddsoddiad mewn newid hinsawdd pan fo ganddi Lywodraeth sydd prin yn credu ynddo yn San Steffan ac yn sicr wedi cwtogi ar fuddsoddiad ar ochr arall y ffin. Ac mae'r hen Peter Fox druan, wrth gwrs, eisiau gwario arian ar bopeth, rhag ofn. Felly, rydym ni wedi cael dadl Geidwadol y prynhawn yma sydd wedi'i gwreiddio'n llwyr mewn gwario arian cyhoeddus y maen nhw eu hunain yn rhan o'r broses o'i dorri. Mae gair am hynny. Nid wyf am drethu eich amynedd, Dirprwy Lywydd, y prynhawn yma, ond mae gair am hynny, ac fe gafodd ei ddefnyddio’n eithaf rhydd yn San Steffan amser cinio.

Gadewch i mi ddweud hyn: rwy'n credu o ran y dadleuon sydd gennym ni ar ein cyllidebau yng Nghymru, mae angen i ni ganolbwyntio mwy ar incwm nag ar wariant. Gall unrhyw un wario arian. Gall unrhyw un sefyll i fyny a mynnu mwy o arian ar gyfer pob pwnc dan haul. Rwy'n croesawu'r sgyrsiau y mae'r Llywodraeth wedi'u cael gyda Phlaid Cymru a gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol. Rwy'n gweld dylanwad y ddwy blaid hynny ar y gyllideb hon, ac rwy'n credu ei fod yn rhywbeth i'w groesawu. Rwy'n sylwi hefyd fod cyfraniadau Jane Dodds a gan Aelodau Plaid Cymru y prynhawn yma wedi'u gwreiddio'n llawer mwy mewn gwirionedd ac wedi'u gwreiddio mewn cyflawni na'r ffantasïau yr ydym ni wedi'u clywed gan Aelodau Ceidwadol. Ond gadewch i mi ddweud hyn o ran peidio â gwario, ond codi arian: hoffwn i ddeall mwy gan y Gweinidog o ran sut y mae hi'n edrych ar ei chyllidebau yn ystod y blynyddoedd nesaf. Gan ei bod hi'n ffug, wrth gwrs, i'r Ceidwadwyr ddadlau mai dyma'r cytundeb neu setliad gwario mwyaf hael i ni ei gael erioed. Y peth hawsaf yn y byd yw edrych ar niferoedd yr arian parod a dweud bod hyn yn fwy na'r llynedd, a bod hynny'n fwy na'r flwyddyn flaenorol. Mae hynny'n rhifyddeg sylfaenol. Nid dyma'r gwir sefyllfa, serch hynny, ac nid dyma'r sefyllfa yr ydym wedi'i chael yn ystod y degawd diwethaf. Rwy'n cofio Peter Fox yn dda iawn yn arweinydd llywodraeth leol; nid wyf yn ei gofio yn dweud wrthyf unwaith y byddai'n well ganddo fod yn arweinydd llywodraeth leol yn Lloegr nag arweinydd llywodraeth leol yng Nghymru pan oedd yn dawnsio dawns fach grefftus iawn o amgylch geiriau Andrew R.T. Davies yn y Siambr a oedd yn cael eu taflu'n ôl ato mewn cyfarfodydd eraill. Ond nid wyf i'n ei feio am hynny chwaith.

Nid oes gennych chi'r amser i wneud hynny, Alun.

Nid oes gennyf i'r amser, felly ni wnaf i drethu eich amynedd y prynhawn yma, ond gobeithiaf y bydd y Gweinidog, wrth ymateb, yn gallu ymdrin â rhai o'r materion sy'n ymwneud â sut yr ydym ni'n codi arian yng Nghymru, a sut y gallwn ni drefnu'r arian hwnnw'n well er mwyn cyflawni'r amcanion yr oedd hi wedi'u nodi rwy'n credu, yr wyf i'n cytuno'n llwyr â nhw.

Diolch, Gweinidog, am gyflwyno'r datganiad heddiw ar y gyllideb ddrafft. Dyma bwynt byr i'ch atgoffa yma fy mod i'n dal i fod yn aelod o Gyngor Bwrdeistref Sirol Conwy, fel y mae fy nghofrestr o fuddiannau yn ei dangos.

Fel llawer o Aelodau, ychydig cyn y Nadolig, wrth i mi wneud fy ngorau i sicrhau bod Siôn Corn yn gallu cyrraedd yn ddiogel ac yn iach, roeddwn i hefyd yn disgwyl yn eiddgar i'r gyllideb ddrafft gael ei rhyddhau ac i weld beth fyddai'n cael ei wario ac ymhle, a'r effeithiau y byddai hyn yn ei gael. Fel yr amlinellodd fy nghyd-Aelod Peter Fox yn rhagorol yn ei gyfraniad, gan gydnabod y pwysau y mae'r pandemig wedi'u hachosi, er gwaethaf pryderon Mr Davies nad yw rhai ohonom ni Geidwadwyr yn ddigon ceidwadol efallai, mae'n rhaid buddsoddi'r gyllideb hon yn ddoeth i gyflawni blaenoriaethau pobl sy'n gweithio, gan ganolbwyntio ar greu swyddi sy'n talu'n well a darparu gwasanaethau cyhoeddus hanfodol.

A chithau'n Weinidog, rydych chi wedi amlinellu eich hun rhywbeth yr wyf i wedi'i godi gyda chi'n barhaus yn ystod y pandemig hwn, sef bod cynghorau wedi mynd y tu hwnt i ddarparu gwasanaethau hanfodol i bobl leol. Yn wir, mae'r farn hon wedi cael ei hailadrodd gan Aelodau ar draws y pleidiau heddiw, gan gynnwys Mr Hedges a Mr Gruffydd hefyd yn eu cyfraniadau. Felly, ni fydd yn syndod heddiw y byddaf i'n canolbwyntio fy nghyfraniad byr ar lywodraeth leol, ac yn benodol y setliad llywodraeth leol. Rwy'n gwybod bod llawer o gynghorau ar hyd a lled Cymru, gan gynnwys Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, wedi croesawu'r setliad llywodraeth leol o fewn y gyllideb hon—cynnydd o 9.4 y cant ar sail gyfatebol o'i gymharu â'r flwyddyn bresennol. Wrth gwrs, fel cyn-arweinydd cyngor, byddwn i hefyd wedi hoffi gweld hyn yn ystod fy nghyfnod yn arwain cyngor.

Fodd bynnag, mae'n deg dweud hefyd fod y setliad llywodraeth leol hwn wedi dod ar ôl blynyddoedd a blynyddoedd o danariannu i gynghorau, yn enwedig y rhai ymhellach i'r gogledd ac efallai cynghorau gwledig eraill, sydd wedi cael toriadau sylweddol yn ystod y cyfnod hwnnw. Oherwydd hyn, ac er gwaethaf y cynnydd mewn cyllid, mae'n edrych fel y bydd yn rhaid i lawer o gynghorau godi'r dreth gyngor eleni i gynnal y pwysau. Ond gallai mwy o arian i gynghorau eleni fod wedi lleddfu'r mater hwn. Mae'n debygol nawr y bydd mwy o bwysau'n cael ei roi ar drigolion lleol drwy drethiant uwch, er eu bod wedi cael eu taro'n galed yn ystod y pandemig COVID-19 hwn. Gyda'r cyd-destun hwn mewn golwg, hoffwn i godi tri phwynt byr iawn yn unig, Dirprwy Lywydd.

Yn gyntaf, yn gysylltiedig â'r pwysau hyn, mae'n werth tynnu sylw at y gofynion ariannol y mae cynghorau'n debygol o'u hwynebu yn ystod y tair blynedd nesaf. Yr amcangyfrif yw bod hyn yn fwy na £1 biliwn o bwysau ychwanegol. A, Gweinidog, fel y nododd eich datganiad chi, dim ond tri chwarter o'r cyllid i ymdrin â hyn sydd wedi'i ymrwymo ar gyfer y tair blynedd nesaf sef, £750 miliwn. Yn wir, mae blynyddoedd i ddod yn dangos diffygion sylweddol mewn cyllid sy'n debygol o gael ei roi i gynghorau. Byddai'n gam i'w groesawu pe gallech chi, Gweinidog, ystyried ariannu'r tair blynedd nesaf hyn o bwysau i alluogi cynghorau i ddarparu'r gwasanaethau y mae eu hangen ar ein trigolion.

Galwaf ar y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol i ymateb.

Diolch yn fawr iawn. Diolch i'r holl gyd-Aelodau am yr hyn sydd wedi bod yn ddadl wirioneddol ddefnyddiol. Mae cynifer o bwyntiau wedi'u codi. Felly, ceisiaf ymateb i rai o'r themâu allweddol o leiaf, ond rwy'n gwybod y bydd fy nghyd-Aelodau wedi bod yn gwrando'n ofalus, ac rwy'n edrych ymlaen at ymateb i rai o'r pwyntiau manylach yn sesiynau craffu'r pwyllgorau a fydd yn digwydd yn ystod yr wythnosau nesaf.

Felly, dechreuodd y ddadl gyda myfyrdodau Peter Fox ar fanteision yr undeb, ac, fe fyddwn i'n cytuno'n llwyr fod Cymru'n gryfach drwy fod yn rhan o'r undeb, ac mae'r undeb yn gryfach gyda Chymru ynddo. Ond yn sicr nid yw'n golygu nad oes lle i wella. O safbwynt cyllid, gallem ni yn sicr wneud â gwelliant o ran hyblygrwydd, eglurder, chwarae teg, a glynu wrth lythyren ac ysbryd y datganiad o bolisi ariannu.

Rwy'n credu bod rhai o'r cyfraniadau wedi tynnu sylw at pam y mae hyn i gyd yn bwysig. Felly, roedd Rhianon Passmore ac Alun Davies yn awyddus i siarad am golli cyllid yr UE. O dan gronfa adnewyddu cymunedol Llywodraeth y DU, gwnaethom ni glywed mai dim ond £46 miliwn a gaiff Cymru eleni, o'i gymharu ag o leiaf £375 miliwn y byddem ni wedi'i gael o gronfeydd strwythurol yr UE o fis Ionawr 2021. Felly, yn amlwg, mae addewid wedi'i dorri ac un a fydd yn cael effaith wirioneddol mewn cymunedau ledled Cymru. Mae ymadael â'r UE yn dwysáu'r difrod economaidd sydd wedi'i achosi gan COVID. Mae colli cannoedd o filiynau o bunnau o gyllid yr UE drwy gynlluniau Llywodraeth y DU yn ychwanegu at y pwysau sy'n ein hwynebu, a bydd yn effaith ffyrnig, fel y disgrifiodd Alun Davies.

Mae Llywodraeth y DU hefyd wedi cyhoeddi y bydd £0.4 biliwn ar gael ledled y DU ar y gronfa ffyniant gyffredin yn 2022-23, £0.7 biliwn yn 2023-24, a £1.5 biliwn yn 2024-25. Felly, yn amlwg, yn ôl amcangyfrif unrhyw un, rydym ni'n cael ein hamddifadu'n llwyr o'r £375 miliwn y byddem ni wedi'i gael yn flynyddol drwy'r UE pe baem ni wedi aros ynddo a phe bai Llywodraeth y DU wedi cadw ei haddewid na fyddem yn geiniog yn waeth ein byd.

Soniodd Llyr Gruffydd hefyd am ariannu ffermydd, ac mae hynny'n faes arall lle mae Llywodraeth y DU wedi ein siomi'n wael. Bydd ein cymunedau gwledig a'n ffermwyr ar eu colled o leiaf £106 miliwn o gyllid newydd yr UE dros gyfnod yr adolygiad o wariant, ar ben y £137 miliwn nad yw Llywodraeth y DU wedi darparu ar ei gyfer yn y flwyddyn ariannol hon. Felly, rydym yn anghytuno'n llwyr â haeriad Llywodraeth y DU ei bod wedi cyflawni ei rhwymedigaethau i ddarparu cyllid newydd i ffermwyr a datblygu gwledig drwy gyfuniad o arian newydd o'r adolygiad o wariant a gweddill cyllid Cymru o'r UE. Mae'n ffordd wirioneddol anniffuant o ddisgrifio'r ffordd y maen nhw'n darparu cymorth i'n cymunedau gwledig, ac, unwaith eto, bydd yn cael gwir effeithiau ar gymunedau ffermio ledled Cymru.

Roedd cyfeirio hefyd at fater benthyca, ac mae hwn eto'n faes lle gallem ni'n sicr gynllunio'n well a gallem ni wneud y gorau o'n gallu benthyca pe bai gennym fwy o hyblygrwydd. Mae ein cyllideb ddrafft yn adlewyrchu ein cynlluniau i fanteisio i'r eithaf ar fenthyca cyfalaf, gan dynnu i lawr y swm mwyaf blynyddol o £150 miliwn y flwyddyn, gan fenthyca £450 miliwn ychwanegol hyd at 2024-25, a dyna'r mwyaf y gallwn ni ei gael ar hyn o bryd o fewn y fframwaith cyllidol. Felly, hoffem ni gynyddu maint y benthyca blynyddol y gallwn ni ei gael, a hefyd maint y benthyca drwyddo draw y gallwn ni ei gael. Mae'r trafodaethau hynny'n parhau gyda Llywodraeth y DU. Nid ydym ni'n gwneud unrhyw gynnydd ar hyn o bryd, ond bydd dal dadleuon yr ydym ni'n parhau i'w gwneud ochr yn ochr â chyd-Aelodau yn y Llywodraethau datganoledig eraill. Ond byddaf i'n ychwanegu ein bod ni bob amser, yn ein cyllidebau, yn bwriadu tynnu'r benthyciad llawn i lawr. Mae'r rheswm pam nad yw'n cael ei ddyrannu ar ddiwedd y flwyddyn yn ganlyniad i newidiadau hwyr yn y flwyddyn wedi'u cyhoeddi gan Lywodraeth y DU sy'n effeithio ar ein cyllideb gyffredinol.

Rwyf i hefyd yn tynnu sylw cyd-Aelodau at y ffaith ein bod ni, am y tro cyntaf eleni, yn defnyddio gor-ddyranu cyfalaf cyffredinol, fel y bydd hynny'n ein helpu i ymestyn pob punt o gyllid cyfalaf sydd ar gael ymhellach, a gobeithio y bydd yn rhoi cyfle gwirioneddol i ni ddarparu hyblygrwydd i ni ein hunain yn absenoldeb hwnnw gan Lywodraeth y DU.

Rwyf i wedi sôn am fenthyca, felly gwnaf i hefyd sôn am dreth. Mae ein cyllideb ddrafft yn defnyddio rhagolygon treth sy'n cael eu cyhoeddi gan y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol yn rhagolygon trethi Cymru, a gyda'i gilydd, bydd CTIC, treth trafodiadau, treth gwarediadau tirlenwi ac ardrethi annomestig yn cyfrannu tua £3.9 biliwn at gyllideb Llywodraeth Cymru yn 2022-23, ac mae hynny'n codi i £4.3 biliwn yn 2024-25. Dyma'r gyllideb aml-flwyddyn gyntaf ers datganoli trethi, felly mae'n bwysig nodi bydd rhagolygon y dyfodol nid yn unig yn effeithio ar reoli cyllidebau yn ystod y flwyddyn yn 2022-23, ond hefyd ar y rhifyddeg gyllidebol gyffredinol ar gyfer 2023-24 a 2024-25, a gwn i y byddwn ni'n trafod hynny gyda'r Pwyllgor Cyllid maes o law. Ond mae wir yn mynegi, rwy'n credu, yr angen i barhau â'n hymdrechion i dyfu ein sylfaen drethi yng Nghymru, a gallwch chi weld enghreifftiau drwy gydol y gyllideb ynghylch sut yr ydym ni'n bwriadu gwneud hynny. Byddai'r cyfrifon dysgu personol yn un enghraifft dda iawn o sut yr ydym ni'n bwriadu cefnogi pobl a pharhau i gefnogi pobl i wneud y mwyaf o'u hincwm. Felly, rwy'n credu bod hynny'n faes y gallwn ni fod yn falch iawn ohono, ac yn faes, mewn gwirionedd, lle yr ydym ni wedi bod yn gwneud gwaith da iawn o ran cyllidebu ar sail rhywedd, ac rwy'n edrych ymlaen at gyfleoedd i drafod hynny ymhellach mewn pwyllgorau.

Mae cyfeirio wedi bod at iechyd meddwl, ac, unwaith eto, mae hwn yn un o bileri pwysig iawn ein cyllideb, a gwn fod pryder penodol wedi'i fynegi yn ystod y ddadl ynghylch iechyd meddwl plant a phobl ifanc, ac yr ydym ni'n cydnabod yn llwyr yr effaith y mae'r pandemig wedi'i chael yn y maes hwn. Felly, fel rhan o'n buddsoddiad cyffredinol o £100 miliwn, rydym ni'n dyrannu £10.5 miliwn ychwanegol, hyd at 2024-25, yn uniongyrchol ym maes iechyd meddwl pobl ifanc i gefnogi'r dull system gyfan.

Yn amlwg, iechyd yw'r rhan fwyaf o'n cyllideb, ac rydym ni'n buddsoddi £1.3 biliwn yn ychwanegol mewn cyllid refeniw yn ystod y tair blynedd nesaf yn ein GIG, gan gymryd cyfanswm y gwariant yn y GIG i dros £9.6 biliwn. Fel rhan o hynny, rydym yn ymrwymo £170 miliwn yn rheolaidd i gefnogi trawsnewid gofal cynlluniedig, i helpu i fynd i'r afael â'r ôl-groniad o gleifion y mae eu triniaethau wedi'u gohirio gan y pandemig, a hefyd yn buddsoddi £20 miliwn arall yn rheolaidd i gefnogi canolbwyntio ar ofal iechyd sy'n seiliedig ar werthoedd, gan gyflawni canlyniadau sy'n bwysig i gleifion. Felly, erbyn diwedd cyfnod y gyllideb hon, byddwn ni wedi buddsoddi dros £800 miliwn yn adferiad y GIG, gan ddangos ein hymrwymiad i wario £1 biliwn yn ystod oes y Llywodraeth hon. Ac rydym ni hefyd wedi ymrwymo i sicrhau bod sefydliadau'r GIG yn cynnal y sefydlogrwydd ariannol y maen nhw wedi gweithio mor galed i'w sicrhau yn ystod y blynyddoedd diwethaf wrth iddyn nhw drawsnewid gwasanaethau ar gyfer y dyfodol. Felly, rydym ni'n dyrannu £180 miliwn yn rheolaidd o 2022-23 ymlaen i helpu'r GIG i reoli effaith ariannol y pandemig ar eu sefyllfa ariannol sylfaenol, gan gynnwys cydnabod yr effaith y mae'r pandemig wedi'i chael ar gynhyrchiant ac effeithlonrwydd, a byddem ni'n disgwyl i'r GIG ddychwelyd i lefelau effeithlonrwydd a oedd yn bodoli cyn y pandemig wrth i effaith COVID ar wasanaethau craidd leddfu.

Roedd cyfeiriad at ardrethi annomestig a phwysigrwydd cefnogi busnesau, ac rwy'n cydnabod hynny'n llwyr. Wrth gwrs, yn y flwyddyn ariannol hon, ac nid wyf i eisiau sôn gormod am y flwyddyn ariannol hon gan nad wyf i eisiau achosi dryswch, ond nid yw busnesau yn y sectorau manwerthu, lletygarwch a hamdden yn talu ardrethi busnes o hyd oherwydd eu bod wedi cael blwyddyn lawn o gefnogaeth. Ac mae'r gyllideb ddrafft nawr yn cynnwys £116 miliwn i ddarparu'r rhyddhad ardrethi o 50 y cant hwnnw i fusnesau yn y sectorau manwerthu, lletygarwch a hamdden yn 2022-23. Ac mae hynny'n golygu y bydd busnesau yn y sectorau hynny yn parhau i dderbyn cefnogaeth sylweddol wrth iddyn nhw wella o'r pandemig. Ac rydym ni wedi buddsoddi, mewn gwirionedd, £20 miliwn ychwanegol ar ben y swm canlyniadol a gawsom ni gan Lywodraeth y DU i ariannu'r penderfyniad hwn, ac mae hynny'n golygu, ar y cyd â'n cynlluniau rhyddhad parhaol presennol, y byddwn ni'n sicrhau bod dros 85,000 o eiddo yng Nghymru yn cael cymorth i dalu eu biliau ardrethi yn 2022-23. Ac ers dechrau'r pandemig, wrth gwrs, rydym ni wedi darparu dros £2.2 biliwn o gymorth i drethdalwyr drwy ein rhyddhadau a'n cynlluniau grant, ac rwy'n falch iawn ein bod ni wedi gallu gwneud hynny.

Gweinidog, a wnewch chi ddod â'ch ymateb i ben nawr?

Yn olaf, o ran llywodraeth leol, rwy'n falch iawn ein bod ni wedi gallu rhoi setliad cadarnhaol i lywodraeth leol. Fel y dywed Sam Rowlands, wrth gymharu tebyg â thebyg, bydd yn cynyddu 9.4 y cant o'i gymharu â'r flwyddyn gyfredol ac ni fydd unrhyw awdurdod yn cael llai nag 8.4 y cant o gynnydd. Rwyf i'n credu bod hyn yn adlewyrchu'r pwysigrwydd y mae Llywodraeth Cymru yn ei roi ar lywodraeth leol fel partneriaid allweddol llwyr wrth ddarparu ar gyfer pobl yng Nghymru a'n harwain ymlaen tuag at y Gymru decach, wyrddach a mwy llewyrchus honno y gwn ein bod ni i gyd yn awyddus i'w gweld. Mae fy nghyd-Aelodau a minnau yn edrych ymlaen yn fawr at sesiynau craffu'r pwyllgor.

Diolch i'r Gweinidog a'r holl siaradwyr.

Yr eitem nesaf y prynhawn yma yw'r datganiad gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, y wybodaeth ddiweddaraf am COVID-19. Galwaf ar y Gweinidog, Eluned Morgan.

Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd, a diolch am y cyfle hwn i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am yr hyn sy'n parhau i fod yn sefyllfa iechyd y cyhoedd ddifrifol iawn. Ers i'r Senedd gael ei galw yn ôl cyn y Nadolig, mae'r sefyllfa yng Nghymru wedi newid. Mae'r don omicron wedi cyrraedd, fel y rhagwelwyd, ac mae'n achosi salwch i lawer iawn o bobl. Mae hyn yn amharu ar ein gwasanaethau cyhoeddus, yn enwedig y GIG, ar adeg brysuraf y flwyddyn.

Dirprwy Lywydd, byddaf yn dechrau trwy nodi'r sefyllfa iechyd y cyhoedd o ran y ffeithiau a'r ffigurau diweddaraf. Ychydig cyn y Nadolig, pan oedd delta y ffurf amlycaf o’r feirws, roedd y gyfradd achosion yn uchel ond yn sefydlog ar ryw 500 o achosion fesul 100,000 o bobl. Yn sgil dyfodiad omicron mae cyfraddau wedi cyflymu i lefelau nad ydym ni wedi eu gweld o'r blaen yn y pandemig. Roedd gennym ni gyfraddau o fwy na 2,300 o achosion fesul 100,000 o bobl yr wythnos diwethaf; ddoe, roedd 1,780. Ond dylem ni fod yn ofalus cyn tybio ein bod ni wedi cyrraedd uchafbwynt a bod y gwaethaf ar ben. Bydd y newidiadau yn y drefn brofi yn effeithio ar niferoedd achosion a'r ffaith nad ydym ni'n ei gwneud yn ofynnol i bawb sy'n profi'n bositif ar brawf llif unffordd gymryd prawf PCR i gadarnhau mwyach. Mae'r newid hwn i'r drefn brofi yn golygu bod yn rhaid i ni ddibynnu ar ystod ehangach o fesurau i ddeall natur y don.

Mae cyfran yr achosion sy'n profi'n bositif yn parhau i fod tua 50 y cant. Mae canlyniadau diweddaraf arolwg heintiau y Swyddfa Ystadegau Gwladol yn awgrymu bod un o bob 20 o bobl wedi eu heintio, ac mae ein data ein hunain ynghylch nifer y derbyniadau i ysbytai yn dangos bod nifer y derbyniadau COVID-19 yn parhau i godi, er bod y niferoedd yn llawer is nag mewn tonnau blaenorol. Mae cyfanswm y bobl yn yr ysbyty sydd â COVID-19 bellach ychydig dros 1,000—y lefel uchaf ers 11 Mawrth. Ond gallai fod yn wythnos arall cyn i ni weld achosion yn cyrraedd uchafbwynt.

Mae rhywfaint o dystiolaeth obeithiol bod omicron yn llai difrifol na delta, ond mae'r cynnydd yn nifer y derbyniadau i ysbytai a pha mor gyflym y mae'n teithio yn parhau i beri pryder. Roeddem ni'n gwybod y byddai niferoedd yr achosion yn codi'n gyflym iawn, roeddem ni'n gwybod y byddai hyn yn rhoi'r GIG dan bwysau, ac y byddai hefyd yn rhoi gwasanaethau cyhoeddus eraill dan bwysau ac yn rhoi pwysau ar staff mewn busnesau masnachol a manwerthu. Mae'r ffigurau diweddaraf yn dangos absenoldebau staff ar draws y GIG, o ganlyniad i COVID, hunanynysu ac afiechydon eraill, a oedd ychydig dros 8 y cant yr wythnos diwethaf, ond mewn rhai sefydliadau GIG mae'n fwy na dwywaith hyn. Yn anffodus, mae hyn yn golygu bod rhai apwyntiadau a thriniaethau yn cael eu gohirio a bod staff yn cael eu trosglwyddo i weithio mewn gwasanaethau brys ac argyfwng. Mae rhannau eraill o'r sector cyhoeddus wedi nodi lefelau tebyg ac yn cyflwyno cynlluniau wrth gefn sifil i symud staff i ddiogelu gwasanaethau hanfodol.

Dirprwy Lywydd, fe wnaethom ni gymryd camau cynnar i gyflwyno mesurau diogelu i gadw Cymru'n ddiogel ac i gadw Cymru ar agor, yn unol â chyngor gan ein grŵp cynghori technegol a Grŵp Cynghori Gwyddonol y DU ar Argyfyngau. Rydym ni ar lefel rhybudd 2 ac rydym ni wedi cryfhau canllawiau i gefnogi pobl i gadw'n ddiogel yn eu cartrefi eu hunain. Rydym ni'n adolygu'r sefyllfa a'r mesurau lefel rhybudd 2 yn gyson. Rydym ni wedi gwneud rhai newidiadau ychwanegol, yn gyntaf i'r rheolau hunanynysu, gan leihau'r cyfnod hunanynysu o 10 i saith diwrnod i'r bobl hynny sydd â dau brawf llif unffordd negatif yn olynol ar ddiwrnodau 6 a 7. Mae'r penderfyniad i newid y cyfnod hunanynysu yn adlewyrchu'r dystiolaeth ddiweddaraf o ran am ba mor hir y gall pobl drosglwyddo'r feirws ac mae'n cefnogi gwasanaethau cyhoeddus hanfodol a chadwyni cyflenwi yn ystod y gaeaf, wrth barhau i gyfyngu ar ledaeniad y feirws ar yr un pryd. Mae'r newid cyntaf i'r drefn brofi yn golygu y dylai pobl nad ydyn nhw wedi eu brechu, sydd wedi bod mewn cysylltiad ag achos positif ac sy'n hunanynysu am 10 diwrnod bellach wneud prawf llif unffordd ar ddiwrnod 2 a diwrnod 8, yn hytrach na phrawf PCR.

Ac, ynghyd â chenhedloedd eraill y DU, rydym ni wedi cytuno os yw person yn cael prawf llif unffordd positif, na fydd yn cael ei gynghori i gael prawf PCR dilynol i gadarnhau'r canlyniad mwyach, oni bai ei fod mewn grŵp sy'n agored i niwed yn glinigol neu ei fod wedi cael cyngor i wneud hynny yn rhan o raglen ymchwil neu wyliadwriaeth. Rydym ni'n credu y bydd y newid hwn yn lleihau'r galw am brofion PCR rhwng 5 y cant a 15 y cant.

Heb brawf PCR dilynol, mae'n bwysicach byth fod pobl yn rhoi gwybod am ganlyniad pob prawf llif unffordd y maen nhw'n ei wneud ac yn hunan-ynysu cyn gynted ag y maen nhw'n cael prawf positif. Os na wneir hyn, fydd ddim modd olrhain cysylltiadau, felly fyddwn ni ddim yn gallu rhoi'r gefnogaeth sydd ei hangen ar rai pobl. Mae angen i bawb barhau i wneud eu rhan i dorri trosglwyddiad COVID-19 trwy gofnodi canlyniadau eu profion llif unffordd ar wefan gov.uk, neu drwy ffonio 119.

Yr wythnos diwethaf, fe wnes i gytuno yn anfoddog i ddileu'r gofynion i deithwyr sydd wedi'u brechu'n llawn a phobl ifanc dan 18 oed i gael prawf cyn ymadael am wlad dramor a phrawf PCR ar ddiwrnod 2 wrth gyrraedd y Deyrnas Unedig. Bydd angen i bob teithiwr sydd wedi'i frechu'n llawn gael prawf llif unffordd ar ddiwrnod 2. Os yw'r prawf yn bositif, bydd angen cael prawf PCR dilynol er mwyn i'r broses dilyniannu genomig gael ei chynnal. Mae'r gofyniad i hunan-ynysu nes bod prawf negatif wedi cael ei adolygu wedi dod i ben hefyd. Ond rŷn ni'n ystyried cyflwyno canllawiau y dylid parhau i hunan-ynysu tan eich bod wedi cael y prawf. Mae'r gofynion i deithwyr sydd heb eu brechu'n aros yr un fath.

Mae'r ffaith bod Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn ail-agor teithio rhyngwladol mor gyflym yn peri pryder i ni o ystyried y pryderon am y risg o fewnforio amrywiolion newydd a fyddai'n rhoi pwysau ychwanegol ar ein gwasanaethau iechyd. Mae profion PCR ar ddiwrnod 2 yn gweithredu fel math o system wyliadwriaeth ar gyfer teithio rhyngwladol. Pe bai'r gofyniad i gael prawf PCR ar ddiwrnod 2 heb gael ei ddileu, efallai y byddem ni wedi cael gwybod am bresenoldeb omicron yn gynharach.

Llywydd, mae'r dadansoddiad diwethaf sydd wedi'i gyhoeddi gan Asiantaeth Diogelwch Iechyd y Deyrnas Unedig am omicron yn dangos bod gostyngiad sylweddol yn y risg o fynd i'r ysbyty ar ôl tri dos o'r brechlyn o'i gymharu â phobl sydd heb eu brechu. Yn anffodus, mae'r rhan fwyaf o gleifion COVID-19 sy'n derbyn gofal yn ein hunedau gofal critigol ar hyn o bryd yn bobl sydd heb gael eu brechu. Brechu yw'r amddiffyniad orau sydd ar gael ar hyn o bryd.

Mae'r cyfraddau ein rhaglen brechiadau atgyfnerthu'n drawiadol. Mae mwy na 1.7 miliwn o bobl yng Nghymru wedi cael eu brechiad atgyfnerthu. Fe gyrhaeddon ni ein nod o gynnig brechiad atgyfnerthu i bob oedolyn cymwys erbyn diwedd y flwyddyn, a diolch yn fawr i ymdrechion anhygoel ein holl staff a gwirfoddolwyr yn nhimau'r gwasanaeth iechyd. Bydd cannoedd o filoedd o bobl yn cael cynnig brechiad atgyfnerthu y mis yma hefyd, felly gwnewch yn siŵr bod hyn yn flaenoriaeth ichi.

Rŷn ni hefyd wedi gweld mwy o bobl yn dod i gael eu dos gyntaf a'u hail ddos dros y mis diwethaf, a dyw hi byth yn rhy hwyr i gael eich brechu yma yng Nghymru. Erbyn hyn, rŷn ni'n agosáu at yr hyn a fydd, yn ein barn ni, yn frig y don hon o achosion. Mae gan bob un ohonom ni ran i'w chwarae wrth fynd i'r afael â'r cam pryderus diweddaraf hwn yn y pandemig sydd wedi torri ar draws ein bywydau i'r fath graddau. Dwi'n annog pawb i gael y brechlyn pan gaiff ei gynnig, cadw at y cyfyngiadau sydd mewn grym, cymryd profion llif unffordd, a rhoi gwybod beth yw'r canlyniadau. Bydd y camau hyn, ynghyd â holl fesurau amddiffyn eraill sydd gyda ni yma yng Nghymru, yn helpu i arafu lledaeniad y feirws, i leihau'r niwed i bobl a chymunedau, ac i'n cadw ni i gyd yn ddiogel. Diolch yn fawr.

Russell George.

Diolch, Llywydd, ac a gaf i ddymuno blwyddyn newydd dda i chi, a'r Gweinidog a'r holl Aelodau hefyd? Gadewch i ni obeithio y bydd 2022 yn flwyddyn dda.

Diolch i chi am eich datganiad heddiw, Gweinidog. A gaf i ddiolch i chi hefyd am eich sesiynau briffio y gwnaethoch chi eu rhoi i mi a chyd-Aelodau eraill heddiw gyda'ch swyddogion? Rwy'n credu eu bod nhw'n arbennig o ddefnyddiol, felly rwy'n eu gwerthfawrogi'n fawr. Rwy'n sylwi bod ymchwil ddiweddar gan y Grŵp Cynghori Gwyddonol ar Argyfyngau yn awgrymu eich bod chi ddwywaith yn fwy tebygol o ddal COVID wrth siopa nag mewn sinema, ac mae'r un risg yn gysylltiedig â mynd i'r dafarn ag â mynd ar drafnidiaeth gyhoeddus. Felly, mae'n debyg fy mod i'n tynnu sylw at hynny yng nghyd-destun y gyfres bresennol o gyfyngiadau a'r ffaith bod effaith y cyfyngiadau'n cael llai o effaith o bosibl oherwydd nifer yr achosion o'r feirws mewn cymunedau. Felly, rwy'n gobeithio eich bod chi'n deall cyd-destun y pwynt yna. Ond a gaf i ofyn: ydych chi’n dal i gredu, Gweinidog, fod pasys COVID wedi bod yn llwyddiannus? Beth yw eich meini prawf ar gyfer dod â'r pasys i ben, a phryd y byddwch chi mewn sefyllfa i ddarparu'r dystiolaeth bod pasys COVID yng Nghymru wedi bod yn llwyddiannus neu'n aflwyddiannus, beth bynnag fo’r achos?

Mae'r bygythiad, wrth gwrs, Gweinidog, i'r economi a gwasanaethau cyhoeddus ddod i stop yr un mor ddifrifol â'r feirws ei hun, yn rhannol oherwydd y rheolau hunanynysu. Mae'r data diweddaraf yn dangos bod 1.4 y cant o staff y GIG yn hunanynysu—dyna'r lefel uchaf ers mis Ebrill y llynedd, ond eto'n weddol gyson â'r cyfraddau yr adeg hon y llynedd. Mae i’w groesawu’n fawr, Gweinidog, fel y gwnaethoch chi sôn yn eich datganiad eich hun, fod Cymru bellach wedi cyflwyno cyfnod hunanynysu is o saith diwrnod. Nawr, hoffwn i ofyn am eich barn ar leihau'r cyfnod hwn ymhellach. Rwy’n nodi bod Asiantaeth Diogelwch Iechyd y DU yn ystyried lleihau'r cyfnod o saith diwrnod, ac, wrth gwrs, rwy'n gofyn hyn yn y cyd-destun, ar ryw adeg, na fydd unrhyw gyfnod hunanysyu, fel sy'n wir bron am bob feirws. Rwy'n sylweddoli nad ydym ni ar y pwynt hwnnw eto, ond dyna'r pwynt y byddwn yn ei gyrraedd rywbryd; dyna gyd-destun y cwestiwn.

Fe wnaethoch chi ddweud yn eich datganiad, Gweinidog, fod rhai apwyntiadau a thriniaethau'n cael eu gohirio tra bod staff yn cael eu trosglwyddo i waith mewn mannau eraill. Rydym ni'n gwybod bod gennym ni ôl-groniadau mawr— mae un o bob pump o boblogaeth Cymru ar restrau aros, mae diagnosisau canser yn cael eu colli. Nawr, sylwais fod Gweinidog yr wrthblaid dros iechyd yn San Steffan a'ch cyd-Aelod Llafur chi wedi mynegi ei gefnogaeth i ddefnyddio ysbytai preifat i glirio'r ôl-groniad, ac rwy'n falch o glywed bod GIG Lloegr wedi ymrwymo i drefniadau gyda darparwyr preifat. Felly, a gaf i ofyn: a wnewch chi ddilyn barn eich cyd-Aelod yn San Steffan i wneud beth bynnag sydd ei angen i fynd i'r afael â'r ôl-groniad? A gaf i ofyn pa mor bell yr ydych chi wedi mynd o ran canolfannau llawfeddygol rhanbarthol ers eich cyhoeddiad y llynedd? I bob pwrpas, pryd ydym ni'n mynd i'w gweld, mae'n debyg?

Diolch yn fawr, Russell, a blwyddyn newydd dda i chi, ac mae'n dda gweld pawb yn ôl, er yn amlwg rydym ni i gyd yn gobeithio bod gyda'n gilydd yn y Siambr pan fyddwn ni allan o'r don arbennig hon. Rydym ni i gyd yn gobeithio y bydd eleni yn well na'r llynedd ac yn sicr rydym ni'n gobeithio y byddwn yn gweld diwedd ar y don arbennig hon yn fuan iawn.

Cefais i fy nharo hefyd gan y datganiadau, yn adroddiad SAGE ac yn ein hadroddiad TAC ein hunain, a awgrymodd fod siopa, mewn gwirionedd, yn gyfrifol am gryn dipyn o ledaeniad y feirws. Rwy'n credu mai'r gwahaniaeth o ran y cyfyngiadau sydd gennym ar waith sy'n ei gwneud yn ofynnol, er enghraifft, i bobl ddangos pàs COVID i fynd i sinemâu o'i gymharu â siopa yw nad oes rhaid i chi fynd i sinema, ond, mewn gwirionedd, mae'n anodd iawn byw heb fwyd, ac mae angen i chi fynd i siopa ar gyfer hynny. Felly, dyna'r gwahaniaeth sylweddol o ran pam rydym ni wedi cyflwyno mesurau mewn rhai mannau ac nid mewn mannau eraill.

Rydym yn amlwg yn awyddus i weld pa fesurau y gallwn eu rhoi ar waith i sicrhau bod y brechlyn atgyfnerthu yn cael ei gydnabod ar y pàs COVID hefyd, os ydym ni am ddefnyddio hynny fel mesur yn y dyfodol. Yr hyn yr ydym ni yn ei wybod yw bod y brechlyn atgyfnerthu yn rhoi amddiffyniad i bobl a'i fod wedi atal niferoedd sylweddol rhag mynd i'r ysbyty, fel yr awgrymodd yr adroddiadau hynny. Wrth gwrs, mae'n gyffredin ar y cyfandir i bobl fod yn defnyddio'r pasys COVID hyn ac, wrth gwrs, mae wedi ei gyflwyno yn Lloegr hefyd bellach mewn rhai lleoliadau. Felly, rwy'n falch o weld Lloegr yn dilyn arweiniad Cymru unwaith eto.

O ran y GIG, rydych chi wedi clywed bod tua 8 y cant o staff y GIG yn hunanynysu. Mae angen i mi ei gwneud yn gwbl glir: nid ydym ar ddiwedd yr argyfwng COVID hwn eto. Rydym ni mewn sefyllfa lle'r ydym yn cyrraedd brig y don, felly mae yn fy synnu braidd ein bod ni'n dal i siarad am sut olwg fydd ar y dyfodol. Rydym ni yng nghanol y storm ar hyn o bryd; nid nawr yw'r amser i siarad am ddod i ben â'r mesurau amddiffyn yr ydym ni wedi eu rhoi ar waith.

Wedi dweud hynny, mae'n rhaid i ni gydnabod bod nifer y bobl sy'n dal y feirws ar hyn o bryd yn cael effaith enfawr ar ein gallu i sicrhau bod y gwasanaethau cyhoeddus hynny yn cael eu cynnal, a dyna pam y gwnaethom ni wrando ar y cyngor, a thrwy wrando ar gyngor arbenigol y cafodd ei awgrymu y gallem ni leihau'r cyfnod hunanynysu o 10 i saith diwrnod gyda PCR negyddol ar ddiwrnodau 6 a 7. Ond, yn sicr, mae'r cyngor yr wyf i wedi ei weld hyd yma gan Asiantaeth Diogelwch Iechyd y DU yn awgrymu y byddai'n wrthgynhyrchiol lleihau'r cyfnod yn fwy na saith diwrnod oherwydd, mewn gwirionedd, gallech chi fod yn anfon pobl yn ôl i'r gweithle a lledaenu'r feirws ymhellach. Felly, dyna oedd eu cyngor yn y gorffennol yn sicr; os byddan nhw'n newid eu meddyliau, yna mae'n amlwg y bydd angen i ni ystyried y cyngor hwnnw. Felly, byddwn yn cael ein harwain yn glinigol ar y penderfyniad hwn. Rwy'n credu ei bod hi'n werth nodi, yn yr Unol Daleithiau, er enghraifft, lle mae'r gofyniad i hunanynysu am bum diwrnod, eu bod nhw'n dechrau o bwynt gwahanol. Felly, maen nhw’n dechrau o'r adeg maen nhw’n gweld y symptomau'n dechrau, ond rydym ni’n dechrau ar y pwynt profi, ac mae gwahaniaeth sylweddol yn y fan yna. Felly, mae angen i ni ddeall hynny.

Diolch yn fawr iawn, Weinidog, am y datganiad. Ydyn, rydyn ni mewn sefyllfa ansicr. Mae niferoedd achosion positif yn uchel. Rydyn ni'n gwybod hynny—rydw i'n gwybod o brofiad fy nheulu cyfan i a'm mhrawf positif i ar Ddiwrnod y Nadolig cymaint o ledaenu cymunedol sydd wedi bod. Ond edrych ymlaen sy'n bwysig i'w wneud rŵan. Dwi'n gwybod bod y Gweinidog eisiau taro tôn ddifrifol efo'r datganiad hynny heddiw—ac mae hynny'n hollol iawn, wrth gwrs, mae'n sefyllfa anodd mewn sawl ffordd—ond mi fuaswn i, dwi'n meddwl, wedi leicio ychydig mwy o sylw ar yr arwyddion cadarnhaol sydd gennym ni rŵan achos ar y rheini y byddwn ni'n gallu adeiladu, gobeithio, a'r rheini, gobeithio, wrth iddyn nhw ddod yn fwy eglur, a'r golau ym mhen draw'r twnnel yma'n dod yn fwy llachar, sydd angen arwain penderfyniadau mewn dyddiau i ddod.

Dwi'n ddiolchgar i'ch swyddogion chi sydd wedi rhoi dau briefing i fi dros y 24 awr diwethaf. Mae'n dda gweld yr arwyddion calonogol, y dystiolaeth reit glir ynglŷn â faint yn llai tebygol ydy unigolion o fynd yn sâl efo'r amrywiolyn yma o'i gymharu efo delta a'r newyddion da hyd yma o ran y pwysau ar adrannau gofal dwys yn benodol. Mae yna arwyddion clir hefyd, mae'n bwysig dweud, fod y rheoliadau sydd wedi bod mewn grym dros yr wythnosau diwethaf wedi bod yn effeithiol yn gyffredinol. Mi godaf i gwestiynau am ambell i elfen ohonyn nhw yn y man.

Wrth gwrs, oherwydd niferoedd uchel achosion positif—llawer mwy nag mewn unrhyw don arall—rydyn ni'n gwybod bod yna'n dal impact sylweddol ar wasanaethau iechyd. Mae hynny'n wir o ran niferoedd staff sy'n sâl, er bod llawer mwy yn colli gwaith am resymau eraill na sydd yna am resymau COVID—mae'n bwysig cofio hynny. Ac ar y pwynt hwnnw, a gaf i ofyn pam ddim gwneud y penderfyniad rŵan, fel mae'r RCN ac eraill yn gofyn, i roi gorchuddion wyneb FFP3 i staff i'w gwarchod nhw, i'w gwneud hi'n llai tebygol eu bod nhw'n cael eu taro gan y feirws?

Mae yna bwysau hefyd o ran faint sydd yn COVID positif yn yr ysbyty sydd angen cael eu trin yn wahanol o'r herwydd a'r pwysau sy'n dod yn sgil hynny. Mae'n bwysig cofio ei bod hi'n debyg iawn mai lleiafrif o gleifion COVID positif sydd yn yr ysbyty oherwydd problemau COVID; mae rhai yno wedi torri braich, ddywedwn ni, ond sydd yn digwydd bod yn COVID positif. Ac mae hi'n amlwg hefyd—rhaid cofio hyn—fod problemau eraill. Anghynaliadwyedd yr NHS—pwysau’r gaeaf, i roi enw arall arno fo—ydy prif sail yr heriau yn yr NHS ar hyn o bryd, a’r hyn mae sefyllfa COVID anodd yn ei wneud ydy gwaethygu hynny. Y canlyniad, wrth gwrs, ydy bod pwysau ar wasanaethau iechyd a gofal, oherwydd y don omicron, yn debyg o godi am sbel eto. Mae angen bod yn bwyllog, ond mae yna arwyddion ein bod ni’n cyrraedd pegwn y don ei hun o ran achosion. Efallai mai rhan o beth rydym ni’n ei weld, o ran achosion positif yn dechrau lefelu, ydy’r newid mewn rheolau profi—y ffaith bod llai o bobl yn cael prawf PCR erbyn hyn. Gaf i ofyn pa gamau mae’r Llywodraeth yn eu cymryd i sicrhau bod mwy o bobl yn cofnodi profion LFT positif? Mae hynny’n bwysig iawn.

Diolch yn fawr, Rhun, a dwi’n falch i weld eich bod chi’n well ar ôl eich profiad chi o COVID, ac mae cymaint o bobl sydd wedi bod yn yr un sefyllfa â chi dros yr ŵyl, felly dwi’n falch o weld eich bod chi’n ôl ac yn saff. Yn sicr, mae’n dda i weld bod yna arwyddion cadarnhaol o ran y cyfeiriad rŷn ni’n mynd ynddo, yn arbennig o ran y niferoedd yn ein hysbytai ni. Felly, mae hynny'n arwydd da.

O ran yr achosion, mae'n dda gweld bod y ffigurau'n dod i lawr, ond dwi yn meddwl bod yn rhaid inni fod yn rili ofalus gyda'r ffigurau ar hyn o bryd. Dwi ddim eisiau bod yn besimistaidd; dwi eisiau bod yn realist, ond mae yna ychydig o bethau sydd wedi newid yn ddiweddar sydd jest yn cynnig ein bod ni, efallai, yn cymryd tamaid bach mwy o amser cyn ein bod ni'n dechrau dathlu ein bod wedi cyrraedd y brig. Un o'r rhesymau am hynny, wrth gwrs, yw'r ffaith ein bod ni wedi stopio gofyn i bobl i fynd am PCR tests achos eu bod nhw'n gorfod cymryd lateral flow test a bod dim angen iddyn nhw wedyn gymryd PCR test. Mae hynny, efallai, wedi gostwng y niferoedd. Mae'r ysgolion wedi mynd yn ôl yr wythnos yma, ac felly dŷn ni ddim yn siŵr beth fydd yr effaith ar y niferoedd o ganlyniad i hynny. A hefyd mae’r sefyllfa o ran y gwastraff dŵr, ac rŷn ni’n monitro gwastraff dŵr, yn creu’r argraff bod achosion, os rhywbeth, yn mynd i fyny. Felly, rŷn ni jest eisiau bod yn rili ofalus cyn ein bod ni’n dechrau dathlu ein bod ni wedi cyrraedd y brig.

O ran gorchuddion wyneb FFP3, dwi’n gwybod bod lot o ymchwil wedi cael ei wneud ar hyn. Rŷn ni'n cadw hyn o dan ystyriaeth ac yn gofyn i’r arbenigwyr ynglŷn â beth yw'r peth gorau, byth a hefyd, ac os dylem ni fod yn cyflwyno hyn. Maen nhw'n dal i ddweud nad oes angen inni gyflwyno hyn achos mae yna pros a cons iddyn nhw hefyd, achos maen nhw'n lot mwy anghyfforddus, maen nhw'n fwy anodd i ddelio â nhw. Felly, mae yna resymau dros beidio â gwneud hynny. Dyna pam rŷn ni'n aros am gyngor oddi wrth yr arbenigwyr.

O ran anghynaliadwyedd yr NHS, un o'r pethau dwi'n awyddus iawn i'w wneud yw dysgu'r gwersi o COVID. Un o'r gwersi rŷn ni wedi'i weld yw bod COVID wedi taro pobl mewn cymunedau gwahanol mewn ffyrdd gwahanol. Felly, mae angen i ni fynd ati i wneud lot mwy pan fo'n dod i ffocysu ar prevention a gwneud yn siŵr bod yr anghyfartaledd yn ein cymunedau ni—ein bod ni'n gwneud rhywbeth i ddileu hynny. Wrth gwrs ein bod ni'n awyddus i weld lot mwy o bobl yn cofnodi eu LFTs, ac yn sicr roedd hwnna'n rhywbeth roeddwn i eisiau tanlinellu yn y gynhadledd i'r wasg heddiw.

Pa mor fuan ydyn ni'n gallu datgymalu rhai o'r rheoliadau? Wrth gwrs, rŷn ni'n awyddus iawn i wneud hynny cyn gynted ag sy'n bosibl. Rŷn ni'n ymwybodol dros ben bod y cyfyngiadau yma yn cael effaith niweidiol ar nifer fawr o bobl, busnesau ac unigolion. Byddwn ni'n newid hynny ar y cyfle cyntaf rŷn ni'n meddwl ei bod hi'n saff i wneud hynny. Mae'r Prif Weinidog eisoes wedi gofyn am gyngor ar yr opsiynau o ran sut i ysgafnhau'r rheoliadau cyn gynted â bo modd, a beth yw'r opsiynau i gael yn y sefyllfa yna. Mae'r gwaith yna eisoes yn cael ei wneud.

Diolch, Gweinidog, am eich datganiad heddiw. O fy mhrofiad i, rwyf i'n credu bod mwyafrif llethol y boblogaeth yng Nghymru yn cefnogi ymagwedd ofalus briodol Llywodraeth Cymru at COVID-19 yn fawr, ac maen nhw'n ddiolchgar iawn eu bod nhw'n byw yng Nghymru fel eu bod nhw wedi eu diogelu yn y ffordd honno. Rwy'n clywed yr hyn yr ydych chi'n ei ddweud, Gweinidog, am y cydbwysedd rhwng deall hynt bresennol y feirws a llacio'r amddiffyniadau cyn gynted ag y bydd yn ddiogel gwneud hynny. Yn y cyd-destun hwnnw, a chyd-destun yr adolygiad wythnosol—ac, rwy'n credu, adolygiad tair wythnos yr wythnos nesaf—tybed, Gweinidog, os oes unrhyw beth y gallwch chi ei ddweud am rai o'r ceisiadau am lacio ar hyn o bryd, er enghraifft chwaraeon gwylwyr ac yn wir y parkrun. Rwy'n credu bod gan parkruns yn arbennig achos cryf iawn, fel yr wyf i'n siŵr eich bod chi wedi ei gydnabod, oherwydd eu bod nhw'n fenter iechyd cyhoeddus eu hunain, ac wrth gwrs maen nhw yn yr awyr agored, ac maen nhw wedi eu trefnu'n dda iawn, ac mae ganddyn nhw hanes diogelwch da iawn. Yn ddealladwy, mae'r trefnwyr yn deall pwysigrwydd sicrhau bod pobl yn mynd i arferion da yn gynnar yn y flwyddyn, yn enwedig ym mis Ionawr, pan fydd pobl yn gwneud addunedau blwyddyn newydd, ac yn y blaen. Os byddan nhw'n penderfynu bod yn fwy egnïol yn gorfforol, gallai hynny fod o fudd i'w hiechyd nid yn unig yn y tymor byr, ond os byddan nhw'n parhau â'r arferion, ymhell i'r dyfodol am weddill eu bywydau. Felly, mae'n gydbwysedd pwysig iawn, ac rwy'n gwybod bod dadl gref iawn o'r ddwy ochr i rai o'r penderfyniadau y mae'n rhaid i chi a'ch cydweithwyr yn y Llywodraeth eu gwneud, Gweinidog. Ond tybed a oes unrhyw beth y gallwch ei ddweud o ran os bydd hynt y feirws yn caniatáu llacio rhai o'r cyfyngiadau, a fyddai parkruns a chwaraeon gwylwyr ar flaen y ciw, fel petai.

Diolch yn fawr iawn, John. Wrth gwrs, rydym ni wedi cael ceisiadau di-rif i lacio ein rheoliadau mewn cysylltiad â chwaraeon gwylwyr, ac rydym yn deall hynny'n llwyr. Rydym ni i gyd yn awyddus iawn i weld a oes modd dileu'r rhain cyn twrnamaint y chwe gwlad. Yn amlwg, rydym ni am adolygu pethau yn ofalus iawn, ac os yw'n bosibl, byddwn yn gwneud pob dim o fewn ein gallu i weld a allwn ni wireddu hynny. O ran chwaraeon gwylwyr, mae'n amlwg fy mod i'n credu ei bod yn gwneud gwahaniaeth p'un a yw pethau'n cael eu cynnal dan do neu yn yr awyr agored, felly rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth y mae angen i ni ei ystyried. O ran parkruns, rwy'n credu ei bod hi'n werth nodi, mae'n debyg, fod digon o bobl yn gwneud parkruns. Mae hwn yn ddigwyddiad penodol, sy'n sefydliad rhyngwladol. Mae ganddyn nhw ffordd o wneud pethau. Rydym ni wedi awgrymu iddyn nhw, 'Pam na wnewch chi rannu'r bobl hyn yn grwpiau o 50? Yna gallech ei gynnal', ond nid yw'r trefnwyr wedi dymuno gwneud pethau yn y ffordd honno. Felly, rydym ni wedi rhoi'r opsiwn hwnnw iddyn nhw, ond nhw yw'r bobl sydd wedi penderfynu nad ydyn nhw'n dymuno gwneud hynny. Felly, rwy'n credu bod yn rhaid cael rhywfaint o gyfaddawdu yma, oherwydd bod yr hyblygrwydd ar gael, pe bydden nhw'n dymuno manteisio ar hynny. Rwy'n credu eich bod chi'n iawn, John, rydym ni i gyd wedi gwneud ein haddunedau blwyddyn newydd, rydym ni i gyd wedi dweud ein bod ni i gyd yn mynd i fod yn fwy heini, rydym ni'n mynd i fwyta'n well a'r holl bethau hynny yr ydym ni i gyd yn addo eu gwneud ar ddechrau'r flwyddyn. Rwyf yn siŵr, yn yr opsiynau hynny y mae'r Prif Weinidog wedi gofyn amdanyn nhw, fod y dewis i lacio cyfyngiadau ar ddigwyddiadau chwaraeon awyr agored yn debygol o fod yn un o'r cystadleuwyr cyntaf.

Diolch i chi am eich datganiad y prynhawn yma, Gweinidog, ac am annerch aelodau'r pwyllgor iechyd yn gynharach heddiw, amser cinio—a blwyddyn newydd dda, wrth gwrs. Diolch byth, wrth gwrs, yn ôl llawer o arbenigwyr, rydym ni mewn cyfnod o drawsnewid o bandemig i endemig. Wrth i ni ddysgu byw gyda'r clefyd hwn, mae'n rhaid i ni ddyblu ymdrechion i ddiogelu'r rhai mwyaf agored i niwed, y rhai sy'n byw yn ein cartrefi gofal. Diolch byth, mae'n ymddangos bod y brechlynnau yn dal eu tir yn erbyn yr amrywiolyn omicron, o leiaf o ran y derbyniadau i'r ysbyty a marwolaethau. Gweinidog, diolch i'r gwaith anhygoel gan bawb sy'n ymwneud â chyflwyno'r brechlyn, o Lywodraethau'r DU a Chymru i'r fyddin o wirfoddolwyr yn ein canolfannau brechu torfol, mae dros hanner poblogaeth y DU wedi cael brechlyn atgyfnerthu hyd yma. Fodd bynnag, mae gennym ni ganran fawr o staff cartrefi gofal nad ydyn nhw wedi cael y brechlyn atgyfnerthu—cymaint ag un o bob pedwar. Mae gennym ni hefyd un o bob 10 preswylydd cartref gofal nad ydyn nhw wedi derbyn eu trydydd pigiad. Gweinidog, pryd bydd holl staff a phreswylwyr cartrefi gofal yn cael brechlyn atgyfnerthu, ac a wnewch chi roi'r flaenoriaeth uchaf i hyn? A pha fesurau ychwanegol ydych chi'n eu cynnig i amddiffyn preswylwyr cartrefi gofal, wrth symud ymlaen? Yn olaf, Gweinidog, yn ogystal â brechlynnau, mae angen amddiffyniadau ychwanegol ar staff ein cartrefi gofal gan na allan nhw weithio gartref. A wnewch chi sicrhau bod holl staff cartrefi gofal yn cael y cyfarpar diogelu personol gorau posibl, fel masgiau FFP3? Diolch.

Diolch yn fawr iawn, Gareth. Yn amlwg, rydym yn awyddus iawn i sicrhau ein bod yn amddiffyn y rhai mwyaf agored i niwed, ond mae angen i ni sicrhau hefyd eu bod yn cael y cyfle, er enghraifft, i gwrdd â'u hanwyliaid. Rydym yn ceisio cael y cydbwysedd cywir rhwng eu diogelu ac, er enghraifft, caniatáu ymwelwyr i gartrefi gofal. Mae'n gydbwysedd anodd iawn, oherwydd rwy'n siŵr, Gareth, mai chi fyddai un o'r cyntaf i gwyno pe byddem ni'n gweld omicron yn cael ei gyflwyno i gartrefi gofal hefyd o ganlyniad i ymwelwyr. Felly, mae'n rhaid i ni gael y cydbwysedd hwnnw yn iawn, ac mae'n anodd ei gael yn iawn. Ond, mae'n rhaid i ni gofio bod y cartrefi gofal hyn yn bodoli yn ein cymunedau a bod ein cymunedau, ar hyn o bryd, yn ceisio ymdrin â chyfradd uchel iawn o COVID.

Yn sicr, o ran ffigurau brechu, mae 90 y cant o breswylwyr cartrefi gofal, rwy'n falch o ddweud, wedi cael brechlyn atgyfnerthu. Mae hynny'n fesur amddiffyn sylweddol iawn iddyn nhw. O ran y staff, rwy'n credu mai un o'r pethau y mae angen i chi ei ystyried a'i gofio yw, os ydych chi wedi cael COVID, na chaniateir i chi gael y brechiad am 28 diwrnod. Felly, efallai y bydd cyfnod pan na fydd pobl yn gallu cael y brechlyn atgyfnerthu. Byddwn yn gwneud yn siŵr ein bod ni'n mynd ar eu trywydd yn gyson. Rydym yn awyddus iawn, iawn, yn amlwg, i sicrhau bod y staff hynny mewn cartrefi gofal, gymaint â phosibl, yn cael eu cefnogi. Ac yn sicr, mae staff gofal iechyd, 92 y cant ohonyn nhw, yn gyffredinol, wedi cael ail ddos. Felly, rydym ar lefelau eithaf uchel o ddiogelwch. Mae'n rhaid i ni gofio hefyd, o ran staff cartrefi gofal, fod grŵp mwy dros dro o bobl sy'n gweithio yn y lleoliadau hynny. Bydd rhai pobl yn dod i mewn ac yn gadael, ac felly mae'n rhaid i ni gadw hynny mewn cof, y gallai olygu bod hynny ychydig yn wahanol i'r lefelau y gallech eu gweld mewn sectorau eraill.

O ran cyfarpar diogelu personol, byddwch chi'n ymwybodol ein bod ni wedi rhoi yn llythrennol miliynau ar filiynau o ddarnau o gyfarpar diogelu personol i gartrefi gofal. Rydym ni wedi eu helpu gyda'r amddiffyniad hwnnw drwy'r pandemig cyfan hwn. Ac, unwaith eto, os bydd y dystiolaeth yn awgrymu y dylem ni fod yn defnyddio mesurau mwy amddiffynnol, fel y masgiau FFP3 yr oeddech chi'n eu hawgrymu, yna mae'n amlwg y byddwn yn ystyried hynny. Ond, ar hyn o bryd, nid ydym yn cael ein cynghori i wneud hynny.

Mabon ap Gwynfor.

Diolch yn fawr iawn, Llywydd, a blwyddyn newydd dda. Mi fyddwch chi, Lywydd, yn ymwybodol o'r dystiolaeth mae fy nghyfaill Liz Saville Roberts, Aelod Seneddol Dwyfor Meirionnydd yn San Steffan, ac yn wir ein cyfaill ni yma, Rhys ab Owen, wedi ei chyflwyno o'u profiadau nhw wrth sôn am eu hanwyliaid sydd efo dementia ac yn byw mewn cartref gofal yng nghanol coronafeirws. Mae pawb yn dallt yn iawn yr angen i reoli'r haint a diogelu ein hiechyd cyhoeddus. Fel y sonioch chi rŵan hyn wrth Gareth Davies, mae'n fater o gael balans, ond mae arnaf ofn yn yr achos yma fod y balans hwyrach yn anghywir. Mae grwpiau o bobl sydd ag anghenion arbennig efo gwahanol reolau pan fo'n dod i ymweliadau. Os gwnewch chi ystyried mamau a babanod newyddanedig, er enghraifft, mae lle iddyn nhw sicrhau fod partneriaid yn rhan o'r broses enedigaeth. Mae yna le felly i ddadlau y dylid cael yr un math o eithriadau ar gyfer cleifion efo nam ymenyddol, megis pobl sydd efo dementia. Mae amddifadu'r bobl yma o gariad eu hanwyliaid yn mynd yn groes i'r hawliau dynol mwyaf elfennol sydd ganddyn nhw. A wnewch chi felly ailedrych ar y canllawiau a sicrhau bod anwyliaid cleifion o'r fath yn cael mynediad i gartrefi, a threulio amser hanfodol yng nghwmni eu hanwyliaid?

Diolch yn fawr, Mabon. Dwi'n ymwybodol iawn o'r sefyllfa a pha mor anodd yw hi i bobl sydd yn dioddef o dementia sydd ddim yn gallu deall beth yn union sy'n digwydd, a pham nad ydyn nhw'n gallu gweld eu hanwyliaid. Ond y ffaith yw bod ein canllawiau ni'n glir. Rŷm ni wedi ei gwneud hi'n hollol glir ein bod ni yn disgwyl i gartrefi gofal ganiatáu pobl i ymweld, yn arbennig os ydyn nhw'n berthynas agos. Mae'r canllawiau'n hollol glir. Y broblem sydd gyda ni yma yw bod rhai o'r cartrefi gofal sydd yn breifat, nhw sydd yn dweud nad ydyn nhw eisiau i'r canllawiau yma i ddigwydd, ac maen nhw ofn efallai mewn rhai achosion na fydd eu hyswiriant nhw, er enghraifft, yn eu diogelu nhw os bydd yna sefyllfa lle mae COVID wedyn yn cael ei gyflwyno i'r cartrefi gofal yna. Felly, mae'n canllawiau ni mor glir ag y gallan nhw fod: mi ddylai bod pobl yn gallu ymweld â'u hanwyliaid. Ond dyna lle mae'r broblem, achos mae'r rhan fwyaf o'r cartrefi gofal yn gartrefi preifat sydd gydag yswiriant preifat, a nhw sydd wedyn yn gwneud y penderfyniad yna.

Mae sefyllfa iechyd y cyhoedd yng Nghymru heddiw yn dal yn fregus; amcangyfrifir bod un o bob 20 o ddinasyddion wedi eu heintio, mae achosion sy'n profi'n bositif tua 50 y cant ac, o ganlyniad uniongyrchol, mae absenoldebau staff ar draws GIG Cymru ychydig dros 8 y cant yr wythnos diwethaf, gyda rhai ymddiriedolaethau yn gweld dwywaith hyn. Felly, nid yw'n syndod bod bwrdd iechyd Aneurin Bevan yng Ngwent wedi dyfarnu ymweliadau hanfodol yn unig â chleifion mewn ysbytai. Gweinidog, nid yw byth yn rhy hwyr i gael eich brechu yng Nghymru. Yn wir, rydym ni'n gwybod bod brechu'n gwneud gwahaniaeth sylfaenol, a dyna pam mae 1.7 miliwn o drigolion Cymru eisoes wedi cael eu pigiadau atgyfnerthu. Beth all Llywodraeth Cymru ei wneud, Gweinidog, i hyrwyddo, rhoi cyhoeddusrwydd a sicrhau bod mwy o glinigau brechu galw i mewn ar gael, fel y rhai sy'n cael eu cynnal heddiw yng nghanolfan frechu torfol Pontllanfraith yn Islwyn, a beth arall all Llywodraeth Cymru ei wneud i gyrraedd y rhai nad ydyn nhw wedi eu brechu ar hyn o bryd i'w hargyhoeddi o'r manteision y mae brechlynnau'n eu cynnig iddyn nhw, eu teuluoedd ac i bob un ohonom? Diolch.

Diolch yn fawr iawn, Rhianon. Rydych chi'n llygad eich lle bod y pwysau sydd ar y GIG ar hyn o bryd yn wirioneddol ryfeddol, a dyna pam, wrth gwrs, rydym ni'n ceisio cyfeirio pobl i gael y cymorth iawn ar yr adeg iawn yn y lle iawn. Rydym yn cyfarwyddo pobl i ddefnyddio'r gwasanaeth 111. Mae gwasanaethau ar-lein y gall pobl eu defnyddio. Gallan nhw ddefnyddio eu fferyllfeydd lleol ar gyfer rhai anhwylderau. Ac felly, rydym ni'n ceisio tynnu cymaint o bwysau oddi ar staff y GIG ag y gallwn.

O ran canolfannau brechu, rydym ni wrth ein boddau gyda'r cyflawniad anhygoel dros y tair wythnos. Mae brechu, rhoi brechlyn atgyfnerthu i 1.3 miliwn o bobl mewn cyfnod mor fyr, yn rhywbeth na ddylem ei gymryd yn ganiataol. Mae'n gamp wirioneddol y dylem ni i gyd fod yn hynod falch ohoni. Nid wyf i'n siŵr a allai hynny ddigwydd yn unman arall yn y byd heb y math o GIG yr ydym ni wedi dysgu ei dyfu a'i garu. O ran y clinigau brechu, maen nhw bellach ar gael ym mhob bwrdd iechyd. Felly, mae cyfleuster, ac os yw pobl yn dymuno gwybod ble y gallan nhw fynd am eu brechlynnau, dylen nhw edrych ar y wefan ar gyfer eu bwrdd iechyd—a fydd yn eich cyfeirio i ble y gallwch chi fynd.

O ran y rhai nad ydyn nhw wedi eu brechu, y newyddion da yw, mewn gwirionedd, o ganlyniad i'r rhaglen atgyfnerthu a'r ymgyrch fawr a'r ymgyrch gyhoeddusrwydd ynghylch hynny, yr hyn yr ydym ni wedi ei weld mewn gwirionedd yw cynnydd yn nifer y bobl sy'n dod ymlaen ar gyfer eu dosau cyntaf a'u hail ddosau. Felly, rydym ni'n falch o weld y ffigur hwnnw yn codi'n gyson, oherwydd dyna'r amddiffyniad gorau y gallwn ni ei roi i bobl. Felly, rydym ni'n falch iawn o weld bod hynny'n digwydd, ond byddwn yn parhau i estyn allan hefyd, fel yr ydym ni wedi ei wneud drwy gydol y rhaglen frechu.

Sut ydych chi'n ymateb i bryder a godwyd gyda mi gan gynrychiolwyr y gymuned fyddar yn y gogledd am y diffyg gwybodaeth yn iaith arwyddion Prydain ar y wefan swyddogol ar sut i gymryd profion llif unffordd a phrofion PCR, ac, fel y maen nhw'n ei ddweud, os yw eu haelodau nhw'n cael trafferth, hyd yn oed gyda'u cymorth nhw, yna mae'n rhaid bod eraill hefyd?

Codwyd pryder hefyd gyda mi gan etholwyr ar ôl y cyhoeddiad 12 diwrnod yn ôl fod Llywodraeth Cymru wedi cytuno i fenthyg 4 miliwn o brofion llif unffordd i Lywodraeth y DU, sy'n delio â dosbarthu ar gyfer y DU gyfan, pan oedden nhw wedi ceisio heb lwyddiant i ddod o hyd i brofion llif unffordd mewn fferyllfeydd a chanolfannau dosbarthu sydd ar agor mewn pedair tref yn sir y Fflint a sir Ddinbych. Sut ydych chi felly'n ymateb i'w datganiad nad oedd y niferoedd nad oeddynt ar gael yn gydnaws â datganiad Mark Drakeford bod gennym fwy na digon o gyflenwad i ddiwallu ein hanghenion ni, ac i'r datganiad dilynol ddoe, er eu bod bellach wedi llwyddo i gael profion llif unffordd, bod staff a chwsmeriaid yn y fferyllfeydd yr aethon nhw iddyn nhw wrth chwilio am y rhain yr wythnos flaenorol wedi dweud wrthyn nhw ei fod yn cael ei ystyried yn lwc oes oeddech chi'n llwyddo i'w cael?

Diolch yn fawr iawn, Mark. Fe wnaf godi eich pwynt am y cyfleusterau ar gyfer pobl fyddar. Rwyf eisiau sicrhau bod y rheini'n cael sylw, felly fe fyddaf yn sicr yn nodi hyn a gweld a all ein swyddogion roi cyngor cliriach ar hynny.

O ran y profion llif unffordd, rwy'n credu ei bod yn bwysig, pan allwn ni—. Wyddoch chi, rydym yn blaid sy'n credu yn y Deyrnas Unedig, ac mae adegau pan fyddwn ni'n gofyn am gefnogaeth gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig, a'r tro hwn, roedden nhw'n gofyn am ein cefnogaeth ni.

Mae gwahaniaeth enfawr, Mark, rhwng cyflenwi a dosbarthu. Felly, nid oes problem gyda chyflenwi—mae digon o gyflenwad—gyda dosbarthu y mae'r broblem wedi bod. Nawr, pan ddaw'n fater o fferyllfeydd, Llywodraeth y DU sy'n gyfrifol am ddosbarthu i'r fferyllfeydd. Felly, byddwn i'n awgrymu, Mark, eich bod yn cael gair gyda'ch cydweithwyr yn San Steffan a dweud wrthyn nhw i fynd ati i sicrhau y gallwn ni gael gafael ar y profion llif unffordd hynny yn ein fferyllfeydd. Rydym ni'n rhoi pwysau, ond byddai'n ddefnyddiol iawn, Mark, pe gallech chi siarad â'ch cymheiriaid yn eich plaid a gofyn iddyn nhw roi pwysau ar y Llywodraeth Dorïaidd i sicrhau bod yna system ddosbarthu well. Mae'r cyflenwad yng Nghymru yn iawn. Y dosbarthiad yw'r broblem, a phan ddaw'n fater o ddosbarthu i fferyllfeydd, Llywodraeth y DU sy'n gyfrifol am hynny.

Diolch, Llywydd, a diolch, Weinidog am y datganiad heddiw. Hoffwn ategu eich diolch i weithwyr a gwirfoddolwyr y gwasanaeth iechyd am eu gwaith arwrol, a hoffwn ymestyn hefyd fy niolch i ofalwyr a gofalwyr di-dâl am bopeth y maen nhw'n ei wneud ar y funud.

O ran profion llif unffordd am ddim, ydy hi'n bosib cael cadarnhad y byddan nhw'n parhau i fod ar gael ac am ddim yma yng Nghymru, beth bynnag fydd yn digwydd yn Lloegr? Mae hyn yn rhywbeth y mae gofalwyr di-dâl wedi codi gyda mi fel pryder, gan eu bod yn ddibynnol iawn arnynt o ran medru gwneud popeth o fewn eu gallu i warchod eu hanwyliaid rhag y feirws.

Hefyd, pwnc dwi wedi ei godi efo chi o'r blaen, sef pasys COVID ar gyfer unigolion sydd methu a chael eu brechu neu'n methu â chymryd prawf llif unffordd—oes modd cael diweddariad, os gwelwch yn dda, o ran pryd fydd y gwaith yma'n cael ei gwblhau, er mwyn rhoi sicrwydd i'r unigolion hynny sydd, ar y funud, methu byw bywydau llawn o fewn y cyfyngiadau gan nad ydynt yn gallu cael mynediad i bàs?

Diolch yn fawr, Heledd. Rŷch chi'n eithaf reit: mae gwaith arwrol wedi cael ei wneud gan bob math o bobl yn ystod yr wythnosau diwethaf, yn sicr gan ofalwyr, gan bobl sy'n gweithio yn y gwasanaeth iechyd, ac yn sicr gan y gofalwyr di-dâl yna sydd yn gweithio drosom ni i gyd. Y ffaith yw, os nad ydyn nhw yna, fe fyddai angen inni fel Llywodraeth gamu i mewn, neu i lywodraeth leol gamu i mewn, i wneud y gwaith yna ar eu rhan nhw. Felly, rŷn ni wastad eisiau diolch i'r gofalwyr di-dâl yna.

O ran lateral flow tests, roeddwn i yn wirioneddol wedi synnu bod Llywodraeth Prydain wedi codi'r mater yma reit yng nghanol y pandemig mwyaf, pan oeddem ni ar frig y don. Os ydych chi eisiau creu sefyllfa lle mae pobl yn rhuthro allan i geisio cael cymaint o brofion llif ag sy'n bosibl, pan fo'n anodd cael hyd iddyn nhw—. Roedd e jest yn anhygoel eu bod nhw hyd yn oed wedi ystyried hyn ar yr adeg yma. Felly, na, does dim cynlluniau gyda ni ar hyn o bryd i godi tâl ar gyfer lateral flow tests.

O ran y pasys COVID, dwi'n meddwl y gwnes i ddweud cyn y Nadolig fod gwaith manwl yn cael ei wneud ar y mater yma. Fe ddywedais i yn y cyfnod yna mai'r un bobl sy'n gweithio ar y pethau yma ag sydd wedi bod yn gweithio ar faterion eraill fel y profion, felly ar hyn o bryd maen nhw dal yng nghanol y storm yna, felly fe fyddwn i'n gofyn ichi fod tamaid bach yn amyneddgar, jest fel ein bod ni'n gallu dod ar ddiwedd y pwsh yma i gael pobl wedi eu brechu. Ac yn sicr, fe wnaf fi ddilyn i fyny unwaith eto. Dwi'n gwybod, Heledd, fod hwn yn bwynt rili pwysig i chi, ac yn sicr, dŷn ni ddim wedi colli llygaid arno fe, ond jest ar hyn o bryd yr un bobl sy'n gwneud y gwaith.

Rwy'n ddiolchgar i chi, Gweinidog, am y datganiad a'ch atebion y prynhawn yma, sydd, yn fy marn i, wedi tawelu llawer o feddyliau. Wrth ateb cwestiwn gan Russell George ar ddechrau'r sesiwn, fe wnaethoch chi ddweud nad dyma'r amser i drafod datgymalu ein rheoliadau, os hoffech chi, pan fyddwch yn llygad y storm. Byddwn i'n dadlau mai dyna'r union amser cywir i drafod y ffordd ymlaen, fel mae'n digwydd, oherwydd pan fyddwn ni'n ceisio dwyn perswâd poblogaeth i gadw at reoliadau penodol, rwy'n credu bod yn rhaid i ni allu llunio map llwybr i bobl wrth i ni fynd drwy'r storm hon, wrth i ni fynd drwy'r rheoliadau hyn. Rwy'n credu bod y pwyntiau am fap llwybr wedi'u gwneud yn dda gan arweinydd yr wrthblaid, mewn gwirionedd, yn gynharach y prynhawn yma hefyd.

Felly, hoffwn ddeall gan y Llywodraeth lle'r ydych chi'n gweld hyn yn mynd ar hyn o bryd. Nawr, nid wyf yn gofyn i chi wneud rhagfynegiadau, ond rwy'n gofyn i chi fod ychydig yn fwy clir, os mynnwch chi. Pa fetrigau mae'r Llywodraeth yn eu defnyddio er mwyn llywio ei phenderfyniadau? Mae'n ymddangos mai nifer o dderbyniadau i'r ysbyty yn hytrach na lefelau heintiau yw hynny. Mae lefelau heintiau yn uchel iawn, iawn, ac felly hefyd cyfraddau positif. Ond nid ydym wedi gweld newidiadau i reoliadau o ganlyniad i hynny. Felly, rwy'n cymryd ein bod yn edrych ar nifer y derbyniadau i'r ysbyty o ganlyniad i hynny. Ydy hynny'n wir? Pryd fyddai nifer penodol y bobl sy'n cael eu derbyn i'r ysbyty yn sbarduno rheoliadau ychwanegol, neu ostyngiadau mewn derbyniadau i ysbytai yn arwain at ostyngiad mewn rheoliadau? Rwy'n credu y byddai'n ddefnyddiol i ni ddeall meddylfryd y Llywodraeth ar hynny.

Mae'r pwynt olaf, Llywydd, yr hoffwn i ei wneud, ar rôl y pasys COVID o ran lleihau'r rheoliadau sydd gennym ar hyn o bryd. Fel eraill, hoffwn i weld llawer mwy o ryddid o ran gweithgareddau awyr agored, a rhaid i mi ddweud nad wyf wedi fy argyhoeddi'n ormodol gan rai o ddadleuon y Llywodraeth ar rai o'r gweithgareddau awyr agored. Nid wyf yn siŵr a yw'r Llywodraeth wedi cyflwyno ei hachos ar hynny. Ond yn sicr, o ran galluogi pobl i gyfarfod a mynychu digwyddiadau a gweithgareddau, y pàs COVID cyn y Nadolig, yn yr hydref, pan gawsom ni ein dadleuon ar hyn, oedd y modd o alluogi pobl i wneud hynny gyda lefel o ddiogelwch. Rwy'n cytuno â'r ddadl honno. Rwy'n credu bod y pàs COVID yn fesur da er mwyn hyrwyddo a sicrhau diogelwch y cyhoedd gan hefyd alluogi pobl i fwynhau lefel o ryddid, a hoffwn i weld y pàs COVID yn cael ei ddefnyddio fel rhan o gam i lawr o reoliadau lle'r ydym ni heddiw, er mwyn sicrhau bod y nifer fwyaf o bobl yn gallu mwynhau'r rhyddid mwyaf, yn gymesur â'r gofyniad pennaf i gynnal blaenoriaeth iechyd y cyhoedd. Diolch.

Diolch yn fawr iawn, Alun. Yn amlwg, mae gennym ryw fath o fap llwybr allan o hyn yn yr ystyr bod gennym ni eisoes y lefelau sydd ar waith, felly nid oes rheswm pam na allem ni symud i lawr y lefelau'n eithaf cyflym. Nid oes angen i ni hyd yn oed symud i lefel 1; efallai y gallem ni symud yn uniongyrchol i lefel sero, neu efallai y byddem ni'n hoffi mynd hyd yn oed yn gyflymach, ac efallai y byddem ni eisiau cyflwyno rhywfaint o ymlacio'n gyflymach nag eraill. Felly, mae'r holl bethau hynny wedi bod yn bethau mae'r Prif Weinidog bellach wedi gofyn am rywfaint o gyngor arnyn nhw, fel y gallwn ni weld ffordd allan o hyn.

O ran pa fetrigau y byddwn ni'n eu defnyddio, wel, rydym ni bob amser wedi defnyddio'r pwysau ar y GIG fel metrig ac ni fyddem am weld y GIG yn cael ei llethu. Felly, yn amlwg derbyniadau i'r ysbyty—mae newyddion da am dderbyniadau i'r ysbyty, felly mae hynny'n rhyddhad. Rwyf yn dyfalu bod y pwysau ar y GIG ar hyn o bryd yn dod o absenoldeb, felly dyna lle mae'r pwysau ar hyn o bryd, ar amser, gadewch i ni gofio, pan fydd y GIG dan bwysau sylweddol, felly mae'r adeg hon o'r flwyddyn bob amser yn anodd, ond i geisio ymdopi â hyn ar adeg pan fydd gennych 8 y cant o'ch staff i ffwrdd—. A gadewch i ni beidio ag anghofio, nid yw wedi dod i ben eto, felly mae angen i ni sicrhau ein bod yn cael y ffigurau absenoldeb diweddaraf hynny. Felly, rwy'n credu y bydd y ddau beth hynny'n eithaf allweddol o ran gwneud ein penderfyniad.

A phan ddaw'n fater o'r pàs COVID, rwy'n credu bod y pàs COVID yn rhoi rhywfaint o hyder i bobl, mewn gwirionedd, ei bod ychydig yn fwy diogel i fynd allan. Rwy'n credu eu bod am wybod bod y bobl o'u cwmpas yn ei gymryd o ddifrif, a gwybod bod pobl eraill o'ch cwmpas wedi cael eu brechu neu wedi cael brechlyn atgyfnerthu—yn sicr o ran y negeseuon e-bost yr oeddwn i yn eu derbyn, roedd yn ddiddorol iawn gweld nifer y bobl yn dweud, 'Iawn, fe af i i'r sinema. Doeddwn i ddim yn hapus i fynd cyn hyn.' Ond roedd yn ddiddorol iawn, ac yn sicr, o'r ymateb a gefais i gan un sinema, yn dweud: 'Nid ydym ni erioed wedi ei gael cystal.' Roedd yn ddiddorol iawn; dyna oedd y gwahaniaeth. Nid wyf yn gwybod a yw hynny'n dal i fod yn wir, ond yn sicr, ar y pryd, delta oedd yr amrywiolyn amlycaf, ac yn sicr, dyna'r sefyllfa ar hyn o bryd.

Ac yn olaf, Laura Jones.

Diolch, Llywydd. Gweinidog, blwyddyn newydd dda. Mae fy nghyd-Aelodau Gareth, Russell a Mark wedi gofyn yn gynhwysfawr am y rhan fwyaf o'r hyn yr oeddwn i am ei gynnwys, a'n pryderon cyffredin, ac Alun Davies hefyd, nad wyf yn aml yn cytuno ag ef. Fodd bynnag, ar yr achos hwn, rwyf yn gwneud hynny, a hoffwn ailadrodd galwadau am y map llwybr hwnnw allan o'r cyfyngiadau. Mae angen map llwybr mwy cynhwysfawr allan ohonyn nhw, ac mae angen rhywbeth hefyd sy'n—. Mae dinasyddion Cymru bellach yn gweiddi am ryw fath o nod i weithio tuag ato, felly hoffwn i ailadrodd hynny.

Hefyd, yn gyflym ar parkruns, rwy'n credu o fy nhrafodaethau gyda nhw, rwy'n credu mai faint o wirfoddolwyr ychwanegol sydd eu hangen yw'r broblem. Dyna'r broblem pan fyddwch chi eisiau ceisio eu rhannu'n grwpiau o 50.

Rwyf eisiau gofyn ichi am fasgiau wyneb, os caf i, Gweinidog. Siaradais i â Dr Rob Orford, prif gynghorydd gwyddonol, y bore yma, am yr angen am fasgiau mewn ystafelloedd dosbarth drwy'r dydd—nid dim ond o amgylch ysgolion, mewn ystafelloedd dosbarth—a'r penderfyniad hwn, fel y gwyddom ni, a'r angen i gydbwyso'r niwed, cydbwysedd y niwed â'r penderfyniad hwn—. Fel y gwyddom ni, bydd llawer o benaethiaid a'n plant wedi dweud wrthych chi hefyd am y tarfu ar y dysgu mae'n ei achosi, yn ogystal â'r effaith amlwg ar iechyd meddwl, cyfathrebu, a pha mor anghyfforddus ydyw. A hefyd, fel y cododd Altaf, fy nghyd-Aelod, y bore yma, o ran gwisgo'r un masg drwy'r dydd; dydw i ddim yn siŵr pa mor dda yw hynny. Bydd yn ddiddorol gweld eich safbwynt ar faint o waith ac arweiniad sydd wedi'i wneud ar hynny, a sut y cânt eu gwaredu—sut yr ydym yn gwaredu masgiau mewn ysgolion. Roeddwn i'n credu ei fod yn bwynt dilys iawn a godwyd gan Altaf y bore yma. Cefais fy nghalonogi hefyd gan ymateb Dr Orford a chydnabyddiaeth o'r effaith andwyol mae masgiau mewn ystafelloedd dosbarth yn ei chael ar blant a'r angen i gael gwared arnyn nhw cyn gynted â phosibl.

Felly, Gweinidog, oherwydd y ffigurau yr ydym ni yn eu gweld, a'r dystiolaeth yr ydym ni wedi'i gweld o Dde Affrica a Llundain, ein bod yn agosáu at yr uchafbwynt hwnnw yma yn awr yng Nghymru, faint hirach ydych chi'n rhagweld y gallai fod yn rhaid i ni gael y cyfyngiad hwnnw o hyd yn y canllawiau, i gadw gwisgo masgiau mewn ysgolion drwy'r dydd? Ac a oes gennych ddyddiad yr hoffech ddod â'r cyfyngiad penodol hwnnw i ben? Rwy'n gwybod yn Lloegr, mai 26 Ionawr yw'r dyddiad. Roeddwn i'n meddwl tybed a oedd gennych chi ddyddiad penodol mewn golwg i bobl weithio tuag ato, a hefyd sut rydych chi'n cydbwyso gwisgo masgiau gydag awyru, addasiadau a phrofion yn ein hysgolion. Diolch.

Diolch yn fawr iawn, Laura, ac yn sicr, yr hyn a wyddom ni yw nad yw gorchuddio wyneb mewn ystafelloedd dosbarth yn rhywbeth yr ydym ni eisiau ei weld yn ddelfrydol. Rydym yn gwybod ei bod yn anghyfforddus, rydym yn gwybod bod y comisiynydd plant, er enghraifft, yn anhapus iawn ynglŷn â'r angen i wneud hynny, ond rydym ni hefyd yn cydnabod bod rhai amgylchiadau eithriadol, a bod hynny bellach yn amgylchiad eithriadol. Mae'r cyfraddau mor anhygoel o uchel fel bod angen i ni sicrhau ein bod yn deall hynny.

Y peth arall, wrth gwrs, i'w gadw mewn cof o ran ysgolion yw bod fframwaith rheoli penderfyniadau heintiau lleol, mae llawer o ysgolion wedi cyflwyno systemau unffordd a chynlluniau eistedd ar gyfer dysgwyr hŷn, maen nhw wedi gwasgaru adegau dechrau a diwedd y dydd a'n bod mewn gwirionedd wedi dosbarthu 30,000 o fonitorau carbon deuocsid i'n hysgolion ac wedi rhoi £3.3 miliwn ar gyfer rheolaethau awyru. Felly, rydym ni'n cymryd hyn o ddifrif. Rwy'n gwybod bod ysgolion yn ei gymryd o ddifrif.

Rwy'n credu bod eich pwyntiau am fasgiau wedi'u gwneud yn dda iawn, a dyna pam mae angen i ni feddwl nid yn unig am rai o'r pwyntiau a wnaethoch chi, ond hefyd am sicrhau eu bod yn ffitio'n dda, oherwydd mae hynny'n gwneud gwahaniaeth enfawr o ran lledaeniad hefyd. Nid oes gennym ddyddiad sy'n glir ar hyn o bryd. Rydym wedi dysgu o'r camgymeriadau a wnaed yn Lloegr, os byddwch yn pennu dyddiad ac yna bod yn rhaid i chi ei newid, rydych chi'n edrych braidd yn dwp. Felly, nid ydym am fod yn y sefyllfa honno. Felly, yr hyn y byddwn ni'n ei wneud yw parhau â'n dull gweithredu, sef yr adolygiadau tair wythnos, sydd bellach wedi'u gostwng i adolygiad wythnosol. Wrth gwrs, rydym eisiau cael gwared arnyn nhw cyn gynted ag y gallwn ni, cyn gynted ag y bydd yn ddiogel gwneud hynny. Rydym yn cydnabod nad yw hon yn sefyllfa gyfforddus i blant, ac yn amlwg byddwn yn ceisio datgymalu'r cyfyngiad penodol hwnnw cyn gynted ag y gallwn.

Diolch i'r Gweinidog.

Ambell gynnig gweithdrefnol nawr. Y cyntaf ohonyn nhw yw'r cynnig i atal Rheolau Sefydlog dros dro er mwyn caniatáu i eitemau 6 a 7 gael eu trafod heddiw. Dwi'n galw ar y Trefnydd i wneud y cynnig hwnnw'n ffurfiol.

Yn ffurfiol.

Iawn. Y cynnig, felly, yw i atal y Rheolau Sefydlog dros dro. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu hynny? Dwi ddim yn gweld gwrthwynebiad, ac felly mae hynny wedi cael ei dderbyn o dan Reol Sefydlog 12.36.

Y cynnig nesaf, ac yn unol â Rheol Sefydlog 12.24, oni bai bod Aelod yn gwrthwynebu, yw y bydd y tri chynnig o dan eitemau 5, 6 a 7 ar y rheoliadau diogelu iechyd, cyfyngiadau'r coronafeirws, yn cael eu grwpio i'w trafod ond yn cael eu pleidleisio arnyn nhw ar wahân. Felly, os dwi ddim yn gweld gwrthwynebiad i hynny, fe fedrwn ni symud ymlaen i wneud hynny ac i gael y drafodaeth ar y tri set o reoliadau.

Ac felly, dwi'n galw ar y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol i gyflwyno'r cynigion yma. Eluned Morgan.

Llywydd, cynigiaf y cynigion sydd ger ein bron. Fel y nododd y Prif Weinidog yr wythnos diwethaf, omicron bellach yw'r ffurf amlycaf ar y feirws yng Nghymru ac mae achosion wedi bod yn codi'n sydyn. Mae achosion yn llawer uwch yn awr nag yr oedden nhw ar anterth y tonnau blaenorol. Mae omicron eisoes yn rhoi pwysau sylweddol ar y GIG ar yr adeg brysuraf o'r flwyddyn, nid yn unig o dderbyniadau cynyddol i'r ysbyty, ond drwy absenoldebau staff. Mae lefelau salwch staff yn codi yn yr un modd mewn gwasanaethau cyhoeddus eraill. Ger ein bron heddiw mae tair set o reoliadau diwygio. Mae'r rhain yn deillio o'r ffaith bod y Cabinet wedi symud i adolygiad wythnosol o'r rheoliadau coronafeirws ar ôl i'r amrywiolyn omicron gyrraedd a lledaenu.

Yn gyntaf, fe wnaeth diwygiadau rhif 22 o 11 Rhagfyr egluro bod yn rhaid gwisgo masgiau mewn theatrau, sinemâu a neuaddau cyngerdd. Gwnaethon nhw hefyd orchuddion wyneb yn ofyniad cyfreithiol yn ystod gwersi gyrru proffesiynol a phrofion ymarferol yng Nghymru. O 15 Rhagfyr, dilëwyd adferiad blaenorol neu imiwnedd naturiol fel ffordd o ddangos statws COVID-19 at ddibenion y pas COVID.

Yn ail, ger ein bron heddiw mae diwygiadau Rhif 23. O 20 Rhagfyr, gosododd y rhain ddyletswydd gyfreithiol ar gyflogwyr i ganiatáu i'w gweithwyr weithio gartref pan fyddai hyn yn fesur rhesymol i'w gymryd, ac ar gyflogeion i wneud yr un peth pan fo'n ymarferol. Mae pwysigrwydd gweithio gartref fel mesur lliniaru wedi'i nodi dro ar ôl tro gan SAGE a TAG. Mae hyn yn arbennig o bwysig pan fydd cyfraddau achosion yn y gymuned yn uchel. Gall cysylltiadau yn y gweithle fod yn sbardun sylweddol i drosglwyddo. Bwriedir i ddyletswydd benodol ar yr unigolyn gynorthwyo gweithwyr drwy roi'r gofyniad iddyn nhw nodi a oes anghydfod gyda chyflogwr sy'n gwneud i bobl fynd i'r gwaith pan nad yw'n angenrheidiol neu'n rhesymol. Nid yw hon yn ddarpariaeth newydd; roedd yn ofyniad cyfreithiol hyd at fis Gorffennaf 2020 gyda'r un sancsiynau'n berthnasol bryd hynny fel yn awr. Nid ydym yn ymwybodol o unrhyw hysbysiadau cosb benodedig sydd wedi'u cyflwyno i unigolion drwy gydol yr holl gyfnod y bu hyn yn y gyfraith yn ystod 2020. Disgwylir i'r un dull cymesur gael ei gymryd gan gyrff gorfodi o addysgu a chynghori unigolion cyn cymryd unrhyw gamau gorfodi. Rwy'n credu ei bod yn werth dweud, os na chaiff y rhain eu cefnogi, y bydd y rheoliadau hyn yn peidio â bod yn weithredol o ddiwedd heddiw a bydd llai o fesurau ar waith i amddiffyn gweithwyr.

Bydd yr Aelodau'n ymwybodol bod Cymru wedi symud i lefel rybudd 2 ar Ŵyl San Steffan. Darparwyd ar gyfer y mesurau ychwanegol hyn gan reoliadau diwygio Rhif 25, sydd ger ein bron ni heddiw, ac mae'r rhain yn cynnwys gofyniad cyffredinol i fusnesau rhoi mesurau ar waith i sicrhau pellter cymdeithasol o 2m ym mhob safle sy'n cael ei reoleiddio, gan gynnwys gweithleoedd pan fo hynny'n rhesymol. Mae rheol o chwech o bobl ar gyfer ymgynnull mewn lleoliadau, fel, er enghraifft, bwytai a thafarndai ac mewn sinemâu neu theatrau. Rhaid i bob lleoliad trwyddedig gymryd mesurau ychwanegol i ddiogelu cwsmeriaid a staff, gan gynnwys gwasanaeth gweini wrth y bwrdd. Mae gorchuddion wyneb yn ofynnol mewn lleoliadau lletygarwch bob amser, heblaw pan fo pobl yn eistedd. Nid yw digwyddiadau mawr yn cael eu caniatáu; y nifer mwyaf o bobl sy'n cael ymgynnull mewn digwyddiad o dan do yw 30, a 50 yn yr awyr agored, ac mae'n ofynnol i glybiau nos i gau.

Gallaf sicrhau Aelodau nad ydym ni'n cymryd y mesurau hyn yn ysgafn. Mae'r don omicron, fodd bynnag, wedi darparu rhagor o dystiolaeth nad yw'r pandemig yma ar ben. Mae'r digwyddiadau hyn yn bwysig i ddiogelu Cymru. Diolch, Llywydd.

Galwaf nawr ar Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, Huw Irranca-Davies.

Diolch, Llywydd, a diolch, Gweinidog, hefyd. Ystyriwyd y rheoliadau hyn yn ein cyfarfod ddoe, a gosodwyd ein hadroddiadau i'r Senedd sy’n cynnwys pwyntiau adrodd ar y rhinweddau ar gyfer pob un o'r rheoliadau hyn yn syth wedyn.

Nawr, weithiau, rwy'n ymwybodol bod cydweithwyr weithiau'n gweld ein harsylwadau ychydig yn sych wrth i ni geisio taflu goleuni, yn hytrach na gwres, ond byddwch yn amyneddgar, gan ein bod yn gobeithio y bydd ein sylwadau'n helpu'r Senedd hon yn ei gwaith craffu ac yn helpu'r Llywodraeth drwy wella'r ddeddfwriaeth a'r rheoliadau a'r esboniadau a ddaw yn ei sgil.

Nawr, mae ein hadroddiadau ar y rheoliadau hyn yn codi'r hyn y bydd Aelodau bellach yn ei gydnabod fel pwyntiau teilyngdod eithaf cyfarwydd o dan Reol Sefydlog 21.3, sef tynnu sylw at unrhyw ymyrraeth bosibl â hawliau dynol a diffyg ymgynghori ffurfiol. Rydym wedi cydnabod cyfiawnhad Llywodraeth Cymru ynglŷn â'r pwyntiau hyn, fel y nodir yn y memoranda esboniadol.

Nawr, yn dilyn y pwyntiau adrodd hyn, rydym hefyd wedi nodi pwyntiau adrodd ychwanegol ar gyfer rheoliadau Rhif 22 a Rhif 23. O ran rheoliadau Rhif 22, fe wnaethom nodi nad oes asesiad o'r effaith ar gydraddoldeb. Felly, gofynnwyd i Lywodraeth Cymru egluro pa drefniadau y mae wedi'u gwneud mewn perthynas â'r rheoliadau hyn i gyhoeddi adroddiadau ar asesiadau o'r effaith ar gydraddoldeb yn unol â rheoliad 8(1)(d) o Reoliadau Deddf Cydraddoldeb 2010 (Dyletswyddau Statudol) (Cymru) 2011.

Yn ogystal â hyn, ac fel y nodwyd yn rheoliadau Rhif 22, o 15 Rhagfyr 2021, dilëwyd imiwnedd naturiol fel ffordd o ddangos statws COVID-19 at ddibenion y pas COVID. Mae'r memorandwm esboniadol i'r rheoliadau yn nodi bod

'asesiadau effaith cryno wedi'u cyhoeddi yn flaenorol sy’n cynnwys effeithiau sy’n ymwneud â gorchuddion wyneb.'

Fodd bynnag, ni chyfeirir at asesiadau o'r effaith ar gydraddoldeb sy'n ymwneud â newidiadau i reoliadau sy'n eithrio imiwnedd naturiol fel ffordd o ddangos statws COVID-19 at ddibenion y pas COVID.

Nawr, mae Llywodraeth Cymru bellach wedi cadarnhau y bydd asesiad effaith wedi'i ddiweddaru yn cael ei gyhoeddi cyn bo hir, ac rydym yn croesawu hynny. Ond, o gofio bod y rheoliadau hyn wedi bod mewn grym ers canol mis Rhagfyr, wrth i ni siarad, gobeithiwn y bydd y Gweinidog yn cytuno â ni y dylid cyhoeddi'r diweddariadau hyn, pan fo hynny'n bosibl, mewn modd mwy amserol ac, yn wir, y gwneir hyn yn y dyfodol, pryd bynnag y bo modd.

Felly, o ran eithrio adferiad blaenorol, h.y. imiwnedd naturiol, mae'r memorandwm esboniadol yn nodi bod y diben hwn

'yn cael ei gyfiawnhau ar sail iechyd y cyhoedd'

yn ogystal â chynrychioli

'cryfhau'r gofynion fel y cynigiwyd yn flaenorol gan y Grŵp Cyngor Technegol ac fe'i cefnogir gan y Prif Swyddog Meddygol.'

Fodd bynnag, ni chyfeirir at y dystiolaeth y mae Llywodraeth Cymru wedi dibynnu arni i wneud y ddarpariaeth hon. Felly, gofynnwyd i Lywodraeth Cymru nodi'r dystiolaeth sy'n dangos bod eithrio imiwnedd naturiol fel ffordd o ddangos statws COVID-19 at ddibenion y pas COVID, mewn dyfyniadau, yn 'cael ei gyfiawnhau ar sail iechyd y cyhoedd'.

Ers hyn, mae Llywodraeth Cymru, a diolchwn iddyn nhw am hyn, wedi rhannu gwybodaeth bellach gyda ni, gan gynnwys cofnodion cyfarfod SAGE 99 a gynhaliwyd ar 16 Rhagfyr 2021, ac a nodir yn ein hadroddiad. Felly, Gweinidog, wrth groesawu'r wybodaeth ychwanegol honno, rydym yn atgoffa Llywodraeth Cymru yn barchus ac yn dyner, os oes gennym wybodaeth lawnach a chynnar yn y memorandwm esboniadol sy'n cyd-fynd â'r rheoliadau pan gânt eu gosod gerbron y Senedd, y byddai'n fuddiol i'r gwaith craffu ac yn ddefnyddiol i bob un ohonom ni.

Fe wnaethom ni hefyd ofyn am ymateb gan Lywodraeth Cymru o ran dau bwynt teilyngdod a godwyd yn ein hadroddiad ar reoliadau Rhif 23, sydd, fel y gŵyr yr Aelodau, yn newid y darpariaethau sy'n ymwneud â gweithio gartref. Unwaith eto, gofynnwyd i Lywodraeth Cymru egluro pa drefniadau y mae wedi'u gwneud ynglŷn â'r rheoliadau hyn i gyhoeddi adroddiadau ar asesiadau o'r effaith ar gydraddoldeb yn unol â Rheoliadau Deddf Cydraddoldeb 2010 (Dyletswyddau Statudol) (Cymru) 2011.

Yn ogystal â hyn, mae'r memorandwm esboniadol sy'n cyd-fynd â rheoliadau Rhif 23 yn nodi, a dyfynnaf,

'mae asesiadau effaith cryno yn cael eu paratoi a fydd yn cynnwys effeithiau sy’n ymwneud â gweithio gartref.'

Fodd bynnag, nid yw'n glir a fydd yr asesiadau hyn yn cynnwys asesiad o'r effaith ar gydraddoldeb. Gan nad yw'r asesiadau hyn wedi'u cyhoeddi eto, nid yw'r cyhoedd, yn ogystal â'r Senedd, ychwaith yn gallu asesu effaith ar gydraddoldeb y ddarpariaeth newydd sy'n cael ei chyflwyno gan y rheoliadau hyn.

A gaf i ddweud, Gweinidog, fy mod yn credu ei bod yn gwbl annerbyniol ar yr adeg hon yn y pandemig ein bod yn pleidleisio ar y rheoliadau hyn yn ôl-weithredol? Roedd hyn, wrth gwrs, yn ddealladwy bron i ddwy flynedd yn ôl ar ddechrau'r pandemig, ond rydym ni yn awr mewn cyfarfod rhithwir, lle gellir gofyn am gyfarfodydd yn haws, ac rydym yn awr mewn sefyllfa lle y dylid trafod y rheoliadau yn gyntaf cyn i'r rheoliadau ddod i fodolaeth. Rwy'n credu bod angen i ni hefyd weld y dystiolaeth wyddonol sydd y tu ôl i'r rheoliadau yn cael ei darparu'n llawer cynharach, nid yn hwyr fel y bu yn achos y rheoliadau hyn hefyd.

Ac mae nifer o anghysonderau, rwy'n credu, yn y set bresennol o reoliadau, Gweinidog. Bu cryn dipyn o drafod heddiw ar ddigwyddiadau parkrun, er enghraifft, yn ystod cwestiynau'r Prif Weinidog a'r eitem olaf hefyd. Rwy'n credu bod gwaharddiad ar ddigwyddiadau awyr agored, fel digwyddiadau parkrun, sy'n denu mwy na 50 o bobl fel uchafswm presenoldeb, fel y nodwyd gennych, yn amhriodol. Rwyf wedi clywed, Gweinidog, eich esboniad yn yr eitem flaenorol, ond soniodd Aelodau eraill am yr agweddau ymarferol o ran goresgyn rhai o'r materion. Rydych chi, rwy'n credu, Gweinidog, yn yr eitem ddiwethaf, wedi sôn am rywfaint o hyblygrwydd gan y trefnwyr. Wel, byddwn i'n awgrymu bod gennych chi, Gweinidog, hyblygrwydd o ran y rheoliadau ac o ran adolygu'r rheoliadau yn ddiweddarach yr wythnos hon. Rwy'n clywed yr hyn yr ydych yn ei ddweud o ran digwyddiadau parkrun, Gweinidog, ond rwy'n credu ei bod yn hurt bod 50 o wylwyr ar yr ystlys mewn gêm rygbi ddiweddar yng Nghaerffili, ond 140 y tu fewn i'r clwb. Felly, mae hyn yn cyfeirio at agweddau sylweddol ar y rheoliadau nad ydyn nhw'n gymesur. Ac, wrth gwrs, mae'r rheoliadau hyn, yn enwedig o ran digwyddiadau chwaraeon awyr agored, yn cael effaith sylweddol ar iechyd meddwl a lles pobl hefyd. Wrth gwrs, fe dynnaf sylw heddiw at y ffaith y daw'r cyfyngiadau ar ddigwyddiadau awyr agored mawr yn yr Alban i ben o ddydd Llun ymlaen.

Cyhoeddwyd tystiolaeth y grŵp cyngor technegol diwethaf ar 17 Rhagfyr, nad yw llwyr yn ystyried y dystiolaeth sy'n ymddangos yn awr. Ni fyddwn ni, fel Ceidwadwyr Cymreig, Gweinidog, yn cefnogi'r rheoliadau hyn heddiw. Mae cryn nifer o agweddau ar y rheoliadau yr ydym ni'n eu cefnogi, yn enwedig o ran y gofynion amrywiol ar gyfer masgiau wyneb ac agweddau eraill hefyd. Byddwch yn ymwybodol, Gweinidog, ein bod wedi cefnogi'r mwyafrif llethol o reoliadau Llywodraeth Cymru o'r blaen, er y bu gennym bryderon am agweddau ar y rheoliadau hynny, ond mae arnaf ofn, y tro hwn, fod mwy o anghysondebau nad ydyn nhw, ar y cyfan, yn ei gwneud yn briodol i'r Ceidwadwyr Cymreig roi eu cefnogaeth i'r rheoliadau.

Rydych wedi amlinellu, Gweinidog, os na chaiff y rheoliadau hyn eu cefnogi heddiw, y bydd y rheoliadau wedyn yn dod i ben a bydd llai o gyfyngiadau yng Nghymru. Yr hyn y byddwn i yn ei ddweud am hynny, Gweinidog, yw bod angen i'r rheoliadau gael eu cyflwyno a chael eu trafod cyn iddyn nhw ddod i rym, ynghyd â'r dystiolaeth wyddonol sy'n cael ei chyhoeddi bryd hynny hefyd, ac yna ni fyddem yn y sefyllfa fel y gwnaethoch chi ei nodi. Diolch.

Diolch am y cyfle i amlinellu safbwynt Plaid Cymru ar y tri set o reoliadau yma. Mi wnaf i eu cymryd nhw yn eu trefn, yn dechrau efo'r hawsaf, Rhif 22. Dwi ddim yn gweld bod yna lawer yn ddadleuol yn fan hyn; newidiadau bach sydd yna, mewn difrif, o ran ambell i ddiffiniad o gwmpas y pàs COVID, o ran gwisgo gorchudd wyneb. Rydyn ni'n hapus i'w cefnogi nhw. Yr unig beth y gwnaf innau dynnu sylw ato fo yn fan hyn, fel rydw i ac eraill wedi gwneud droeon o'r blaen dros bron i'r ddwy flynedd ddiwethaf, yw bod y rheoliadau yma'n rhai sydd wedi cael eu gosod ers dros fis. Mi ddaethon nhw i rym union fis yn ôl. Oes, mae yna resymau drwy gydol y pandemig yma i fod wedi gweithredu'n gyflym, ond mae'n adlewyrchiad gwael yn ddemocrataidd arnom ni fel Senedd nad ydym ni'n cael cyfle i bleidleisio arnyn nhw tan fis ar ôl i reoliadau ddod i rym. Yn ymarferol, does dim ots efo'r rheoliadau yma achos rydym ni'n eu cefnogi nhw, fel dwi'n ei ddweud.

A dydy pethau ddim cweit mor straightforward, wedi dweud hynny, efo'r ail set, sef rheoliadau Rhif 23. Y nod canolog yn fan hyn—rydym ni'n hapus iawn efo hynny—ydy'r rheoliadau ar weithio o gartref. Roedd hynny'n gwneud synnwyr, dwi'n credu, ac yn dilyn cyngor gwbl glir gan gynghorwyr gwyddonol, technegol y Llywodraeth. Ond mae yna elfen o'r rheoliadau yma dydyn ni ddim yn gyfforddus efo nhw, sef yr elfen o fygythiad o ddirwy i weithwyr unigol os dydyn nhw ddim yn gweithio o gartref lle bo hynny'n bosib. I ni, i'r TUC—rydym ni'n ddiolchgar am y gwaith mae'r TUC wedi gwneud ar hyn—ac i lawer o bobl sydd wedi codi pryder am hyn, dydy hyn ddim yn dderbyniol. Mi eglurodd y Prif Weinidog fod hyn yn warchodaeth i weithwyr mewn rhyw ffordd. Dwi ddim yn derbyn hynny. Mi ddywedodd fod hyn yn adlewyrchu'r rheolau sydd wedi bod mewn grym yn gynharach yn y pandemig. Mi wnaeth y Gweinidog ailadrodd hynny heddiw ac rydym ni wedi clywed nad oes unrhyw un wedi cael dirwy o gwbl. Wel, dydy hynny ddim yn cyfiawnhau'r hyn sy'n annheg ac yn anghyfiawn yma o ran egwyddor, dwi ddim yn credu. Mater o sicrhau diogelwch yn y gweithle ydy hyn, onid e, mewn difrif, ac i ni dydy hi ddim yn dderbyniol rhoi'r onus ar gyflogeion unigol i sicrhau eu diogelwch eu hunain yn y gweithle; y cyflogwr sy'n gorfod cario'r cyfrifoldeb yn hynny o beth. Dyna'r sail resymol i faterion yn ymwneud â diogelwch yn y gweithle. A thra dydw i ddim eisiau dirwyon i gael eu rhoi i gyflogwyr chwaith—dwi eisiau i bobl gadw at y rheoliadau—mae'n iawn mai'r cyflogwr sy'n gorfod wynebu'r bygythiad hwnnw os ydy'r rheoliadau'n cael eu torri.

Mae'r Llywodraeth wedi newid tipyn o'r canllawiau o gwmpas y rheoliadau, ond mae'r rheoliadau sylfaenol yn aros fel yr oedden nhw. Felly, fel mae hi'n sefyll, mi fyddwn ni'n pleidleisio yn erbyn y rheoliadau yma. Mi ydw i, serch hynny, yn mynd i wrando'n astud ar yr hyn sydd gan y Gweinidog i'w ddweud. Os gallwn ni gael sicrwydd cliriach na fydd gweithwyr yn cael eu dirwyo, na fydd y bygythiad yno, ac y bydd, yn bwysicach, rheoliadau newydd yn cael eu llunio ar frys a fyddai'n rhoi cyfrifoldeb ar y cyflogwr ac nid y cyflogai—gwneud hynny'n glir—mi fuasem ni'n barod i ymatal er mwyn cadw'r elfen greiddiol bwysig yna o ran gweithio o gartref, er wrth gwrs dwi'n gobeithio ein bod ni'n agosáu at allu codi'r gofyniad hwnnw hefyd. Fel dwi'n dweud, mi wrandawaf yn ofalus iawn ar ymateb y Gweinidog.

Yn olaf, dwi'n troi at reoliadau 25. Dyw'r rhain ddim yn syml chwaith. Rydyn ni'n cefnogi'n gryf yr egwyddor greiddiol bod codi'r lefel o reoliadau diogelu'r cyhoedd wedi bod yn beth synhwyrol i wneud yn wyneb y dystiolaeth oedd gennym ni yn y cyfnod yna cyn y Nadolig ar y bygythiad roeddem ni'n ei wynebu, ond mae yna elfen o'r rheoliadau dydyn ni ddim yn cyd-fynd â nhw—mi wnaethom ni godi hynny cyn iddyn nhw gael eu cyflwyno; mae'n rhywbeth rydw i ac eraill wedi cyfeirio ato fo heddiw droeon ar draws y pleidiau gwleidyddol—a hynny ydy'r nifer o bobl sy'n cael ymgynnull y tu allan, yn cynnwys ar gyfer digwyddiadau chwaraeon. Dydyn ni ddim yn credu bod yr uchafswm o 50 wedi bod yn gymesur, ac mae bod yn gymesur ac ymddangos yn deg yn gorfod bod yn rhan hanfodol o reoliadau. Wrth ymateb i alwadau am ddileu'r rheoliadau yna ar ganiatáu torfeydd mewn gemau chwaraeon mawr, beth ddywedodd y Llywodraeth oedd mai'r ffactor mwyaf, o bosib, efo digwyddiadau ydy nid gwylio'r gêm ei hun, yn angenrheidiol, ond y pethau eraill sy'n gysylltiedig â nhw—y niferoedd sydd yn teithio ar drafnidiaeth gyhoeddus ar yr un pryd neu yn ymgynnull mewn tafarndai cyn ac ar ôl gêm. Wel, efallai bod hynny yn wir efo'r digwyddiadau mwyaf—hyd yn oed efo'r rheini, dwi'n dymuno bod y Llywodraeth yn codi’r cyfyngiadau mor fuan â phosib fel bod modd cario ymlaen efo'r gemau chwe gwlad, er enghraifft—ond os edrychwn ni’n sicr ar yr haenau is yna o chwaraeon—gemau pêl-droed a rygbi lleol neu genedlaethol sy’n denu cannoedd yn hytrach na degau o filoedd o bobl—wel, sori, ond dydy’r dadleuon dros bobl yn heintio'i gilydd mewn niferoedd mawr ar drafnidiaeth gyhoeddus ac mewn tafarndai, yn amlwg, ddim yn dal dŵr yn yr un ffordd.

Ni fydd yn syndod i'r Gweinidog fod gennyf bryderon mawr ynghylch y dirwyon ar weithwyr yn rheoliad Rhif 23, ac nid fi yw'r unig un, wrth gwrs—fel y nododd Rhun ap Iorwerth, mae'r TUC ac Aelodau eraill wedi codi pryderon. Fel y nodais pan gafodd y Senedd ei galw'n ôl, mae memorandwm cyd-ddealltwriaeth y Llywodraeth yn dangos yn gwbl glir fod y Llywodraeth yn credu bod y berthynas yn gytbwys rhwng gweithwyr a chyflogwyr, sydd yn bell iawn o'r gwir. Roedd pwynt a wnaed gan y Prif Weinidog ar gofnod yn ystod dadl yr adalw fod y dirwyon hyn yn rhoi amddiffyniad ychwanegol i weithwyr, a soniwyd am senario damcaniaethol, ac rwy'n dyfynnu'n uniongyrchol o'r Cofnod yn y fan yma,

'gallant ddweud wrth y cyflogwr, "Ni allaf ddod i weithio ar y telerau hynny, oherwydd, pe bawn yn gwneud hynny, byddwn yn cyflawni trosedd, ac ni allwch fy rhoi yn y sefyllfa honno."'

Gyda'r parch mwyaf, mae'n rhaid i mi ddweud bod hon yn safbwynt gwbl naïf. Mae'n debyg y gallwn i roi sawl enghraifft o sut y byddai'r sgwrs honno wedi bod o'r adeg y gweithiais mewn swyddi isafswm cyflog cyn dod i'r lle hwn, ond rwy'n gwerthfawrogi, wrth gwrs, ein bod yn brin o amser.

Mae'r Llywodraeth hefyd yn pwysleisio'r ffaith nad oes unrhyw weithiwr wedi cael dirwy eto. Mae hyn yn dangos i mi nad yw'r Llywodraeth eisiau i weithwyr gael dirwy yn y lle cyntaf, ac os felly, yna rwy'n ei chael yn anodd deall pam mae'r Llywodraeth am fwrw ymlaen â'r dirwyon ar weithwyr o gwbl. I gloi, Llywydd, dylai'r cyfrifoldeb fod ar gyflogwyr ac nid gweithwyr. Y cyflogwr sy'n gyfrifol am ddiogelwch yn y gweithle, ac nid ydym ni'n sôn am berthynas gytbwys yma.

Mae’r rheoliadau a chanllawiau mae’r Llywodraeth wedi’u gosod dros y ddwy flynedd bron ddiwethaf yma wedi, ar y cyfan, cael cefnogaeth eang, ond mae’r gefnogaeth yma yn gwanhau, a hyn yn dilyn y penderfyniad i atal rhagor na 50 o bobl i ymweld â digwyddiadau awyr agored. Mae coronafeirws, o’r annwyd cyffredin i COVID-19, yn lledu ar yr adeg yma o’r flwyddyn oherwydd bod pobl yn cymysgu o dan do. Ond, o dan y rheoliadau presennol, gall pobl fynd i weld gemau ar y teledu yn y clybiau a thafarndai, fel rydym ni wedi'i glywed yn barod, ond fedran nhw ddim mynd i weld y gêm ar y cae chwarae yn yr awyr agored. Mae rhywun yn deall yr angen i reoli y gemau mwy o faint sydd efo miloedd o bobl yn heidio ar drafnidiaeth gyhoeddus ac i mewn i dafarndai, fel y gwnes i sôn fy hun yn ôl yn ystod gemau rygbi yr hydref. Ac mae rhywun yn deall, wrth gwrs, yr angen i reoli hynny. Ond mae’r rheolau presennol yma, sy’n rhwystro gemau fel Llanuwchllyn yn erbyn Porthmadog yn y pêl-droed, er enghraifft, yn rheoliadau sy’n anghymesur ac, fel y dywedais i, yn peryglu’r gefnogaeth eang sydd wedi bod i reoliadau yn eu cyfanrwydd. A wnewch chi felly ailedrych ar yr elfen yma ac, fel y soniodd Llyr Gruffydd yn gynharach heddiw, edrych ar gynyddu’r uchafswm ar gyfer mynd i weld gemau yn yr awyr agored a chymryd rhan mewn parkrun, a hynny mor fuan â phosib, os gwelwch yn dda?

Yn gyntaf, hoffwn ddiolch i'r Gweinidog a hefyd ei thîm am eu holl waith, dan bwysau, ar yr adeg hon. Diolch i chi am eich ymroddiad i'n cadw ni'n ddiogel. Rwyf hefyd yn ddiolchgar i chi am eich amser i gwrdd â mi. Hoffwn wneud cyfraniad byr i'r drafodaeth ar ddiwygiad 23 i'r rheoliadau COVID.

Rwy'n cyd-fynd yn fawr iawn â chyfraniadau gan Blaid Cymru yma. Fel y gwyddoch chi, rwy'n bryderus o weld y Llywodraeth yn parhau i fynd ar drywydd y diwygiad hwn, a allai weld gweithwyr yn cael dirwy o £60 am dorri'r gyfraith hon. Byddwn i'n hapus i gefnogi'r gwelliant gyda'r ddirwy ar weithwyr yn cael ei dileu a chadw'r cosbau ar y cyflogwyr.

Ar y cyfan, rwyf wedi cefnogi, ac rwy'n parhau i gefnogi, y dull pragmatig y mae'r Llywodraeth hon wedi'i arddel, ond ni allaf gefnogi rhoi dirwy i weithwyr am benderfyniad sydd y tu hwnt i'w rheolaeth yn llwyr. Edrychaf ymlaen at glywed eich barn ar hyn, Gweinidog, a meddwl oeddwn i tybed a allech chi egluro a yw gwelliant 23 yn ymwneud dim ond â'r gofynion hynny ar weithwyr unigol i weithio gartref, ac nid darpariaethau i ddirwyo cyflogwyr nad ydyn nhw'n gwneud darpariaethau i unigolion weithio gartref yn ddiogel. Pe na bai'r rheoliadau hyn yn cael eu cymeradwyo gan y Senedd, a fyddai'r ddarpariaeth i ddirwyo cyflogwyr yn cael ei dileu o'r rheoliadau?

Yn olaf, a wnewch chi ymrwymo i gyflwyno rheoliadau diwygiedig cyn gynted â phosibl sy'n dileu'r ddarpariaeth i ddirwyo gweithwyr? Diolch. Diolch yn fawr iawn.

Y Gweinidog iechyd nawr i ymateb i'r ddadl.

Diolch yn fawr. Diolch am y ddadl ddiddorol honno. Mae'n bwysig iawn ein bod ni'n canolbwyntio ar fanylion rhai o'r pwyntiau y mae Aelodau wedi'u nodi heddiw.

O ran chwaraeon awyr agored, rwyf eisiau ei gwneud hi'n glir ein bod ni wedi clywed barn pobl yn glir iawn o ran chwaraeon awyr agored, ac rwy'n siŵr eich bod chi wedi fy nghlywed i yn gynharach heddiw yn awgrymu y byddwn ni, yn amlwg, yn ceisio datgymalu'r rheolau hynny cyn gynted ag y bydd yn ddiogel gwneud hynny. Yn amlwg, wrth i ni fynd tuag at y brig, nid dyma'r amser i wneud hynny.

Rwyf i eisiau canolbwyntio fy ymateb, os nad oes ots gennych chi, ar reoliad 23. Rwy'n credu ei bod yn bwysig bod Aelodau'n deall ein bod ni, fel Llywodraeth Lafur, yn gwbl awyddus i sicrhau ein bod ni wedi gosod mesurau ar waith sy'n amddiffyn gweithwyr yn ein cymunedau ni. Mae'n bwysig bod Aelodau'n nodi, os nad oes cefnogaeth i'r rheoliad penodol hwn heddiw, y bydd y rheolau hynny sydd wedi bod ar waith ers mis nawr yn peidio â chael effaith o ddiwedd heddiw. Felly, yfory ni fyddai gofyniad penodol i gefnogi pobl i weithio gartref, a bydd llai o amddiffyniadau i weithwyr yng Nghymru. Gobeithio y bydd yr Aelodau'n myfyrio'n ofalus iawn ar hyn cyn bwrw eu pleidlais.

I ateb cwestiwn Jane Dodds yn benodol, byddai'r ddirwy honno i gyflogwyr hefyd yn cael ei dileu o yfory. Rwy'n credu ei bod yn bwysig nodi eto fod hwn yn fesur lliniarol sydd wedi'i nodi dro ar ôl tro gan y Grŵp Cynghori Gwyddonol ar Argyfyngau a'r Grŵp Cyngor Technegol, ac mae wedi bod yn fesur sylfaenol mewn canllawiau ers i ni symud i lefel rhybudd 0. Rwyf i eisiau pwysleisio ein bod ni wedi clywed pryderon Aelodau am y dirwyon ar weithwyr unigol, ond hoffwn i nodi fy mod i'n credu mai'r ffordd o ddatrys hyn yw peidio â threchu'r rheoliadau heddiw—ond i ganiatáu i'r rheoliadau basio ac i drafodaethau ar y materion hyn barhau. Hoffwn i wneud ymrwymiad, os aiff y rheoliadau drwodd, y byddwn ni'n trafod ymhellach a ddylai fod diwygiadau eraill i'r pwyntiau hyn.

Bwriad bod â dyletswydd benodol ar unigolyn yw cefnogi gweithwyr. Rwyf i eisiau gwneud y pwynt hwnnw. Dyna pam yr ydym ni wedi eu rhoi ar waith. Mae'n darparu'r cyfeiriad hwnnw yn y gyfraith petai anghydfod gyda chyflogwr sy'n gwneud i bobl ddychwelyd i'r gweithle pan nad yw'n angenrheidiol nac yn rhesymol.

A gaf i dorri ar draws y Gweinidog am eiliad? Dwi'n gweld bod Rhun ap Iorwerth eisiau gwneud ymyrraeth. Os ydy'r Gweinidog yn cytuno, fe wnaf i ganiatáu'r ymyrraeth.

Dwi'n hapus i wneud hynny.

Diolch i'r Gweinidog am dderbyn yr ymyrraeth. Dwi yn cymryd yr hyn dwi wedi'i glywed gan y Gweinidog yn fanna fel cam positif, ei bod hi'n barod i drafod. Dwi'n meddwl un o'n gofynion ni yw bod hyn yn digwydd ar fyrder. A fyddwn ni'n cael rhywfaint yn rhagor o ymrwymiad o ran parodrwydd i symud yn gyflym iawn ar hyn? Oherwydd dwi'n meddwl ei bod hi'n angenrheidiol, os oes yna newid yn gallu cael ei gyflwyno, bod hynny'n digwydd mor fuan â phosib, a bod y cyngor cyfreithiol angenrheidiol ac ati yn cael ei gymryd fel mater o frys.

Rhun, gallaf roi'r ymrwymiad hwnnw i chi, oherwydd rydym ni'n gobeithio ein bod yn cyrraedd y brig a bydd pobl, gobeithio, yn mynd yn ôl i'r gwaith rywbryd yn fuan iawn. Felly, os ydym ni eisiau gwneud unrhyw newidiadau, yna mae'n gwneud synnwyr i ddeall y byddai'n rhaid i ni eu gwneud yn gyflym iawn er mwyn iddyn nhw wneud unrhyw synnwyr o gwbl. Felly, gallaf i roi'r ymrwymiad hwnnw i chi.

Rwy'n credu mai'r hyn sy'n bwysig—ac rwy'n nodi'r pwyntiau y gwnaeth Luke—yw realiti yr hyn sy'n digwydd ar lawr gwlad yma, o ran y pŵer sydd gan gyflogeion. Rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn i bobl ddarllen y canllawiau. Gobeithio, os yw pobl yn pleidleisio ar hyn heddiw, eu bod wedi darllen y canllawiau, oherwydd mae'r canllawiau'n ei gwneud yn gwbl glir bod yr holl bwysau hyn ar gyflogwyr, nid gweithwyr, ac mae'r hyblygrwydd i gyflogeion yn eithaf sylweddol. Ac felly rwy'n gobeithio bod pobl sy'n petruso yma yn gwneud hynny gyda'r wybodaeth lawn am yr hyn sydd yn y canllawiau hynny, oherwydd mae'r canllawiau hynny'n glir iawn ac yn benodol iawn, a gobeithio y bydden nhw'n rhoi rhywfaint o sicrwydd i bobl.

Os caf i, unwaith eto, dorri ar draws y Gweinidog, hoffai Huw Irranca-Davies wneud ymyriad, os yw hynny'n dderbyniol i'r Gweinidog.

Ydy. Yn sicr.

Gweinidog, diolch yn fawr i chi am y sicrwydd hwnnw. Nid wyf i'n siarad fel Cadeirydd y pwyllgor yn y fan yma, rwy'n siarad fel aelod ufudd o'r meinciau cefn, ond mae llawer ohonom ni'n aelodau undeb ac wedi bod ers ein dyddiau cynharaf yno. Rwy'n croesawu'r sicrwydd y mae hi newydd ei roi mewn ymateb i'r cwestiwn gan Rhun am drafodaethau, ond hefyd y pwyslais ar gyflogwyr yma, sy'n bwysig yn fy marn i. Ac ar y sail honno, rwy'n gobeithio'n fawr y bydd y Gweinidog yn cytuno â mi y bydd Rhun ac eraill, a Jane ac eraill, yn gallu cefnogi'r rhain a chael y trafodaethau brys hynny, fel ein bod ni'n egluro bod y pwysau ar y cyflogwr, nid ar weithwyr yma.

Rwy'n gobeithio, pe bai pobl yn teimlo eu bod yn gallu cefnogi'r mesurau hyn heddiw, y bydden nhw wedyn yn cael cyfle i edrych ar fanylion yr hyn yr ydym ni wedi'i nodi yn y canllawiau hynny. Diolch am yr ymyriad hwnnw, Huw.

Yn sicr, yr hyn yr ydym ni wedi'i ddarganfod yw y bu gennym ni ganllawiau ar waith, ond wrth i fygythiad omicron ddod yn gliriach, roedd yn amlwg bod angen i ni gryfhau'r amddiffyniadau, oherwydd yr hyn y gwnaethom ni ei ddarganfod oedd bod y data symudedd yr oeddem ni'n ei weld yn awgrymu, mewn gwirionedd, nad oedd pobl yn cymryd y canllawiau 'gweithio gartref' o ddifrif. Rwy'n credu ei bod yn bwysig bod pobl yn deall bod y canllawiau i weithwyr yn ei gwneud yn gwbl glir y gall pobl fynd i'r gwaith am resymau lles, ac mae'n rhoi cyngor i weithwyr hefyd i sicrhau eu bod yn deall y gallan nhw gael cymorth a chyngor ychwanegol gan eu hundebau neu'r mudiad undebau llafur.

Ar hyn o bryd, mae modd cyflwyno hysbysiadau cosb benodedig o ran unrhyw drosedd, a gall swyddogion gorfodi roi dirwy i berson sydd wedi cyflawni trosedd. Ond yr hyn sy'n fy mhoeni i yw, pe bai'r ddarpariaeth yn cael ei dileu o ran gweithio gartref, y gallai ddangos yn anfwriadol bod y gofyniad i weithio gartref yn cael ei ystyried rywsut yn llai o rwymedigaeth na'r holl ofynion eraill yn y rheoliadau, a gallai wanhau'r gofyniad hwnnw i bwynt lle na fyddai'n effeithiol mwyach. Felly, hoffwn i ailadrodd y pwynt ein bod ni wedi clywed y farn o ran unigolion yn cael eu dirwyo. Rydym ni'n sicr wedi ymrwymo i ystyried hyn, ond y ffordd i ddatrys hyn, hoffwn i danlinellu, yw peidio â threchu'r rheoliadau heddiw; ond caniatáu i'r rheoliadau hynny fynd drwodd, er mwyn caniatáu i'r drafodaeth honno barhau. Byddwn i'n annog yr Aelodau i gefnogi'r rheoliadau sydd ger ein bron ni heddiw. Diolch.

Y cwestiwn nawr yw: a ddylid derbyn y cynnig o dan eitem 5? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes, dwi'n gweld gwrthwynebiad, ac felly byddwn yn gohirio'r bleidlais ar eitem 5 tan y cyfnod pleidleisio.

Y cwestiwn nesaf, felly, yw: a ddylid derbyn y cynnig o dan eitem 6? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes, gwrthwynebiad eto, ac felly rwy'n gohirio'r bleidlais ar eitem 6.

Ac yn olaf wedyn, a ddylid derbyn y cynnig o dan eitem 7? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes, felly fe wnawn ni ohirio'r bleidlais ar hynny hefyd.

Mae eitem 8 wedi cael ei ohirio tan 18 Ionawr.

Eitem 9 yw'r eitem olaf, a hynny ar y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar y Bil Sgiliau ac Addysg Ôl-16. Dwi'n galw ar Weinidog y Gymraeg ac Addysg i wneud y cynnig, sef Jeremy Miles.

Diolch, Llywydd. Rwy'n gwneud y cynnig heddiw. Rwy'n croesawu'r cyfle hwn i esbonio cefndir y cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn, ac amlinellu pam rwy'n argymell bod y Senedd yn rhoi caniatâd i ddarpariaeth gael ei gwneud yn y Bil Sgiliau ac Addysg Ôl-16. Rwy'n ddiolchgar i'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg am ystyried y memoranda cydsyniad deddfwriaethol, ac am yr adroddiad a luniwyd ym mis Rhagfyr. Rwy'n croesawu'r ohebiaeth gyda Chadeirydd y pwyllgor ac yn gobeithio bod fy ymatebion yn rhoi'r atebion i'r cwestiynau a godwyd gan y pwyllgor. Rwyf hefyd yn ddiolchgar i aelodau'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad am eu hystyriaethau a'u hadroddiad a gyhoeddwyd ym mis Tachwedd, a nodaf fod y pwyllgor wedi cyhoeddi adroddiad pellach ddoe.

Rwy'n croesawu casgliadau ac argymhellion y ddau bwyllgor, a hoffwn drafod rhai o'u pwyntiau heddiw. Yn benodol, rwy'n nodi bod y ddau bwyllgor yn ystyried bod angen cael cydsyniad y Senedd ar gyfer yr hyn a oedd yn gymal 35 o'r Bil fel y'i cyflwynwyd i Dŷ'r Cyffredin, ac sydd ar hyn o bryd yn gymal 31. Ac rwy'n credu mai'r cymal dan sylw ar hyn o bryd yw cymal 32 o'r Bil, fel y'i diwygiwyd yng Nghyfnod Pwyllgor Tŷ'r Cyffredin. Dwi ddim yn cytuno gyda'r casgliad hwnnw. Mae'r prif ddarpariaethau a wneir gan y cymal hwn yn ymwneud gydag addysg bellach yn Lloegr, ac mae'r ddarpariaeth a wneir mewn perthynas â Chymru dim ond yn ailddatgan ac yn egluro'r gyfraith bresennol. Mae'r newidiadau hyn yn ganlyniadol i'r ddarpariaeth a wneir ar gyfer Lloegr.

Mae Rheol Sefydlog 29.1 yn gwneud eithriad ar gyfer darpariaethau cysylltiedig, canlyniadol, trosiannol, dros dro, atodol ac arbed, ac yn fy marn i, mae'r ddarpariaeth a wneir mewn perthynas â Chymru gan y cymal hwn yn ganlyniadol i'r ddarpariaeth a wneir ar gyfer Lloegr, ac yn ymwneud â mater nad yw o fewn cymhwysedd deddfwriaethol y Senedd. Felly, nid yw'r cymal hwn wedi ei gynnwys yn y memoranda cydsyniad deddfwriaethol rwyf wedi eu gosod i'r Senedd i'w hystyried.

Rwy'n nodi ac yn derbyn pryderon y ddau bwyllgor ynghylch yr oedi wrth osod ger bron y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol cychwynnol, a'r memoranda atodol dilynol i'r Bil. Y tro hwn, ni chawsom ni weld yr holl ddarpariaethau sy'n effeithio ar Gymru tan ychydig cyn i'r Bil gael ei gyflwyno i'r Senedd. Yn ogystal â hyn, roedd dadansoddiad datganoli Llywodraeth y DU yn wahanol i'n dadansoddiad ni, ac yn anffodus arweiniodd hyn at drafodaethau hirfaith i geisio datrys materion. Rwy'n falch bod Llywodraeth y DU, fodd bynnag, wedi ymateb yn gadarnhaol i'n ceisiadau am welliannau, ac rwy'n credu bod y Bil, fel y'i diwygiwyd yng Nghyfnod Pwyllgor Tŷ'r Cyffredin, nawr yn parchu cymhwysedd datganoledig ym maes addysg.

Yr unig gymal y mae angen cydsyniad y Senedd arno yw cymal 15, sy'n addasu Deddf Addysgu ac Addysg Uwch 1998 mewn modd sy'n effeithio ar y swyddogaethau sydd wedi'u datganoli i Weinidogion Cymru. Mae'r swyddogaethau hynny'n ymwneud â phwerau i wneud rheoliadau o ran cymorth i fyfyrwyr, ac maen nhw'n arferadwy ar yr un pryd gan Weinidogion Cymru a'r Ysgrifennydd Gwladol o ran Cymru. Dim ond o ran swyddogaethau'r Ysgrifennydd Gwladol y mae'r addasiadau'n gymwys, ac maen nhw'n gadael swyddogaethau Gweinidogion Cymru yn gyflawn. Ac ar y sail honno, rwy'n gofyn i'r Aelodau roi eu caniatâd i gynnwys cymal 15 yn y Bil.

Galwaf nawr ar Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, Huw Irranca-Davies.

Diolch eto, Llywydd. Rydym wedi llunio dau adroddiad sy'n cwmpasu'r tri memorandwm cydsyniad deddfwriaethol a gyflwynwyd gan Lywodraeth Cymru ar y Bil hwn. Gobeithiaf eu bod wedi bod o gymorth i'r Gweinidog wrth iddo barhau i lywio trafodaethau rhynglywodraethol ar y Bil, yn ogystal ag i'r Aelodau sy'n cymryd rhan yn y ddadl y prynhawn yma.

Rhoddodd ein hadroddiad cyntaf ni, y gwnaethom ni ei osod gerbron y Senedd fis Tachwedd diwethaf, grynodeb o'n hystyriaeth ni o femorandwm gwreiddiol Llywodraeth Cymru ar y Bil, yn ogystal â memorandwm Rhif 2. Nawr, yn yr adroddiad hwnnw, daethom ni i nifer o gasgliadau a oedd yn llywio'r argymhellion a wnaethom ni wedyn i'r Gweinidog. Hyd yma, rydym ni'n dal i aros am ymateb ffurfiol i'r adroddiad hwnnw gan y Gweinidog, sy'n amlwg yn siomedig i'r pwyllgor a'r Senedd. Ond, efallai y bydd y Gweinidog eisiau, yn ei sylwadau, roi rhywbeth ar y cofnod heddiw fel esboniad. Mae ef wedi sôn bod y Bil hwn wedi bod braidd yn gymhleth, ac weithiau mae ef wedi gorfod ymateb mewn modd munud olaf i ryw welliannau wedi'u cyflwyno gan San Steffan, ond byddai'n helpu.

Nawr, bydd yr Aelodau'n ymwybodol bod memorandwm Rhif 3 wedi'i osod ar 10 Rhagfyr, ychydig cyn toriad y Nadolig. Fodd bynnag, gwnaethom ni lwyddo i adrodd ar y memorandwm atodol arall hwn erbyn prynhawn ddoe. Dim ond dau argymhelliad a wnaethom ni yn yr adroddiad cyntaf i'r Gweinidog eu hystyried. O ystyried yr amser sydd nawr wedi mynd heibio, mae'r argymhellion hyn, fel yr ydym ni newydd glywed, wedi'u disodli gan ddatblygiadau diweddar yn Senedd y DU, gan fod y Bil wedi'i ddiwygio yn ystod ei daith seneddol. Wrth fynd heibio, rydym ni'n nodi bod hyn yn amlygu cymhlethdod dealladwy craffu yn gyffredinol, ond hefyd gymhlethdod ychwanegol craffu yma yn y Senedd o ddeddfwriaeth sy'n tarddu ac yn datblygu yn Senedd y DU.

Gofynnodd argymhelliad 1 yn ein hadroddiad cyntaf bod y Gweinidog, cyn dadl y Senedd ar y cynnig cydsyniad perthnasol, yn cadarnhau pa welliannau y byddai angen i Lywodraeth Cymru eu gweld yn cael eu gwneud i gymalau 1 a 4 o'r Bil er mwyn iddo argymell bod y Senedd yn rhoi ei gydsyniad i'r Bil. Wrth gwrs, mae gwelliannau nawr wedi'u gwneud i'r Bil sydd wedi arwain Llywodraeth Cymru i benderfynu nad oes angen cydsyniad deddfwriaethol y Senedd mwyach o ran cymalau 1 a 4 hynny.

Nawr, er ein bod ni'n cytuno ag asesiad diweddaraf Llywodraeth Cymru ynghylch cymalau 1 a 4 fel y maen nhw wedi'u gwella, a gawn ni awgrymu y byddai wedi bod yn well, er mwyn cynorthwyo'r Senedd i graffu ar y memoranda cydsyniad deddfwriaethol, pe bai'r Gweinidog wedi rhoi rhagor o fanylion o'r cychwyn ynghylch y newidiadau penodol yr oedd ef eisiau eu gweld yn cael eu gwneud i'r Bil, pe bai hyn wedi bod yn bosibl bryd hynny? Nawr, efallai y bydd ef yn dadlau nad oedd modd iddo eu rhagweld bryd hynny, ond byddai'n ddefnyddiol gwybod hynny.

Gofynnodd argymhelliad 2 yn ein hadroddiad cyntaf ni i'r Gweinidog gadarnhau pam na ddylai cydsyniad y Senedd gael ei geisio ar gyfer cymal newydd 25, a gafodd ei ychwanegu at y Bil yng Nghyfnod Adrodd yr Arglwyddi. Er bod memorandwm Rhif 3 yn cadarnhau bod y cymal wedi'i ddileu o'r Bil gan Dŷ'r Cyffredin, y gwir amdani yw ei fod yn gymal perthnasol at ddibenion ein gweithdrefnau cydsynio pan gafodd memorandwm Rhif 2 ei osod ddiwedd mis Hydref y llynedd.

Fel rŷm ni wedi datgan fel plaid nifer o weithiau wrth drafod cynigion memoranda cydsyniad deddfwriaethol, rydym ni'n credu mewn egwyddor mai Senedd Cymru ddylai deddfu mewn meysydd polisïau datganoledig. Ac ar adeg pan fo Llywodraeth San Steffan yn dangos dro ar ôl tro eu hawydd a'u penderfyniad i dramgwyddo'r egwyddor honno, mae'n ddyletswydd arnom ni i sicrhau nad yw Cymru a'i Llywodraeth yn cael eu gwthio i'r ymylon wrth lunio polisi yn y meysydd yma. Rydym ni felly yn mynd i wrthwynebu'r cynnig.

Mae'n hollbwysig, ar adeg pan fo sectorau ledled Cymru—y sector addysg yn enwedig—yn ei chael hi'n anodd o ran capasiti i ddarparu gwasanaethau oherwydd heriau ac effaith y pandemig, sicrhau ein bod yn osgoi gosod unrhyw feichiau diangen ar sefydliadau a chyrff allweddol yng Nghymru, nac yn achosi unrhyw ansicrwydd neu ddryswch iddyn nhw o ran cynllunio eu darpariaeth. Mae'r sector addysg eisoes yn wynebu heriau anferth, ac ni ddylem ganiatáu i unrhyw ddarpariaethau yng nghymalau'r Bil amharu ar y sefydliadau sy'n ymateb i anghenion sgiliau Cymru, boed hynny mewn modd penodol neu o ran egwyddor gyffredinol. Mae'r ddeialog y bu'n rhaid ei chael rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol wedi dangos y diffyg cyffredinol yn y berthynas a'r agwedd mae angen ei gwrthod yn llwyr. Y pwynt ehangach yw nad yw'r newidiadau a'r diwygiadau arfaethedig i'r cymalau a nodwyd fel rhai problematig yn wreiddiol yn ddigonol i sicrhau nad yw sylfaen ein democratiaeth yn cael ei thanseilio mewn modd cyffredinol—cymal technegol wrth gymal technegol, Deddf wrth Ddeddf.

Fel mae Cadeirydd y pwyllgor cyfansoddiad wedi amlinellu, mae angen mwy o fanylion efallai, a mwy o sicrwydd am y pryderon posib a amlinellwyd yn adroddiadau'r pwyllgor a'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg—mwy o fanylion ynglŷn â'r ansicrwydd allai'r cymalau hyn a'r pryderon yma achosi i sefydliadau, ac o ran y dargyfeirio posib o ran adnoddau yn groes i flaenoriaethau Cymreig a all barhau i fod yn beryglon o fewn y Bil wrth inni roi ein cydsyniad i Lywodraeth y Deyrnas Gyfunol ddeddfu mewn maes polisi datganoledig. Ac yn bennaf, efallai, yn sgil y broses y mae'r Gweinidog wedi'i hamlinellu, wedi'i hesbonio a'i disgrifio inni y prynhawn yma, a'r brys yma, a'r dryswch yma y mae e'n cyfleu, mae'r broses gyfan yn sicr o greu dryswch inni o ran y broses graffu. Dyw hynny ddim yn gallu cael ei gymeradwyo na'i ganiatáu.

Wrth orffen, hoffwn dynnu sylw hefyd at y ffaith bod y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg, yn ogystal â'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, wedi nodi nifer o bryderon, ac rŷm ni wedi eu clywed nhw y prynhawn yma, yn ymwneud ag oedi wrth osod yr LCM a'r SLCM, gan nodi pwysigrwydd cadw at yr amserlenni a nodir yn Rheolau Sefydlog y Senedd. Yn hyn o beth, nodwyd nad oedd digon o amser i ystyried na chraffu ar y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol a'r SLCM yma yn ddigon manwl. Dŷn nhw ddim yn denu sylw ar lawr ein Siambr fel y dadleuon mawr neu'r cwestiynau amserol, ac anaml iawn mae unrhyw sôn amdanyn nhw yn y penawdau, ond maen nhw'n bwysig ac, yn dawel bach, maen nhw'n gwanhau llais ein democratiaeth.

Rwy'n galw ar y Gweinidog addysg nawr i ymateb.

Diolch, Llywydd. Gaf i jest ymateb a diolch i'r ddau gyfrannwr yn y ddadl? Jest i ateb y pwynt oedd Sioned Williams yn ei wneud nawr, rwy'n cytuno â'r ffaith ei bod yn annymunol bod proses graffu a phroses benderfynu'r Senedd hon yn dibynnu ar amserlen y Senedd yn San Steffan, wrth gwrs. Rwy wedi esbonio sut mae hynny wedi achosi elfen o oedi o ran cyflwyno’r memoranda, sydd yn annymunol, a fyddai dim un ohonon ni eisiau gweld hynny, wrth gwrs. Ond, beth buaswn i'n dweud yng nghyd-destun y memorandwm penodol hwn yw, erbyn hyn, yn sgil y ffaith bod y trafodaethau rhyngom ni a'r Llywodraeth yn San Steffan wedi dwyn ffrwyth yn yr ystyr eu bod nhw wedi ymateb i'r hyn yr oeddem ni'n gofyn amdano fel diwygiadau, erbyn hyn mater cul iawn sydd ar ôl ar wyneb y Bil sydd yn mynnu cydsyniad y Senedd hon, dwi'n falch o allu dweud.

Diolch i Huw Irranca-Davies ac rwy'n achub ar y cyfle unwaith eto i ddiolch i'w bwyllgor, a'r pwyllgor plant a phobl ifanc, am ystyried nifer o femoranda sydd wedi ymddangos fel rhan o'r ddeddfwriaeth hon. O ran y pwyntiau a wnaeth y pwyllgor ar gymalau 1 a 4 o'r Bil, rwy'n gobeithio bod fy llythyr at y pwyllgor Plant Phobl Ifanc ac Addysg, a gafodd ei gopïo i'w bwyllgor, ddiwedd mis Tachwedd yn nodi ein barn fel Llywodraeth yn ddigon llawn o ran y ddau gymal hynny. Mae arnaf i ofn y bydd yn rhaid i'n barn ni amrywio ynghylch y dadansoddiad o ran cymal 31. Rwy'n hyderus bod ein safbwynt ni fel Llywodraeth ar sail gadarn, ond rwy'n parchu'r ffaith ei fod ef a'r pwyllgor yn arddel safbwynt ychydig yn wahanol o ran hynny. Ond, unwaith eto, rwy'n gobeithio nad yw'n fater o sylwedd mor arwyddocaol fel bod hynny'n achosi her ymarferol iddo.

Yn olaf, dylwn i gydnabod ac ymddiheuro nad yw'r pwyllgor wedi derbyn yr ymateb ffurfiol i'r adroddiad. Rwy'n gobeithio bod fy sylwadau heddiw wedi nodi, o leiaf ar gyfer y cofnod heddiw, ein safbwynt ni o ran un pwynt sy'n weddill ar sylwedd y materion a oedd yn yr adroddiad hwnnw. O'r cof, rwy'n credu y bydd llawer ohonyn nhw wedi cael eu trin yn y trydydd memorandwm, ond rwy'n cydnabod yn llwyr nad yw hynny wedi bod yn destun ymateb ffurfiol i'r pwyllgor, ac fe wnaf yn siŵr ei fod yn ei gael. Diolch yn fawr iawn. Felly, rwy'n gofyn i'r Senedd gefnogi'r cynnig a chydsynio i'r ddarpariaeth sy'n cael ei gwneud yn y Bil hwn.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes, dwi'n gweld gwrthwynebiad, ac felly fe fyddwn ni'n gohirio'r bleidlais ar yr eitem yma tan y cyfnod pleidleisio.

Cyn i ni atal y cyfarfod ar gyfer y cyfnod pleidleisio, dwi eisiau galw Carolyn Thomas i wneud un esboniad, eglurhad, i'w roi ar y Cofnod. Carolyn Thomas.

Diolch, Llywydd. Wnes i ddim datgan fy mod yn gynghorydd yn sir y Fflint mewn cyfeiriad at y ddadl ar y gyllideb ddrafft, eitem rhif 3 ar yr agenda. Rwy'n ymddiheuro, ac a gaf i wneud hynny'n ôl-weithredol?

Diolch am yr esboniad yna. Felly, fe fyddwn ni nawr yn cymryd toriad byr ar gyfer paratoi'n dechnegol ar gyfer y bleidlais. Toriad byr, felly, nawr.

Dyma ni'n cyrraedd y cyfnod pleidleisio, ac felly mae'r bleidlais gyntaf y prynhawn yma ar eitem 5. Yr eitem hynny yw'r Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) (Diwygio) (Rhif 22) 2021. Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Lesley Griffiths. Eitem 5. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 41, neb yn ymatal, 15 yn erbyn, ac felly mae'r cynnig wedi'i dderbyn.

Eitem 6 yw'r bleidlais nesaf, ac mae'r bleidlais hynny ar y Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) (Diwygio) (Rhif 23) 2021. Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig ar eitem 6, a gyflwynwyd yn enw Lesley Griffiths. Agor y bleidlais. O blaid 28, 13 yn ymatal, 15 yn erbyn, ac felly mae'r cynnig wedi'i gymeradwyo.

Eitem 7 yw'r bleidlais nesaf. Mae'r bleidlais hynny ar y Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) (Diwygio) (Rhif 25) 2021. Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig ar eitem 7, a gyflwynwyd yn enw Lesley Griffiths. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 28, 12 yn ymatal—. Na, mae'n ddrwg gen i. O blaid 29, 12 yn ymatal, 15 yn erbyn, ac felly mae'r cynnig wedi'i dderbyn.

Mae'r bleidlais olaf ar eitem 9 ar y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar y Bil Sgiliau ac Addysg Ôl-16. Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig a gyflwynwyd yn enw Jeremy Miles. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 44, neb yn ymatal ac 12 yn erbyn. Felly, mae'r cynnig wedi cael ei dderbyn.

A dyna ni ddiwedd ar ein pleidleisio ni am heddiw. Prynhawn da i chi i gyd.