Culture, Communications, Welsh Language, Sport, and International Relations Committee

Os felly, licen i ofyn i'r Aelodau, a ydych chi'n fodlon, o dan Reol Sefydlog 17.42, i wahardd y cyhoedd o'r eitem nesaf, sef eitem 4, ac wedyn 7 ac 8 y cyfarfod heddiw? Ydych chi'n fodlon â hynny? Rwy'n gweld bod Aelodau yn fodlon, ac felly mi fyddwn ni'n symud mewn i sesiwn breifat.

Bore da. Croeso nôl i'r sesiwn yma o'r pwyllgor y bore yma. Dŷn ni'n symud yn syth at eitem 5, ond, cyn inni wneud hwnna, buaswn i'n hoffi diolch i Alun Davies am gadeirio'r pwyllgor y bore yma, a buaswn i hefyd yn hoffi croesawu Sioned Williams a Buffy Williams. Dŷn ni yn cynnal cyfarfod ar y cyd, neu ymchwiliad ar y cyd, gyda'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg. Mae'r ymchwiliad yma i mewn i gynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg. Dŷn ni'n edrych ar sesiwn dystiolaeth bore yma gyda'r blynyddoedd cynnar cyfrwng Cymraeg, darpariaeth ôl-16 ac oedolion sy'n ddysgwyr. Felly, gwnaf i ofyn, yn y sesiwn yma, i'r tystion gyflwyno eu hunain ar gyfer y record. Gwnaf i fynd at Dafydd yn gyntaf.

Bore da. Sut mae? Dafydd Trystan ydw i. Fi yw cofrestrydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

Diolch, Dafydd. Gwnaf i ofyn i Aled, ar y sgrin, i gyflwyno'i hunan.

Bore da. Aled Jones-Griffith, pennaeth Coleg Menai a Choleg Meirion-Dwyfor, ond yn cynrychioli ColegauCymru heddiw yma.

Diolch, Aled. Ac Angharad.

Angharad Morgan, a dwi yn rheolwr polisi i Mudiad Meithrin.

Diolch. Mae'n hyfryd i'ch cael chi i gyd gyda ni'r bore yma. Gaf i ofyn yn gyntaf—gwnawn ni fynd yn syth at gwestiynau—ydy awdurdodau lleol wedi derbyn y fframwaith WESPs, ac a oes yna unrhyw newid mewn diwylliant wedi digwydd fel canlyniad? Nawr, does dim rhaid i bawb ateb pob cwestiwn, gyda llaw. Os dŷch chi eisiau ateb, gwnaf i edrych arnoch chi ar eich sgrin—croeso ichi roi eich llaw i fyny os dŷch chi eisiau ateb unrhyw un o'r cwestiynau. A dwi ddim yn gweld unrhyw un. Dafydd, ydych chi eisiau mynd yn gyntaf?

Wel, hynny yw, mae'n gwestiwn da iawn. Sut mae newid diwylliant awdurdodau lleol yn gyffredinol? Heb sôn am yng nghyd-destun y WESPs, mae hynny’n her. Mae e’n cymryd strategaeth gyfannol sylweddol gan y Llywodraeth, a hyd yn hyn mae yna arwyddion o gynnydd. Dwi’n deall bod y WESPs, ar eu ffurf newydd, yn llawer mwy cynlluniedig ac yn symud ymlaen na’r rhai blaenorol. Y cwestiwn, dwi’n credu, i chi ac i ni sy’n gweithio yn y maes yw: beth sy’n digwydd pan fo WESP yn bwrw lan yn erbyn blaenoriaethau eraill gan gyngor lleol pan fo yna gynlluniau eithaf uchelgeisiol wedi eu nodi neu wedi eu datgan, efallai gan Weinidog neu gan aelod o’r cabinet, ac wedyn bod y ffrâm gyffredinol honno, o ran sicrhau bod yna adnoddau priodol mewn lleol, fod yna weithlu addas i staffio’r ysgolion yma—ydy hynny i gyd mewn lle? Dwi’n credu ei bod hi’n deg dweud, 'the jury’s out' ar hyn o bryd ar y cwestiwn yna. Hynny yw, dwi ddim wedi gweld y newid diwylliant yna mewn awdurdodau lleol eto.

Ocê. Dwi'n meddwl bod Alun Davies eisiau dod i mewn ar hyn, ac wedyn mi wnaf i fynd at Angharad. Ond, Alun.

Dafydd, dych chi’n gofyn cwestiynau mwy diddorol nag ydyn ni’n eu gofyn. So, beth ydy'r ateb i’ch cwestiwn chi? Rydych chi’n dweud 'the jury's out'—digon teg. Mae yna reswm pam rwyt ti wedi dweud hynny, mae’n amlwg. Beth yw'r rheswm, a beth rwyt ti'n meddwl mae’r jury yn mynd i ffeindio pan fydd yn dychwelyd?

Os rŷn ni'n edrych yn benodol iawn ar WESPs, dwi'n credu beth welwn ni yw bod yna gynghorau lleol sy'n mynd i wneud cam ymlaen yn ystod y cyfnod nesaf. Dwi’n edrych i mewn i ryw fath belen grisial nawr, felly peidiwch â fy nal i. Ond os ŷch chi’n gofyn i fi edrych i’r belen grisial yna, dwi’n credu, ymhen tair i bum mlynedd, fe fydd yna heriau. Bydd yr heriau gweithlu yn dod yn amlycach. Os ydyn ni wir yn sôn am ychwanegu 5 y cant i 10 y cant i’r niferoedd sydd mewn ysgolion Cymraeg, mae angen staff ac athrawon i wneud hynny ac, ar hyn o bryd, mae nifer yr athrawon sy’n cael eu hyfforddi yng Nghymru yn fflat, i addysgu drwy gyfrwng y Gymraeg. Mae angen twf sylweddol yn fanna, ac felly dwi’n credu 'the jury’s out'. Yr hyn y byddwn i’n dymuno ei weld yw agwedd Llywodraeth-gyfan i daclo’r pethau yma, gan gynnwys y gweithlu ac, wrth gwrs, maes o law, gan gynnwys dilyniant o’r sector meithrin i ysgolion, ac mae’n siŵr bydd gan Angharad sylw ar hynny, ond, yn yr un modd, dilyniant o’r sector ysgolion i’r sector ôl-16, a dyna’r gwaith dyn ni’n gweithio gydag Aled a chyfeillion arno ar hynny. So, ie.

Diolch.

Ocê, diolch am hynny. Mi wnawn ni fynd at Angharad.

Diolch, Dafydd. Dwi’n credu un o’r pethau mae angen ei bwysleisio ydy’r angen i gydlynu’r gwaith a chydweithio ar draws y sectorau. Gan ein bod ni’n edrych ar ymestyn nifer y plant sydd yn mynychu addysg cyfrwng Cymraeg, mae angen hefyd ystyried sut mae’r plant yma’n cyrraedd yr addysg yna ar y cychwyn cyntaf, a hefyd sut dŷn ni’n cefnogi’r plant a’r teuluoedd yna i gadw’r plant yna yn y gyfundrefn addysg Cymraeg ar hyd eu hystod addysg drwy’r system TGAU, lefel A ac yna i’r prifysgolion.

Mae Dafydd wedi sôn hefyd amboutu heriau staffio. Os dŷn ni ddim yn cadw’r unigolion yna yn y system addysg Gymraeg hyd ddiwedd eu cyfnod addysg, mae’r her o staffio'r sector addysg cyfrwng Cymraeg yn mynd yn fwy byth, achos heb fod y plant fydd yn y system addysg ar hyn o bryd yn parhau i ddatblygu eu sgiliau nhw yn y Gymraeg, yn ogystal â’r sgiliau proffesiynol ac academaidd, ac yn dod yn ôl fel rhan o’r gweithlu addysg a gofal blynyddoedd cynnar hefyd, yna mae’r heriau sydd o’n blaenau ni o ran cynyddu nifer y staff sydd gyda ni yn y sector yna yn cynyddu wrth fod y targedau blynyddol yna yn cynyddu hefyd.

Dwi'n credu beth dŷn ni’n ei weld fel mudiad, o ran cydweithio llawr gwlad, ydy, fel roedd Dafydd yn sôn, bod yna wahaniaethau o ran beth sydd yn digwydd ar lawr gwlad, beth sydd yn bosib mewn ambell i ardal o ran beth ydy natur ddaearyddol yr ysgolion ar hyn o bryd, sut mae’r teuluoedd yn cyrraedd yr ysgolion yna, ac mae angen cydweithio ar draws adrannau awdurdodau lleol ac adrannau Llywodraeth Cymru i sicrhau bod mynediad a’r holl ystyriaethau yna yn cael eu hystyried fel rhan o’r CSCAau ac wrth ddatblygu’r system addysg Gymraeg ar draws Cymru.

Diolch, Angharad. Aled.

Dwi'n meddwl bod y pwynt roedd Angharad yn gwneud yn fanna'n bwysig hefyd, o ran sut mae rhywun yn edrych ar ddysgu gydol oes, ac yn edrych ar yr ystod oedran. Mae'r WESPs yn statudol yn edrych ar yr oedran addysg statudol, ond, fel mae Dafydd wedi cyfeirio ato fo, mae'r ôl-16 yn cyfrannu i hynny yn sicr, ac mae yna gyfeiriad yn rhai o'r WESPs tuag at beth mae awdurdodau yn edrych arno fo yn yr ysgolion, ond dim llawer o gyfeiriad yn y WESPs, yn ein hardal ni beth bynnag, o beth ydy rôl a chyfraniad y sector addysg bellach i hynny. Ac fel mae Angharad yn dweud, dwi'n meddwl bod angen i ni edrych ar y daith ieithyddol o bedair i 18 yn hytrach nag o bedair i 16. Ac mae prentisiaethau a ballu yn dod o rhan o hynny hefyd.

Dwi'n meddwl hefyd mai'r her sydd yn wynebu'r sector gynradd, uwchradd, ac ôl-16 ydy cael staff Cymraeg i ddarparu, ac, fel roedd Dafydd ac Angharad yn nodi yn fanna, dŷn ni fel sector wedi bod yn ffodus iawn i allu prynu mewn i'r cynllun Cymraeg Gwaith, sydd wedi cael ei redeg ers 2017, ac efallai fod y pwyllgor angen edrych ac ystyried oes modd rhoid hwnna ar ryw fath o seiliau mwy cadarn a mwy parhaol i'r hir dymor, fel bod addysg ôl-16 trwy gyfrwng y Gymraeg yn gallu cael ei gynllunio fel rhan o'r WESP mewn perthynas efo consortia lleol.

Diolch i chi i gyd am hynna. Mae nifer o'r pynciau dŷch chi wedi cyffwrdd arnyn nhw yn mynd i fod yn bethau y byddwn ni'n edrych mewn mwy o fanylder arnyn nhw yn ein cwestiynau. Fe wnawn ni symud ymlaen at Heledd Fychan.

Diolch, Gadeirydd. Bore da. Diolch am ymuno efo ni heddiw. Dŷch chi wedi cyffwrdd ar hyn yn eich ymateb cyntaf, ond rôn i eisiau gofyn yn benodol os dŷch chi'n credu bod fframwaith deddfwriaethol a pholisi presennol y cynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg yn darparu'r model mwyaf effeithiol i gyflawni targedau Cymraeg 2050.

Aled.

Petaswn i'n bod yn gwbl onest, Heledd, dwi ddim yn meddwl ei fod o. Mae'r fframwaith yn dweud y dylai awdurdodau ymgynghori efo'r sector addysg bellach, ond dydy o ddim yn gosod gorfodaeth. A mae gynnon ni enghreifftiau fel ColegauCymru lle mae yna rai esiamplau lle mae yna awdurdodau lleol yn cyfathrebu ac yn ymgynghori yn dda iawn ar y WESPs, ac mae yna enghreifftiau lle nad oes yna ddim ymgynghori o gwbl yn digwydd. Felly, dwi'n meddwl bod angen edrych ar beth ydy'r fframwaith a beth ydy'r disgwyliad, fel bod yna statud yn dweud bod rhaid cynnwys yr holl ddarparwyr, gan gynnwys o'r meithrin i'r uwchradd, i'r ôl-16, a hefyd brifysgolion, achos os ydyn ni'n edrych ar y continwwm o gyrraedd y miliwn erbyn 2050, dwi'n meddwl bod rhaid i ni edrych ar bob sector yn y sector addysg. Dŷn ni'n gweithio'n agos efo'r coleg Cymraeg i sicrhau bod yna ddarpariaeth uwchradd, darpariaeth addysg bellach ac addysg uwch yn cael ei darparu drwy gyfrwng y Gymraeg mewn sectorau penodol, ond dydy hynny ddim yn cael ei ddal mewn WESPs oherwydd ei fod o ddim ond yn edrych ar oedran statudol hyd at 16 ac mewn ysgolion ôl-16, yn hytrach na'r holl ddarpariaeth ôl-16.

Diolch. Mi wnaf i ddod â Dafydd i mewn, ac wedyn Angharad.

Wrth gwrs, mae ateb Aled a'r cwestiwn yn berthnasol iawn i fwriad y Llywodraeth i gyflwyno Deddf addysg Gymraeg yn ystod y blynyddoedd nesaf. Mae e'n bur amlwg—ac i borthi yr hyn roedd Aled yn dweud yn fanna—fod angen cyllun gydol oes ar gyfer addysg er mwyn symud ymlaen, a bod hynny ar sail statudol. Felly, buaswn i'n gobeithio bod hynny'n rhan o gynllunio Llywodraeth Cymru wrth symud tuag at Ddeddf addysg Gymraeg, yn ogystal â chanolbwyntio'n glir iawn ar yr heriau yna o ran y gweithlu.

Diolch, Dafydd. Angharad.

Diolch. Dwi'n credu, i ategu beth sydd wedi cael ei ddweud yn barod, un o'r heriau sydd gyda ni, er bod yna darged yn y CSCAau newydd sy'n cyfeirio'n benodol at y blynyddoedd cynnar nad oedd yna ynghynt, yw'r ffaith bod yna ganfyddiad bod yna wahaniaeth rhwng y sector gofal cyn-ysgol ac addysg cyn-ysgol. A'r pwynt dŷn ni'n trio ei wneud fel mudiad, ac fel mudiadau gofal plant Cwlwm yn gyffredinol, ydy'r ffaith, pan fydd plant yna, dydyn nhw ddim yn gwahaniaethu rhwng y gofal a'r addysg maen nhw'n cael cyn cyrraedd y system addysg statudol. A gan nad oes yna gynllun penodol o ran cynyddu'r—. Mae'r cynllun SAS, sydd yn cael ei ariannu drwon ni gan Lywodraeth Cymru, yn anelu i gynyddu nifer y cylchoedd meithrin ar lawr gwlad dros y blynyddoedd nesaf, a'r her ydy sicrhau bod yr awdurdodau lleol yn gweld hynny yn rhan o ddatblygu'r CSCAau ac yn bwydo hynny i mewn, ac nad yw jest yn cael ei weld fel rhywbeth fydd yn rhan o'r sector gofal, nid yr addysg gynnar yna sy'n rhan o'r sector hefyd.

Heledd.

Ia. Os caf i ofyn, felly, Angharad, a fedrwch chi ymhelaethu ymhellach ar hynny? Beth fyddech chi'n hoffi gweld, yn benodol, y Llywodraeth yn gwneud i sicrhau hynny? Yn amlwg, o ran y cynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg ar y funud, mae'n amrywio o awdurdod lleol i awdurdod lleol hefyd.

Dwi'n credu, Heledd, mai un o'r pwyntiau y mae angen ei wneud yw bod angen ystyried y blynyddoedd cynnar yn benodol a'r gofal maen nhw'n cael cyn cyrraedd y byd addysg. Ar hyn o bryd, mae addysg led ffurfiol, ar bapur, yn cychwyn gyda'r arian addysg tair oed. Felly, mae'r holl addysg a'r holl gyfundrefn cyn tair oed, cyn y tymor ar ôl pen-blwydd y plentyn yn dair oed, yn dod o dan y sector a'r gofynion gofal, sy'n cael ei arolygu gan AGC, yn hytrach nag Estyn. Dwi'n credu mai beth buaswn i'n hoffi gweld yw bod y gwaith yna'n dod at ei gilydd, a bod yr anghenion o ran datblygu gofal ac argaeledd gofal cyfrwng Cymraeg yn cael eu hystyried fel rhan o gynllunio’r CSCAau, gan roi ystyriaeth benodol i’r blynyddoedd cynnar, wedyn, wrth symud ymlaen at y Bil addysg Gymraeg arfaethedig hefyd. Mae’n rhaid gweld yr holl beth, fel yr oedd Aled yn sôn ynghynt—. Un continwwm ydy’r holl beth o ran datblygiad iaith y plentyn.

Hefyd, dydy teuluoedd ddim yn gwahaniaethu rhwng addysg a gofal yn y blynyddoedd cynnar. Dydy’r gwahaniaeth ar hyn o bryd sydd ar bapur rhwng y ddau fath o ddarpariaeth ddim wir yn bodoli ar lawr gwlad i’r teuluoedd yna.

Diolch, Angharad, am ymhelaethu efo hynny. A gaf i fynd ymlaen at gwestian arall i'r tri ohonoch chi, os gwelwch yn dda—sef cyfle i chi sôn wrthym ni am ba fesurau ychwanegol, os o gwbl, dŷch chi'n meddwl y gellid eu defnyddio i wella neu ddiwygio'r fframwaith presennol, boed yn rhai deddfwriaethol neu'n rhai polisi, i sicrhau bod uchelgeisiau a thargedau Cymraeg 2050 yn cael eu cyflawni'n lleol?

Wel, dwi’n credu ein bod ni wedi cyfeirio’n barod at yr angen i gynllunio gydol oes, ac felly mae angen i gynlluniau’r Gymraeg mewn addysg ymwneud â’r cyfnod cyn-statudol a’r cyfnod ôl-statudol, a thynnu’r rheini at ei gilydd. Fel mae Aled wedi cyfeirio’n benodol iawn, mae angen i hynny ddigwydd ym mhob awdurdod lleol. Mae yna enghraifft nodedig, mewn gwirionedd, yng Nghasnewydd, 'o bobman', lle maen nhw wedi bod yn cynllunio’n effeithiol iawn gyda’r coleg trydyddol lleol a’r ysgolion lleol. Felly mae’n bosibl i’w wneud, ond nid ym mhobman, ac felly mae angen ystyried hynny yn y cyd-destun deddfwriaethol.

Yr un diddorol wnaf i daflu allan yna am eiliad, o ran a ydy hwn yn bolisi neu’n ddeddfwriaeth, yw sut mae modd taclo’r heriau o ran y gweithlu. Rŷm ni’n gwybod bod her gweithlu ar yr ochr feithrin, yn y colegau, ac yn enwedig yn yr ysgolion. A ydy hynny angen cyfrifoldebau deddfwriaethol, neu a yw’n fater o ddatblygu polisi mwy strategol i fynd â’r maen i’r wal yn yr achos hynny?

Dwi'n meddwl bod Alun eisiau dod i mewn ar hyn.

Mae'n flin gen i ddweud hyn, Dafydd, ond rwyt ti wedi dweud rhywbeth diddorol.

Am unwaith, ie?

Roeddet ti wedi dweud bod—roedd hyn cyn y frawddeg olaf, a chywira fi os ydw i'n cael hyn yn rong—mi wnest ti roi'r enghraifft o Gasnewydd fel yr hyn sy'n gallu cael ei wneud, ac roeddet ti'n dweud nad yw hynny'n bodoli ym mhob man. Wedyn ddywedaist ti, yn y cyd-destun polisi neu ddeddfwriaeth—. Mae hynny'n awgrymu i mi eich bod chi eisiau gweld mwy o ddeddfwriaeth i fynnu bod awdurdodau lleol yn gweithredu mewn ffordd sy'n fwy cyffredin ar draws y wlad. Felly, dŷch chi'n sôn, mewn ffordd, am genedlaetholi addysg.

No. That is—

Wel, y provision o addysg.

Dwi ddim yma i siarad ar ran Llywodraeth Cymru, wrth gwrs, Alun.

Dydw i ddim yn awgrymu eich bod chi. Ond, mae gen i ddiddordeb mewn beth dŷch chi'n meddwl drwy ddweud hynny.

Beth dwi'n meddwl yw—. Fy nealltwriaeth i o fwriad Llywodraeth Cymru yw ei bwriad nhw o osod ffrâm fwy cadarn ar gyfer addysg Gymraeg yn genedlaethol. Dwi'n croesawu hynny. Rŷm ni'n gwneud hynny o ran y cwricwlwm. Hynny yw, mae yna nifer o ffyrdd heddiw rŷm ni'n deddfu. Rŷn ni wedi bod yn ei wneud e ar addysg sy'n ymwneud â rhyw a pherthnasau. Hynny, yw, mae yna Ddeddfau cenedlaethol. Dwi'n croesawu hynny, a dwi'n credu, am y rhesymau rŷn ni wedi eu nodi, bod angen hynny ar y Gymraeg.

So, dŷch chi eisiau gweld mwy o ddeddfwriaeth fwy cadarn i sicrhau bod awdurdodau lleol yn cael llai o gyfle, rili, i symud mewn cyfeiriad gwahanol, ond dŷch chi eisiau iddyn nhw ddilyn polisi Llywodraeth Cymru, a chael eu gorfodi i ddilyn y polisi.

I ddilyn y ffrâm polisi, ydw.

Ocê. Diolch.

Diolch. Mae Aled eisiau dod i mewn ar hyn hefyd.

Dwi'n meddwl, Heledd, o ran ateb y cwestiwn, mae'r fframwaith WESP yn fframwaith safonol, ac mae'n edrych ar nifer o agweddau, ond efallai fod angen edrych, yn statudol, beth ydy'r geiriad yn y fframwaith. O ran ymgynghori ar y cynllun, mae yna ddisgwyliad i chi ymgynghori am ddim llai na wyth wythnos. Os ydy hwnna'n dod yn ofyniad, mae hwnna'n newid pethau. Mae disgwyliad a gofyniad yn ddau beth gwahanol. Mae yna ddisgwyliad eu bod nhw'n ymgynghori efo pob sector addysg bellach yn yr ardal, ond dydy o ddim yn ofyniad. So, dwi'n meddwl bod yna gyfle wedyn i gryfhau'r Ddeddf yn fanna neu i gryfhau'r statud yn fanna.

Dwi'n meddwl hefyd, o ran beth roeddet ti'n gofyn, Heledd, o ran beth arall fyddai'n bosib o ran sicrhau bod y sector a'r cynnydd a'r continwwm yn parhau, rhywbeth dwi'n meddwl y buasai hi, efallai, yn werth i'r pwyllgor ei ystyried i'r dyfodol ydy argaeledd cymwysterau drwy gyfrwng y Gymraeg. Dwi'n meddwl hynny'n sicr am yr ôl-16, efo nifer y cyrff dyfarnu sy'n gweithredu yng Nghymru ddim yn cynnig cymwysterau drwy gyfrwng y Gymraeg—mae'n bosib eu dysgu nhw, mae'n bosib eu hastudio nhw, ond dydy'r arholiadau, ac yn y blaen, ddim ar gael yn Gymraeg. So, dwi'n meddwl bod hwnna hefyd yn rhywbeth sydd angen edrych arno fo i'r hir dymor i sicrhau nad ydy pobl ifanc sy'n mynd drwy eu haddysg statudol i gyd, efallai, drwy gyfrwng y Gymraeg ddim yn methu gwneud hynny wedyn yn ôl-statudol.

Eto, jest i ategu'r pwynt roeddwn i'n gwneud yn gynharach—ac mae Dafydd wedi'i ategu—dwi'n meddwl bod angen i'r WESPs edrych ar addysg gydol oes. Dwi'n gwybod bod y Gweinidog addysg yn edrych ar addysg gydol oes fel blaenoriaeth, a dwi'n meddwl bod hwn yn gyfle rŵan i sicrhau bod awdurdodau a sefydliadau yn gweithio ar y cyd er mwyn trio cyrraedd at y filiwn o siaradwyr erbyn 2050.

Diolch, Aled. Angharad.

Dwi'n credu hefyd bod angen ystyried cryfhau, rywsut, y CSCAu ar hyn o bryd, a bod y gweithlu addysg a gofal blynyddoedd cynnar ddim jest yn edrych ar y cyfnodau yna o addysg statudol, cyn ac ôl-statudol. Mae yna amryw o weithwyr proffesiynol sy'n ymwneud â'r plant a'r bobl ifanc yna ar hyd y cyfnod yna, ac un o'r heriau mawr ydy o ran sicrhau darpariaeth cyfrwng Cymraeg i unrhyw blant a theuluoedd sydd ag anghenion dysgu ychwanegol, neu unrhyw anghenion penodol, yw bod angen sicrhau bod yna gydweithio ar draws addysg, blynyddoedd cynnar ac iechyd hefyd, achos mae nifer o'r gweithwyr proffesiynol arbenigol sy'n dod i mewn i gefnogi ysgolion, colegau a phrifysgolion—beth bynnag ydyn nhw—i helpu'r plant a'r teuluoedd yma ar hyd y daith, ddim yn gyflogedig gan y sector addysg; maen nhw'n gyflogedig gan y byrddau iechyd, ac mae yna her recriwtio yn fanna hefyd. Mae angen inni amlygu hynny fel un o'r rhesymau, o bosib, pam mae rhai teuluoedd sydd â phlant ag anghenion dysgu ychwanegol ddim yn dewis trywydd addysg cyfrwng Cymraeg, achos dydy darpariaethau arbenigol ddim ar gael o reidrwydd yn eu hardal leol gyda staff ac mewn lleoliadau cyfrwng Cymraeg—dim ond oherwydd bod y ddarpariaeth yna ddim yn bodoli'n gyffredinol.

Diolch, Angharad. Heledd, ydych chi'n hapus i ni symud ymlaen at rywbeth arall? Ocê, grêt. Fe wnawn ni symud ymlaen at Sioned.

Diolch, Gadeirydd. Dwi eisiau mynd yn ôl dipyn bach ar y pwynt yna rŷn ni wedi cyffwrdd arno fe o ran trefniadau atebolrwydd. Mae'n ymwneud, efallai, â rhoi pethau ar sail statudol, ond hefyd efallai o fewn y drefn sydd ohoni ar hyn o bryd. Sut dylai Llywodraeth Cymru sicrhau atebolrwydd? Sut gallan nhw gefnogi cyrff i sicrhau hynny? Dwi ddim yn gwybod os oes gyda chi unrhyw farn ar hynny.

Dafydd.

Ar un wedd, mae yna ffrâm heddiw, sef bod y cynlluniau'n cael eu cyflwyno i'r Llywodraeth ac mae'r Llywodraeth yn penderfynu a ydyn nhw'n dderbyniol ai peidio. Dwi yn credu bod yna her, wrth gwrs, gyda phethau fel yna, achos mae yna bwynt yn dod lle mae llywodraeth leol efallai yn newid pethau ychydig, ac wedyn mae'n rhaid i'r Llywodraeth naill ai benderfynu eu derbyn nhw neu eu gwrthod nhw, ac mae hwnna bron yn opsiwn niwclear. Felly, mae ffeindio ffordd o sicrhau eu bod nhw oddi fewn i'r ffrâm yma yn un eithaf pwysig, byddwn i'n awgrymu, ac mae'n dilyn nifer o'r sylwadau rŷn ni eisoes wedi bod yn eu trafod. Dwi ddim yn credu ein bod ni wedi cyrraedd y fanna eto. Mae'n werth cofio, wrth gwrs, ein bod ni wedi cael diwygiad pur sylweddol i'r WESPs yn lled ddiweddar, a dim ond nawr maen nhw'n weithredol, ac felly mae yna elfen lle rŷn ni yn aros i weld. Er gwaethaf y ffaith ein bod ni yn ddiamynedd weithiau, rŷn ni yn aros i weld sut mae hynny'n mynd i weithio mas. Ond mae yna gyfle yn y fanna.

O ran, efallai, yr amrywiaeth, a rhywbeth sy'n gallu mynd at ddatrys yr amrywiaeth, ac efallai y diffyg uchelgais, a'r llwyddiannau mewn rai llefydd—y tirlun anwastad yna, am wn i, yntefe?

Ie, mae yna ddau beth, onid oes? Yn gyntaf, mae angen i'r ffrâm fod yn gadarn iawn a buaswn i'n meddwl ei fod e'n gyfle i roi hynny ar sail statudol.

Yr ail elfen, wedyn; rŷn ni wedi cyffwrdd sawl elfen yn fan hyn o ran addysg ôl-statudol ac ati a ddylai fod yna ym mhob man, a dyw e ddim yna ym mhob man.

Ac wedyn efallai'r trydydd yw beth yw'r patrwm o ran adrodd cyhoeddus a thryloyw ar y cynnydd yn erbyn y targedau yna. Fel rŷn ni'n gwybod mewn nifer o feysydd polisi, yr hyn rŷn ni'n debygol o weld yw y bydd rhai awdurdodau lleol yn gwneud cynnydd pwrpasol a sylweddol a fydd eraill ddim. Ac felly, pa mor amlwg fydd hynny i chi, i ni, ac i'r cyhoedd?

Diolch, Dafydd. Oes rhywun arall eisiau dod i mewn ar hyn? Na.

Un cwestiwn bach arall, te, mwy cyffredinol mewn ffordd, ynglŷn â natur y cynlluniau. Rŷn ni wedi eu gweld nhw ar eu newydd wedd, ac fel rŷch chi wedi sôn, Dafydd, mae yna groeso gan nifer, dwi'n meddwl, bod yna ryw fath o step change wedi digwydd, neu yn y broses o ddigwydd. Fe wnaeth y Gweinidog sôn bod y cynlluniau i dyfu addysg cyfrwng Cymraeg o fewn y 10 mlynedd nesaf mor uchelgeisiol ag y gallent fod. Ydych chi yn cytuno gyda hynny?

Mae'n gwestiwn da iawn, Sioned, os caf i ddweud. Ar un lefel, dwi yn cytuno, oherwydd mae'r fath o symudiad sydd yn cael ei ragweld yn y WESPs yn un sylweddol. Ac eithrio ein ffrindiau yng Ngwlad y Basg ac efallai'r Catalaniaid ac efallai'r Israeliaid, prin iawn o wledydd yn hanes y byd sydd wedi llwyddo i wneud y newid hynny gydag iaith sy'n gymharol isel ei defnydd.

Yr unig elfen fyddwn i'n dweud nawr sydd yn fy marn i angen ei hystyried yn ofalus yw'r cynllun gweithlu sy'n mynd gyda'r WESPs. Mae'r cynllun gweithlu sydd wedi ei gyhoeddi gan Lywodraeth Cymru erbyn hyn, y cynllun gweithlu 10 mlynedd, yn edrych at approach cam wrth gam. Ond mae'r WESPs a'r cynllun miliwn o siaradwyr yn galw am symud o rywbeth fel 250 o athrawon yn cael eu hyfforddi bob blwyddyn i 600. Felly, dwi ddim yn sicr bod cynllun cam wrth gam yn mynd â ni o 250, fel mae e wedi bod ers pum mlynedd a mwy, i 600. Dyna yw'r man, os liciwn ni, gyda'r WESPs a'r holl gynllunio, lle mae yna her benodol.

Diolch. Oedd rhywun arall eisiau dod i mewn? Angharad.

Rwy'n credu un o'r pethau gyda'r targedau yw y byddwn ni i gyd yn hoffi gweld targedau uwch yn cael eu gosod. Un o'r heriau yw gosod targedau sydd yn uchelgeisiol ond hefyd yn realistig yn y maes. Fel mae Dafydd yn sôn, un o'r heriau ochr yn ochr â hwnna ydy targedau penodol ar gyfer staffio a recriwtio gweithlu a chynnal a chadw gweithlu ar draws y sectorau. Mae angen ystyried hefyd capasiti datblygu, capasiti'r ysgolion sydd gyda ni yn barod, a darpariaethau addysg cyn ac ôl-statudol hefyd, a sicrhau bod yna lwybr addysg amlwg i rieni sydd yn mynd o'r cychwyn cyntaf, y diwrnod cyntaf yna a gofal i'r plentyn yna, hyd yr amser bydd y plentyn yna yn gorffen ei addysg, boed hynny yn 16 neu'n 18 neu ar ddiwedd y brifysgol. Mae'n rhaid bod y rhieni yn ffyddiog, o'r eiliad eu bod nhw'n dewis addysg a gofal cyfrwng Cymraeg i'r plentyn yna, ei fod e'n bosib i'r plentyn yna dderbyn yr addysg a gofal o'r ansawdd orau posibl yn Gymraeg yn lleol hyd ddiwedd eu cyfnod nhw yn y sector addysg.

Sioned—iawn?

Iawn, diolch.

Grêt. Fe wnawn ni symud ymlaen at Hefin David.

Diolch. A yw'r cylch 10 mlynedd yn ddigonol o ran sicrhau bod yr awdurdodau lleol yn cael eu monitro'n briodol?

Pwy sydd eisiau mynd ar ôl hwnna yn gyntaf? Mae nifer o bobl yn gwenu. Aled?

Dwi'n siŵr gall Aled ateb hwnna'n gyntaf.

Cwestiwn diddorol. Mae unrhyw gynllun, os ydy o angen cael gweledigaeth, yn gynllun 10 mlynedd, ond sut mae rhywun yn monitro'r cynllun yna wedyn ac yn sicrhau ei fod yn dal yn berthnasol mewn pum mlynedd neu dal yn berthnasol mewn blwyddyn? Mae'n dod yn ôl hefyd at y mater yna sydd wedi cael ei drafod eisoes: un peth dwi'n meddwl sydd yn her inni, neu’n her i’r sector, fel rhan o’r WESPs, ydy dydyn ni ddim jyst yn ddarparwr addysg ôl-16—rydyn ni'n cyfrannu’n sylweddol at y cyrsiau 14 i 16 drwy’r consortia yn lleol. A dwi ddim yn meddwl bod yna ymgynghori efo ni ynglŷn â hynny'n ddigonol ar ansawdd y ddarpariaeth a natur ieithyddol y ddarpariaeth honno. Mae yna arbenigwyr pwnc yn darparu’r cyrsiau. Fel yr oedd Angharad yn nodi gynnau, mae angen sicrhau bod y bobl ifanc sy'n dod ar y cyrsiau 14 i 16 oed neu'n aros yn yr ysgol yn cael ansawdd safonol o addysg—waeth eu bod nhw yn yr ysgol neu yn y coleg—gan arbenigwyr yn eu pynciau. Achos os mai'r rhain sy'n dylanwadu ar lwybr gyrfa pobl ifanc ym mlynyddoedd 11, 12 a 13 a thu hwnt, mae'n bwysig ein bod ni'n buddsoddi yn y sector honno hefyd.

Dwi'n meddwl bod y cynllun 10 mlynedd yn wych, ond dydy o'n dda i ddim byd os nad ydy rhywun yn ei fonitro’n flynyddol neu'n gyson. Dydy cael cynllun bob 10 mlynedd, a’i adolygu mewn 10 mlynedd, yn dda i ddim byd achos dydy hynny ddim yn mynd i'n symud ni yn ein blaenau. Efallai bod y cynllun yn rhy uchelgeisiol. Dwi'n cytuno hefyd efo beth oedd Angharad yn ei ddweud: mae angen gosod targedau uchelgeisiol, ond mae’n rhaid i’r targedau hynny fod yn rhai campus. Buaswn i'n awgrymu efallai ei fod yn well petasen nhw'n gynlluniau pum mlynedd, sydd yn cael eu hadolygu’n flynyddol gan yr awdurdodau, ond hefyd efo'r partneriaid y dylen nhw ymgynghori â nhw, dim y gallan nhw ymgynghori efo nhw.

O ran ateb cwestiwn blaenorol—ydy'r prosesau monitro yn ddigon caeth—dwi'n meddwl mai dim ond y pwyllgor all ateb hwnnw gan mai'r Llywodraeth sydd yn eu monitro nhw. Ond dwi'n meddwl mai ffordd hawdd iawn o sicrhau eu bod nhw wedi mynd drwy’r camau statudol byddai gofyn i’r rheini sydd yn ddisgwyliedig iddyn nhw ymgynghori â nhw eu harwyddo nhw i ffwrdd—so, bod yna lofnod gan bennaeth sefydliad addysg bellach ar unrhyw WESP yn dweud eu bod nhw wedi cael eu hymgynghori arnyn nhw'n llawn.

Diolch, Aled. Gwnaf ddod at Dafydd nesaf ac wedyn at Angharad.

Jyst yn fyr, does dim problem gyda chynllun 10 mlynedd. Hynny yw, mae'n gall i gael cynllun sy'n edrych i'r tymor hir achos mae'n cymryd amser i adeiladu ysgol; mae'n cymryd amser i ddenu plant i ysgol. Y gamp yw ar ba bwynt mae'n cael ei fonitro a'i fonitro'n glir ac yn robust, yntefe? I fi, mae'n teimlo fel dylai hynny fod yn digwydd yn sicr bob tair blynedd. Hynny yw, mae yna amser yn digwydd i bethau, ond y gamp yw gwneud yn siŵr bod y monitro'n gall. Dyw cael cynllun ar gyfer 10 mlynedd ddim intrinsically yn broblem, dwi ddim yn credu.

Diolch, Dafydd. Angharad, oeddech chi eisiau dod mewn hefyd?

Dwi'n cytuno—dwi'n credu mai nid hyd y cynllun 10 mlynedd yw'r peth, a bod yn onest, o ran gallu cynllunio a blaengynllunio. Mae 10 mlynedd yn llawer gwell na'r hen system o ailysgrifennu ac adolygu'r cynlluniau ar gylch o dair blynedd. Doedd y tair blynedd ddim yn rhoi digon o amser i fonitro a gweithredu a gweld beth oedd y gwahaniaeth cyn gorfod cychwyn ar y broses i gyd o'r cychwyn eto. Doedd yna ddim edrych ymlaen i'r dyfodol canol digonol yn digwydd achos roedd y cylch tair blynedd yn lot rhy fyr.

Eto, dwi'n cytuno gyda Dafydd mai ystyried sut i fonitro'r datblygiadau yn erbyn y targedau dros y 10 mlynedd sydd yn bwysig: bod cael y targedau ar draws 10 mlynedd yn rhoi cyfle i awdurdodau lleol a phartneriaid gynllunio i ddatblygu a chynyddu'r niferoedd dros y tymor yma, ond bod angen dangos a monitro'r cynnydd yn gyson yn erbyn y targedau yna ac eistedd i lawr ac adolygu i weld a ydy'r cynnydd yna wedi digwydd ac a oes angen newid neu wneud ychwanegiadau ac ymyrraethau ychwanegol i allu cyrraedd y targedau yna dros y cyfnod.

Felly, mae monitro dros bum mlynedd yn iawn.

Buaswn i'n dweud tair i bum mlynedd, i edrych yn ôl at lle maen nhw wedi cyrraedd a gweld beth sydd angen iddyn nhw ei wneud i gyrraedd y targed oedd wedi cael ei osod ar y cychwyn, neu a oes angen ymestyn y targed achos eu bod nhw'n agos ato fe'n barod.

Mae Aled eisiau dod i mewn ar y pwynt yna hefyd.

Os caf i ddod yn ôl, buaswn i'n dweud bod angen monitro yn flynyddol. Fel sefydliadau addysg, rydyn ni'n paratoi adroddiadau hunanarfarnu yn flynyddol, ac os ydyn ni'n sôn am addysg yn y fan yma, dwi'n meddwl bod monitro'n flynyddol yn bwysig, achos pe bawn i'n aros am dair blynedd i fonitro ansawdd fy ngholeg, buasai gen i broblemau. Os nad ydw i wedi ffeindio bod yna broblem ansawdd yn y flwyddyn gyntaf a fy mod i'n ei adael am dair, mae'r broblem yn mynd yn waeth. Felly, buaswn i'n awgrymu bod angen monitro yn flynyddol. Rwy'n cytuno efo beth mae Angharad a Dafydd yn ei ddweud: efallai bod y cynllun yn gynllun pump i 10 mlynedd, ond mae'r monitro, yn fy marn i, yn gorfod bod yn rhywbeth blynyddol.

Mae Alun eisiau dod i mewn ar y pwynt yma.

Mae pob un ohonoch, yn eich atebion, wedi sôn am fonitro, a liciwn i wybod pwy sy'n monitro a beth ydyn nhw'n monitro.

Dafydd.

Llywodraeth Cymru, y targedau a osodir yn y WESPs, ac wedyn yn cyhoeddi'r cynnydd fesul awdurdod lleol. Os meddyliwn ni am fins ac ailgylchu, rŷn ni'n gweld pob blwyddyn, neu bob ychydig flynyddoedd, cynnydd yr awdurdodau lleol ar ailgylchu. Buaswn i'n falch iawn i weld eu cynnydd nhw, neu beidio, fel mae'n briodol, ar y WESPs.

Oedd unrhyw un arall eisiau ychwanegu at hynny?

Dwi eisiau pob un i ateb, achos maen nhw wedi dweud bod yna fonitro i gael, a dwi eisiau gwybod pwy maen nhw'n sôn amdano pan maen nhw'n sôn amdano fe.

Mae Angharad eisiau dod i mewn.

Dwi'n credu bod yna fonitro'n digwydd. Mae cyfarfodydd yn digwydd, mae yna fforymau, naill ai mae yna bwyllgorau WESP yn lleol, mae yna fforymau Cymraeg mewn ambell i awdurdod lleol sydd yn eistedd ac yn monitro'r cynnydd ar ambell i bwynt penodol. Dwi'n cytuno gyda Dafydd mai beth rydyn ni angen ei wneud ydy gweld rhyw system sy'n gofyn i'r awdurdodau lleol greu adroddiad ffurfiol yn rheolaidd i ddangos mewn ffordd syml i'r cyhoedd ac i bartneriaid ble yn union maen nhw arni, yn tynnu'r holl waith yna sydd wedi digwydd tu ôl i'r llenni a'i wneud yn fwy cyhoeddus.

Aled—os ydy Aled eisiau dod i mewn. Na. Ocê.

Dwi eisiau i Aled ateb y cwestiwn. Mae e wedi dweud bod angen monitro, so Aled, pwy sy'n monitro a beth maen nhw'n monitro?

Dwi'n meddwl, Alun, bod hynny'n gwestiwn efallai lle mae o'n annheg i fi ddweud mai awdurdodau dylai fonitro; WESP yr awdurdod ydy o, felly ai'r awdurdod dylai fonitro? Ond os ydw i'n prynu i mewn iddo fo, buaswn i'n fwy na pharod i gyfrannu at y monitro os ydy hi'n dod yn WESP sydd ar gyfer awdurdod yn cynnwys ei bartneriaethau. Fel mae Angharad yn dweud, mae yna WESP steering group sy'n cynnwys mewn rhai ardaloedd aelodau o sefydliadau addysg bellach Cymru; mewn ardaloedd eraill, dydyn nhw ddim yn cynnwys aelodau o'r sefydliadau addysg bellach. Buaswn i'n awgrymu, felly, mai un o'r grwpiau monitro ydy un o grwpiau monitro'r WESP, fel roedd Angharad yn ei ddweud, sydd yn cynnwys amryw o asiantaethau. Felly, cael ei fonitro'n fewnol gan yr awdurdod ac unrhyw bartneriaid sydd yn rhan o'r grwpiau monitro'r WESPs. Ar ddiwedd y dydd, os mai Llywodraeth Cymru sy'n gofyn am y dogfennau, mae'n debyg bod yna gyfrifoldeb terfynol—bod yr awdurdodau lleol yn monitro a ydyn nhw'n gyfforddus efo'r cynnydd yn erbyn y targedau.

Yn ogystal, buasai Estyn hefyd, siŵr o fod.

Os ydych chi'n edrych ar addysg ac ansawdd y ddarpariaeth, Estyn ydy o, ond mae'n dibynnu beth rydych chi eisiau monitro yn y WESPs, achos dydy'r WESPs ddim jest yn sôn am yr ansawdd, maen nhw'n sôn am yr ystod.

Nôl atoch chi, Hefin. Hang on, mae Angharad eisiau dod i mewn ar hwnna.

Mae'r ysgolion yn gwneud yr adroddiad PLASC bob blwyddyn beth bynnag, sydd yn casglu llawer iawn o wybodaeth ar gyfer plant oed ysgol statudol. Un o'r pethau o bosib i ystyried ydy a fyddai'n bosib defnyddio'r system sydd mewn lle eisoes ar gyfer casglu data o'r ysgolion i fesur cynnydd yr awdurdodau lleol yn erbyn y targedau maen nhw wedi gosod iddyn nhw eu hunain yn y WESPs.

Diolch am hwnna, Angharad. Dwi am fynd nôl at Hefin. Mae gyda ni chwarter awr ar ôl. Mae gyda ni ddau Aelod sydd ddim wedi dod mewn o gwbl eto, felly os ydyn ni'n gallu bod mor gryno â ni'n gallu bod cyn i ni gyrraedd y ddau olaf, plîs. Hefin.

Excuse my clunky Welsh. I'm doing my best.

Na, rŷch chi'n gwneud yn dda iawn, Hefin.

[Anghlywadwy.] A yw'r cynlluniau strategol 10 mlynedd yn gwneud cysylltiadau digonol â pholisïau strategol eraill, er enghraifft fframwaith gwella ysgolion neu'r cwricwlwm newydd i Gymru?

Oes unrhyw un eisiau dod mewn ar hyn? Dafydd?

Sori, Hefin. Mae yna broblem fan hyn lle dwi'n dweud i bob cwestiwn—neu dwi ddim yn dweud i bob cwestiwn, ond dwi yn dueddol o ddweud—'the jury's out'. Dwi'n credu ar hyn o bryd dŷn ni ddim yn gwybod, achos mae'r cynlluniau newydd yn eithaf newydd, ac felly mae e bron yn amser od i fod yn edrych arnyn nhw yn y cyd-destun hwnnw. Os ŷch chi'n gofyn beth ddylai fod yn digwydd, fe ddylen nhw yn sicr fod yn 'reference-o' y gwahanol strategaethau yma, achos beth dwi'n dueddol o weld yn y system addysg, achos dwi'n lywodraethwr ysgol hefyd, yw bod yna bob math o bethau'n digwydd fan hyn sy'n gyffrous iawn, ac mae pawb yn rhoi lot o egni mewn i'r cwricwlwm fan hyn, wedyn, rhywle arall, mae yna bobl yn gweithio ar sustainable communities for learning fan hyn, wedyn rhywle arall mae yna bobl yn gweithio ar Welsh-medium education fan hyn, a dŷn nhw byth yn siarad gyda'i gilydd, a dwi'n credu mae hynny—. Dwi'n gor-ddweud ychydig, efallai, ond mae yna her diwylliant, cultural, fanna i dynnu pobl at ei gilydd i wneud yn siŵr bod pobl yn, fod pobl—. Beth rŷn ni eisiau yw awdurdodau lleol ar draws Cymru, yr adran addysg i gyd, i fod yn berchen ar y WESP, o'r cyfarwyddwr addysg i lawr, ac mae hwnna'n her, dwi'n credu, ac yn rhywbeth—[Torri ar draws.] Dwi ddim yn credu ei fod e'n digwydd ym mhob man.

Ocê. Dwi ddim yn gweld bod unrhyw un arall eisiau dod mewn. Angharad.

Dwi'n credu mai un o'r pethau mae angen eu pwysleisio ydy'r ffaith bod angen i'r holl strategaethau gydblethu i mewn iddo fe. Un o'r pethau sydd yn bach yn od ydy ein bod ni eisiau cynyddu nifer y plant sy'n mynd drwy'r system addysg Gymraeg i ateb y gofynion a chyrraedd targedau 'Cymraeg 2050' beth bynnag, ond, wedyn, wrth gyhoeddi'r canllawiau ar gategoreiddio ysgolion yn ôl darpariaeth cyfrwng Cymraeg, mi oedden nhw'n ganllawiau anstatudol, sydd braidd yn ddryslyd. Achos beth sydd angen ei sicrhau ydy bod rhieni, a phlant wrth bod nhw'n mynd yn hŷn, yn deall beth fydd y canlyniad ieithyddol iddyn nhw mewn ffordd sydd yn hawdd ac yn gyson ar draws ysgolion ac ar draws Cymru o ran beth fydd eu gallu nhw yn y Gymraeg wrth iddyn nhw adael y math yna o ddarpariaeth addysg. Ac, ar hyn o bryd, dyw'r ffordd mae pobl yn cyfeirio at addysg Gymraeg ac addysg ddwyieithog ddim yn hawdd iawn i deuluoedd ei ddeall os nad ydyn nhw'n gofyn cwestiynau. Dwi'n credu bod angen dod â pawb rownd y bwrdd â set o ddiffiniadau sy'n cael eu defnyddio'n gyson, a wedyn sicrhau bod pob strategaeth sydd yn mynd, pob datblygiad cwricwlwm, yn pwysleisio'r ffaith bod angen i bopeth gael ei ystyried mewn un lle, yn hytrach na bod lot o bethau a chanllawiau statudol yn cael eu creu sydd ddim yn cael ei ystyried yn y WESP fel rhan graidd o'r diffiniadau hefyd.

Diolch, Angharad. Mae'n flin gen i; bydd yn rhaid inni symud ymlaen. Gwnawn ni symud ymlaen at Tom Giffard.

Diolch, Cadeirydd. Allaf i ddechrau gan sôn am addysg gyfrwng Saesneg, a beth yw eich asesiad chi o'r fframwaith bresennol, a sut mae honno'n datblygu'r dysgwr Cymraeg, a dysgu Cymraeg, yn addysg gyfrwng Saesneg, a beth gall awdurdodau lleol ei wneud i gwella hi?

Dwi'n falch iawn eich bod chi wedi gofyn y cwestiwn yna achos mae yna her sylweddol iawn yn y sector cyfrwng Saesneg. Mae pobl yn dweud, o'r miliwn o siaradwyr, fod cannoedd ar filoedd ohonyn nhw yn mynd i ddod o ysgolion cyfrwng Saesneg, achos dŷn ni'n mynd i newid ein system addysg, ac mae pobl yn mynd i ddod o'r ysgolion Saesneg yna yn rhugl. Dwi'n credu bod gyda ni bellter i fynd. Mae'n mynd i fod yn anodd. Dwi'n credu ei fod e'n golygu ein bod ni'n gorfod meddwl yn ofalus iawn am hyfforddi athrawon ar gyfer y sector cyfrwng Saesneg. Hynny yw, petaech chi'n gofyn i fi gyflwyno Serbo-Croateg i blant mewn ysgol cyfun, fyddwn i ddim yn gallu ei wneud e, achos dydw i ddim yn siarad Serbo-Croateg. Ond, ar hyn o bryd, mae rhyw assumption ein bod ni'n gallu gofyn i athrawon, y rhan fwyaf ohonyn nhw ddim yn siarad Cymraeg, i gyflwyno'r Gymraeg i blant mewn ysgolion cyfrwng Saesneg ac wedyn, yn sydyn, mae yna nifer o blant rhugl yn mynd i ddod o'r ysgolion yna. Hynny yw, mae angen codi lefel y sgiliau ymysg y gweithlu yn yr ysgolion Saesneg os ŷn ni am lwyddo. Achos nid jest yn y—. Roedd fy mam i yn dysgu Cymraeg mewn ysgol Saesneg, ac roedden nhw'n cael rhywfaint o lwyddiant, ond, er mwyn i bobl fod yn hyderus yn siarad Cymraeg, mae'n gorfod bod yn rhywbeth sydd yn y gwersi Cymraeg, ond hefyd yn y gwersi maths, yn y gwersi bywydeg, yn y gwersi hanes. Mae'n gorfod bod yn rhan o culture yr ysgol, yntefe, ac rwy'n credu bod yna her mawr yn y workforce yn fanna er mwyn symud ymlaen.

Ond jest i fynd nôl, beth yw'r ateb i hwnna? Oherwydd nid ond sgiliau yw e—fel oeddech chi wedi sôn amdano, mae'n hyder hefyd. Sut ŷn ni'n cael y staff hefyd i gael yr hyder i wneud pethau'n Gymraeg?

Mae yna ddau beth, a phetai prif weithredwr y ganolfan gyda ni heddiw fel a fwriadwyd cyn iddi symud ymlaen at bethau amgen, byddai hi wedi sôn am nifer o'r cynlluniau: Cymraeg Gwaith i ddatblygu hyder pobl, y cynllun sabothol. Mae yna fentrau yn fanna, ond mae'n rhaid eu hehangu nhw'n fawr iawn.

Mae angen hefyd ystyried a ydyn ni'n dilyn rhywfaint o esiampl Gwlad y Basg, lle mae yna gefnogaeth i fyfyrwyr sydd efallai'n siarad Sbaeneg i wella a gloywi eu sgiliau Basgeg nhw cyn cychwyn ar y cwrs hyfforddi athrawon. Er eu bod nhw'n mynd i ddysgu mewn ysgol Saesneg, os oes gyda nhw hyder yn eu sgiliau Cymraeg, os ydyn nhw wedi eu datblygu am dair mis, neu chwe mis, neu hyd yn oed 12 mis, cyn cychwyn y cwrs hyfforddi athrawon, mae yna gyfle yn fanna wedyn i wirioneddol—. Achos hyn a hyn mae modd gwneud yng nghanol y cwrs, ac mae angen gwella hwnna hefyd, ond, i rai, mae yna siawns i ddweud wrth y bobol yma, 'Edrychwch, rŷn ni'n datblygu system addysg ddwyieithog, lle mae pawb yn cael cyfle i ddatblygu sgiliau Cymraeg; mae'r cwricwlwm yna.' Felly, dyna'r ffordd y buaswn i'n awyddus i'n gweld ni'n datblygu.

Mae pawb eisiau dod i mewn. Ocê. Rwyf i'n meddwl roedd Angharad wedi rhoi ei llaw i fyny yn gyntaf. Angharad.

Rwy'n ffeinidio mai un o'r heriau sydd angen inni ddelio hefo fo o ran y sector Saesneg ydy'r ffaith ein bod ni angen uwchsgilio'r staff os ydyn ni, fel mae'r cwricwlwm yn nodi, eisiau cynyddu faint o Gymraeg sy'n cael ei chyflwyno mewn ffordd naturiol i'r plant ar draws y cwricwlwm o flynyddoedd cynnar ymlaen. Mae angen sicrhau bod gan bob aelod o staff sydd yn gweithio ar draws y sector Saesneg y cyfle i ddatblygu'r sgiliau yna. Mae yna amryw o gyrsiau sydd yn bodoli neu wedi cael eu datblygu dros y blynyddoedd diwethaf gan y ganolfan a gan asiantaethau eraill cynt hefyd all fod o ddefnydd, tra bod angen, o bosib, ystyried ehangu defnydd y cyfnod sabothol i rai o'r athrawon yna yn y sector yna i allu datblygu'r sgiliau a'r hyder i gyflwyno'r Gymraeg.

Diolch. Aled.

Jest ategu pob dim sydd wedi cael ei ddweud yn gynharach, ond efallai'r cam cyntaf, yn hytrach na disgwyl i bob person sydd ddim yn gallu'r iaith i uwchsgilio'r iaith, ydy eu bod nhw yn sicr yn codi ymwybyddiaeth am yr iaith Gymraeg a'i phwysigrwydd mewn addysg ac yn yr economi yng Nghymru a'r cyfleon mae'r iaith yn eu cynnig. Mi ellir rhannu hynny efo unrhyw ddisgybl, boed o'n ddi-Gymraeg neu yn Gymraeg. Mae codi ymwybyddiaeth athrawon di-Gymraeg o bwysigrwydd yr iaith yn gam cyntaf tan nes ydym ni'n gallu sortio'r her a'r panasea o gael pawb yn gallu dysgu drwy gyfrwng y Gymraeg.

Diolch, Aled.

Ocê. Ail gwestiwn: rhan o'r broses o ddatblygu darpariaeth yn y sector cyfrwng Saesneg yw bod ysgolion yn symud yn ôl continwwm, fel eu bod nhw'n mynd o gyfrwng Saesneg i ddwyieithog ac wedyn o ddwyieithog i gyfrwng Cymraeg. Ydy hwnna'n digwydd a pha dystiolaeth sydd gennych chi fod awdurdodau lleol yn gwneud hwnna yn y WESPs ac, os dŷn nhw ddim, beth all newid i sicrhau bod hwnna'n digwydd?

Mae hwnna'n gwestiwn polisi mawr iawn. Os oedd gyda ni rhai oriau, rwy'n siŵr y bydden ni'n gallu cael seminar ar y cwestiwn yna—[Chwerthin.]

Os ŷn ni'n gallu cael yr ateb mor gryno â phosib.

Ond yr ateb cryno yw bod hi'n digwydd ar hyn o bryd mewn rhai mannau lle mae'r Gymraeg yn iaith gymunedol gref. Dyw e ddim yn digwydd yn eang iawn, er bod yna gynlluniau i wneud hynny mewn rhai mannau eraill. Ond, er mwyn gallu symud ar hyd y continwwm, mae'n rhaid i'r fframwaith fod yn gywir, ac mae'n rhaid i fframwaith achredu y canolfannau hyfforddi athrawon, er enghraifft, y mae'r Llywodraeth yn edrych arno ar hyn o bryd—. Faint o sylw fydd i'r Gymraeg yn yr ochr cyfrwng Saesneg yn y fframwaith achredu a gwaith y bwrdd achredu fydd yn digwydd yn ystod y flwyddyn nesaf nawr? Felly, mae yna gyfle i gael y sgyrsiau yna nawr.

Gyda llaw, os oes mwy o fanylder rydych chi eisiau anfon atom ni yn ysgrifenedig, byddai hynny'n rhywbeth y byddem ni'n gwerthfawrogi'n fawr iawn. Croeso i chi ysgrifennu atom ni, achos rydyn ni'n gwybod bod hwn yn bwnc helaeth. Ond, os oes unrhyw beth cryno rydych chi eisiau ei ddweud nawr, mae croeso i chi wneud. Na, rydych chi'n hapus i ysgrifennu. Ocê, gret. Ocê, ffantastig. Fe wnawn ni symud, yn olaf, at Buffy Williams.

Diolch, Chair. Thank you all for joining us this morning. Could you tell us what engagement takes place between local authorities and stakeholders in the development of WESPs, and what role do stakeholders play in supporting the delivery of local authority targets, please?

Fe wnaf i fynd at Angharad yn gyntaf, a wedyn Aled. Ocê. Angharad.

Rwy'n credu mai un o'r pethau y mae angen ei ystyried yn hyn ydy bod hyn yn wahanol ar draws y 22 awdurdod lleol. Mewn rhai awdurdodau, rydyn ni fel mudiad wedi eistedd o gwmpas y bwrdd gyda'r awdurdod lleol yna. Mae enghreifftiau da yn dod o'r gogledd, yn siroedd y gogledd orllewin, lle maen nhw wedi eistedd lawr o'r pwynt cynllunio, datblygu, maen nhw wedi creu grwpiau gwaith ar addysg sy'n edrych ar ddarnau penodol o'r WESPs wrth eu rhoi nhw ar waith i wneud y datblygiadau. Mae yna enghreifftiau mewn siroedd eraill hefyd, mewn ardaloedd eraill, lle mae pobl yn eistedd lawr o gwmpas y bwrdd, maen nhw'n trafod beth ydy'r cynlluniau datblygu ysgolion, ac rydyn ni'n gallu gweithio am yn ôl o ran ble mae angen sefydlu a chynyddu capasiti cylchoedd meithrin a gofal Cymraeg ar lawr gwlad i greu'r galw ar gyfer yr addysg Gymraeg. Mewn llefydd eraill, mae'r sgyrsiau yna'n digwydd ar ôl i'r sir wneud y penderfyniadau, a dyw pethau ddim mor hawdd i lincio mewn at ei gilydd, achos dydyn ni ddim bob tro yn gwybod beth ydy'r blaenoriaethau datblygiadol sydd gyda nhw, a'n bod ni wedi bod angen rhoi pethau ar waith yn gynharach. So, mae yn amrywio. Os ydych chi eisiau mwy o wybodaeth ar hynny, o bosib mae hynny'n golygu gofyn i cwestiwn yna i bobl sydd yn gweithio ar lawr gwlad yn y 22 awdurdod lleol i gael trosolwg o hynny.

Diolch, Angharad. Aled, roeddech chi eisiau dod mewn hefyd.

Ie, 'amrywiol', dwi'n meddwl, ydy'r ateb buaswn i'n rhoi i hwnna, Buffy. Mae yna rai awdurdodau’n gweithio'n agos iawn efo colegau addysg bellach. Mae yna un coleg yn ne-orllewin Cymru y mae eu cynllun addysg Gymraeg nhw rŵan yn rhan o'r WESP, oherwydd eu bod nhw wedi bod yn rhan annatod o ddatblygu'r WESP. Dwi'n bennaeth ar goleg lle mae gyda ni brofiadau hollol wahanol ar draws tri awdurdod. Dydyn ni ddim hyd yn oed ar un o bwyllgorau monitro'r WESP mewn un awdurdod a dydyn nhw ddim wedi ymgynghori efo ni o gwbl; mae awdurdod arall wedi ymgynghori’n sylweddol efo ni ac rydyn ni wedi rhoi geiriad ar gyfer y WESP; ac mae yna un arall wedi ymgynghori efo ni ac wedi anwybyddu beth rydym ni wedi ei ddweud. Felly, mae'r profiadau ar draws y sector yn amrywio o fewn sefydliad ac o fewn lleoliadau. Ond, yn sicr, dwi'n meddwl bod yna le i wella ar yr ymgynghori, ond ddim jest ymgynghori, y cydweithio a'r cyd-baratoi, os ydyn ni o ddifrif eisiau gweld dilyniant o addysg statudol i addysg ôl-orfodol.

Buffy, ydych chi'n hapus?

All good? Okay.

Yes, thank you. Thank you, very interesting. Could you tell us what is the impact of the 10-year education workforce plan on the pre- and post-compulsory school age sector and how can we ensure a sufficient flow of Welsh-medium staff to allow local authorities to deliver on their plans?

Okay. Dafydd.

If I may, Buffy, that's an excellent question. I think the Welsh Government has recently published its 10-year plan. I've suggested it's an incrementalist plan. It's a step-by-step plan. The Government has indicated its confidence that it will achieve the goals set out. I think I'm not so sure, to be honest with you, because of that gap from 250 teachers being trained every year to teach through the medium of Welsh to 600. That is a big, big chasm that needs to be forded, and I'm not sure we're in the position to do so yet. We'll be working, the coleg Cymraeg will be working hard with the Government and the EWC to make progress on these, but we may need to look at some of those more innovative solutions from other countries to see whether we can make even further progress on that 10-year plan.

Thank you.

Ocê. Diolch am hynna. Angharad, os gallech chi fod mor gryno â phosib. Ac mae'n flin gen i, dwi'n gwybod bod hwn yn bwnc rili mawr eto. Byddwn ni'n gofyn i chi ysgrifennu atom ni gyda mwy o fanylder. Angharad.

Dwi'n credu un o'r pethau i'w nodi hefyd ydy bod angen ystyried, os oes cynllun i ddatblygu a chynyddu nifer yn sylweddol mewn un adran o'r gweithlu gofal addysg drwy gyfrwng y Gymraeg, mae yna knock-on effect ar gyfer ehangder y sector yn yr adrannau sydd naill ochr i hynny hefyd. So, os ydyn ni'n atynnu pobl i weithio fel athrawon yn yr ysgolion, sydd yn cael ei gweld fel swydd statws uchel, mae hynny wedyn yn tynnu pobl, o bosib, fyddai wedi hyfforddi i fod yn gweithio yn y sector gofal plant neu ôl-statudol lle mae'r cytundebau gwaith a'r cyflogau ddim o reidrwydd i'r un lefel.

Ffantastig. Mae'n flin gen i i bawb bod amser wedi'n trechu ni'r bore yma, ond mae hwnna i gyd wedi bod yn rili ddefnyddiol. Byddwn ni yn ysgrifennu atoch chi i ofyn am fwy o fanylder ar rai o'r pynciau doedden ni ddim wedi cael cyfle i'w cyrraedd, ond dŷn ni'n ddiolchgar iawn i chi am y dystiolaeth y bore yma. Bydd transgript o'r hyn sydd wedi cael ei ddweud yn cael ei anfon atoch chi i'w wirio hefyd, ond, am nawr, diolch yn fawr iawn am hynna.

Aelodau, byddwn ni nawr yn cymryd egwyl fer iawn tan 11:55. Diolch.

Croeso nôl i'r sesiwn yma o'r pwyllgor. Dŷn ni'n symud yn syth at eitem 6. Dŷn ni'n cario ymlaen gyda'n hymchwiliad i mewn i gynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg. Yn ein sesiynau y bore yma ac yn mynd i mewn i'r prynhawn yma, bydd sesiynau tystiolaeth gyda blynyddoedd cynnar cyfrwng Cymraeg, darpariaeth ôl-16 ac oedolion sy'n dysgwyr. Awdurdodau lleol fydd y sesiwn yma nawr—mae'n flin gen i, dwi'n darllen y peth rong yn y briff.

Mae Sioned Williams yn mynd i orfod ein gadael ni'n fuan. Felly, fe wnawn ni symud, ar ôl i ni gyflwyno'r tystion, yn syth at ei chwestiwn hi. Gaf i ofyn i Darren Price gyflwyno ei hunan ar gyfer y record, plîs?

Yn sicr. Diolch, Cadeirydd. Darren Price, llefarydd ar yr iaith Gymraeg ar ran Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Diolch.

Diolch, Darren. Gwnaf i ofyn i Meinir nesaf, plîs.

Meinir Ebbsworth, ar ran Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, prif swyddog addysg Cyngor Sir Ceredigion.

Diolch am hwnna, Meinir. Gwnaf i fynd yn syth at Sioned Williams.

Diolch yn fawr, Cadeirydd, a phrynhawn da. Eisiau holi oeddwn i i ddechrau: ydy awdurdodau lleol yn cytuno gyda datganiad Gweinidog y Gymraeg ac Addysg bod cynlluniau i dyfu addysg cyfrwng Cymraeg dros y 10 mlynedd nesaf mor uchelgeisiol ac y gallant fod? Os nad ŷch chi'n cytuno, allech chi esbonio pam nad ŷch chi'n cytuno?

Beth dwi'n mynd i ofyn i chi wneud fan hyn, os dŷch chi eisiau dod i mewn ar bwnc, os gallech chi jest codi llaw. Does dim tystion gyda ni yn yr ystafell, felly byddwn ni ond yn edrych arnoch chi ar y sgrin. Pwy sydd eisiau mynd yn gyntaf ar hyn? Meinir.

Diolch yn fawr. Dwi'n credu ein bod ni'n gallu siarad, wrth gwrs, ar ran awdurdodau lleol unigol, o ran ein cynlluniau ni, ond yn sicr o ran casgliad o gynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg, mae pob un ohonyn nhw'n mynd i fod yn perthyn i'w gyd-destun, a'u huchelgais nhw yn perthyn i'w cyd-destun. Felly, yn naturiol, fyddwn i ddim yn disgwyl gweld uchelgais sydd yn edrych yr un peth oherwydd bod yr uchelgais yna'n mynd i fod oddi fewn i'r twf oddi fewn i'r cyngor hwnnw. Ond yn sicr, un o'r pethau sydd wedi bod yn fantais i ni eleni drwy'r broses hon yw gweld y Llywodraeth yn gosod y targedau hynny droston ni mewn nifer o'r deilliannau. Felly, i ryw raddau, pan mae'r cynlluniau yma'n cael eu cytuno a'u cyflwyno, mae hynny'n ymwneud ag ateb ai peidio'r targedau y mae'r Llywodraeth wedi'u gosod i ni mewn rhai o'r deilliannau.

Nawr, mater arall yw a fyddai angen, i'r dyfodol, sicrhau rychwant ehangach o dargedau ble mae'r Llywodraeth yn eu gosod nhw. Mewn rhai meysydd, gosodwyd y targedau yna eleni, er enghraifft, addysg i blant saith oed drwy gyfrwng y Gymraeg, pump oed trwy gyfrwng Gymraeg; a oes modd ehangu ar hynny i sicrhau mwy o uchelgais posibl eto? Mae'n rhywbeth i'w ystyried, rwy'n siŵr.

Darren, ydych chi eisiau dod i mewn ar hyn?

Yn sicr. Rwy'n credu bod Meinir wedi sôn yn fras fanna, mae'r cyd-destun, wrth gwrs, yn wahanol o gyngor i gyngor. Byddwn ni'n disgwyl, efallai, i'r targedau adlewyrchu hynny. I roi bach o gyd-destun, er enghraifft, ar y moment, rŷn ni yn sir Gâr yn darparu addysg gyfrwng Gymraeg i ryw 58 y cant o ddisgyblion blwyddyn 1. Wel, cymharwch hwnna gyda, dywedwch, Casnewydd, sy'n agosach at ryw 5 y cant. Mae yna wahaniaeth mawr yn y cyd-destun hynny, ac felly mae hwnna'n ffactor pwysig wrth i ni sôn am y targedau yma.

Ond, wrth gwrs, y nod yn gyffredinol yw symud pob sir, onid e, ar hyd y daith. Ac fel yr oedd Meinir yn sôn, rwy'n credu bod cynghorau yn gyffredinol yn hapus gyda'r ffaith bod y targedau yn realistig, ac wrth gwrs mae'r ffaith eu bod nhw'n benodol yn help mawr gan fod modd, wedyn, i dracio'r cynnydd dros y 10 mlynedd nesaf. Diolch.

Diolch. Rŷch chi'n amlwg yn nodi, felly, bod yna amrywiaeth am wahanol resymau. Yn amlwg, mae rhai ohonyn nhw'n bethau sy'n ymwneud â daearyddiaeth, sy'n ymwneud ag ewyllus gwleidyddol, hwyrach, sy'n ymwneud ag adnoddau, ac yn y blaen. Felly, beth yn gyffredinol ŷch chi'n teimlo yw'r testunau pryder i chi o ran os oes yna ddiffyg uchelgais? Ydyw e'n ymwneud â ffactorau fel dwi wedi rhestru, neu oes yna rywbeth arall ar waith fan hyn, ac oes yna ryw fodd y gellid mynd i'r afael â'r amrywiaeth yna?

Meinir.

Eto, rwy'n credu mai un o'r pethau fyddai'n medru mynd i'r afael gydag unrhyw amrywiaeth posibl fyddai, efallai, aliniad o rai pethau yn fwy strategol. Er enghraifft, pan oedd awdurdodau yn ysgrifennu'r cynlluniau yma, doedd y categoreiddio i ysgolion ddim wedi cael ei gyhoeddi ar y pryd. Mae hynny wedi cryfhau, rwy'n meddwl y nôl a mlaen fu rhwng awdurdodau a Llywodraeth wrth dderbyn y CSCAau yma o ran cael fframwaith benodol o ddiffinio categoreiddio ysgolion. Ond, efallai, cam ymhellach i hynny byddai'r sicrwydd o un continwwm iaith genedlaethol, lle nad yw hynny yn fframwaith i ysgolion ail iaith yn unig, ond yn wir gontinwwm di-dor, gydol oed—byddwn i hefyd yn dadlau, a bod yn onest—byddai hynny wir yn medru cryfhau pob agwedd ar gynllunio, oherwydd wedyn byddai'ch cynnig dysgu proffesiynol chi yn ymwneud yn gwbl uniongyrchol gyda ble ar y continwwm mae'r anghenion datblygu.

Mi fyddai pethau megis y cwmni hyd braich yma, Adnodd, sydd yn mynd i gael ei sefydlu, wedyn yn darparu adnoddau yn ymwneud yn benodol iawn â'r continwwm. Mae'r fframwaith yma o gontinwwm, yn ein barn ni, yn hanfodol mewn gwirionedd wrth symud ymlaen, a dyna fydd y ffrâm fwyaf pwysig i ni, rwy'n credu, er mwyn sicrhau cynnydd. Mae'r categoreiddio'n un cam i'r cyfeiriad cywir, heb amheuaeth, ond mae'r categorïau hynny angen continwwm fel seilwaith iddyn nhw.

A'r ail beth wedyn, yn sicr iawn, yw bod cyllidebau, bod grantiau—grantiau awdurdodau lleol a grantiau sydd efallai yn mynd i ranbarthau neu sefydliadau eraill—bod y rheini hefyd yn rhan o'r seilwaith yma ble maen nhw'n cael eu targedu tuag at naill ai ysgolion yn symud rhwng categorïau, neu ar hyd y continwwm, er mwyn bod ein hadnoddau ni yn targedu'n twf ni.

Diolch.

Diolch. Darren, oeddech chi eisiau dod i mewn?

Ie, yn sicr. Rwy'n credu ei bod hi'n bwysig nodi hefyd, rŷm ni'n sôn am y cyd-destun lleol, wrth gwrs, ac mae daearyddiaeth ieithyddol y siroedd yma'n wahanol iawn. Mae eu hanes nhw yn wahanol iawn, ac rwy'n credu bod yna arfer da, efallai, yn rhai ardaloedd lle maen nhw'n hyrwyddo a marchnata manteision y Gymraeg, a'r ffaith bod hyn yn sgil, bod hyn yn agor drysau, efallai, yn ddiwylliannol, yn ychwanegol i'r byd gwaith, wrth gwrs, ar lefel broffesiynol. Rwy'n credu bod hwnna'n ganolog i lwyddiant y cynlluniau yma, ac rwy'n credu bod yna rôl gan y Llywodraeth ar lefel genedlaethol fan hyn i sicrhau bod y neges yna'n cael ei hyrwyddo ar draws y wlad. Ac mi fydd hynny wedyn, wrth gwrs, yn bwydo'r galw am addysg Gymraeg ar draws Cymru—mae hwnna'n rhywbeth pwysig, rwy'n credu.

Ar yr ail beth yr oedd Meinir yn sôn am ynglŷn â chategoreiddio, rwy'n cytuno bod y system newydd yna yn dda o beth. Yn lleol, wrth gwrs, yr esiampl yn sir Gâr yw rŷm ni wrthi ar y foment gyda'r cynghorau ar draws Cymru i gytuno gydag ysgolion ar y categori cyfredol. Ond, wrth gwrs, rŷm ni hefyd fel rhan o'r broses yna yn trafod gyda'r ysgolion beth yw'r categori her. Hynny yw, ble rŷm ni'n credu liciem ni weld chi mewn 10 mlynedd, a beth sy'n realistig wrth feddwl am y pwysau ynglŷn â'r gweithlu a datblygu'r gweithlu, a'r ochr [Anghlywadwy.] wrth gwrs. Felly, mae'r potensial yna, rwy'n credu, i gael trafodaethau nawr gyda'r system newydd categoreiddio i feddwl dim jest ble rŷm ni'n awr, ond ar ran bob ysgol, beth yw'r categori her yna ymhen 10 mlynedd. Diolch.

Diolch. Fe wnawn ni symud ymlaen at Heledd Fychan.

Diolch yn fawr iawn. Prynhawn da i chi i gyd. Eisiau holi oeddwn i—dŷch chi wedi dechrau ar hyn yn rhai o'ch ymatebion cychwynnol—ond allwch chi ymhelaethu ar a ydych chi'n credu bod y fframwaith ddeddfwriaethol a'r polisi presennol o ran y WESP yn darparu'r model mwyaf effeithiol i gyflawni targedau Cymraeg 2050?

Meinir.

Mae'r fframwaith yn dynnach na beth mae e wedi bod, ac rŷn ni'n croesawu, efallai, y gwelliannau hynny i'r fframweithiau, ac yn croesawu y rhychwant targedau a roddwyd i ni, i rai deilliannau a oedd, fel roeddwn i'n dweud, yn sicrhau yr uchelgais hynny. A dwi'n credu hefyd byddai fe'n deg i nodi ein bod ni'n teimlo bod yna gryfhau wedi bod yn y gefnogaeth i awdurdodau lleol wrth lunio'u CSGAu, oddi wrth timoedd yn y Llywodraeth. Mae hynny'n sicr wedi ei gryfhau.

Fel fframwaith, o ran y saith deilliant, mae e'n bosib bod rhai deilliannau angen mwy o sylw na'i gilydd mewn rhai awdurdodau. Er enghraifft, yma i ni yn lleol, mae'r deilliannau yn ymwneud â TGAU a lefel A, a chynnydd yn y fan honno yn bethau efallai sydd mwy o bwys i ni na rhai materion eraill oddi fewn i'r deilliannau. Ond efallai bod y fframwaith, wrth gwrs, yn rhoi'r union un deilliannau i bawb, ble efallai bod sylweddoliad bod pwysoli, os liciwch chi, rhai o'r deilliannau yma, neu mwy o ffocws dwys o ran rhai o'r deilliannau yma, yn fwy angenrheidiol mewn rhai llefydd nag eraill.

Diolch, Meinir. Darren.

Ie, yn sicr, a dwi'n credu yr elfen bwysig gyda'r system newydd yw bod y cynllunio yma yn cymryd lle dros gyfnod o ddeng mlynedd, ac mae hwnna'n beth positif, dwi'n credu. Mae e'n rhoi mwy a amser a mwy o gyfle, efallai, i awdurdodau oresgyn rhai o'r heriau, fel yr oeddem ni'n sôn am staffio a chyllideb—mae'r ddau beth yna'n ganolog i'r drafodaeth yma, dwi'n credu. Mae hwnna'n rhywbeth sy'n bwydo trwyddo ym mhob elfen o'r CSCAau, ac felly mae hwnna'n beth da.

Y risg, efallai, yw, o achos eu bod nhw'n dargedau 10 mlynedd, fod yna slippage, fel petai, ac felly, o'm barn i, dwi'n credu ei bod hi'n bwysig bod y monitro yna ar lefel genedlaethol yn gyson ac yn rheolaidd. Achos, yn amlwg, dyw'r cynnydd ddim yn mynd i fod yn linear; dyna fel mae e'n cael ei gyflwyno yn aml, wrth gwrs, o gyngor i gyngor, ond y realiti yw, fel rŷn ni'n gwybod, step fydd hi, a bydd yna ymyrraeth benodol mewn ambell i flwyddyn fydd yn delifro cynnydd sylweddol, ac wedyn mewn blwyddyn arall, efallai ddim cweit. Felly, mae'r monitro parhaol yma, ac yn rheolaidd, yn mynd i fod yn hollbwysig wrth i'r cynllun ddatblygu. Diolch.

Heledd.

Gaf i jest holi'n bellach, felly, o ran y monitro? Ydych chi'n meddwl bod angen sail ddeddfwriaethol gryfach os ydy'r monitro'n dangos bod y targedau ddim yn cael eu cyflawni wrth i'r cynllun gael ei weithredu dros y 10 mlynedd hynny?

Mae Meinir eisiau dod i mewn ar hyn. Ydyn ni'n gallu dadfiwtio Meinir, plîs? Diolch.

Diolch. Dwi'n cytuno'n llwyr gyda Chynghorydd Price yn fanna, mae'r darn ynglŷn â'r monitro a'r atebolrwydd yna ar gynghorau yn hynod o bwysig, ac efallai rhai o'r pethau deddfwriaethol gellid eu hystyried, er enghraifft, yw bod yna adroddiad blynyddol yn mynd i gabinet pob cyngor sir yn ymwneud â chynnydd yn erbyn y CSCAau. Opsiwn neu arfer dda yw hynny ar hyn o bryd, nid yn rheidrwydd, ac mi fyddai hwnna'n rhywbeth o ran dwyn atebolrwydd ar wasanaethau ac yn y blaen, ond yn sicrhau'r tryloywder cyhoeddus yna o fynd â nhw gerbron y cabinet. Ond mae'r rôl honno, o ran atebolrwydd, mae e gyda'n rheoleiddwyr ni, wrth gwrs, ac mae e gydag Estyn. Ond un peth efallai gellid ei ystyried o fewn cylch gorchwyl Estyn yw bod y CSCAau a'r monitro o'r rheini yn digwydd yn flynyddol, neu bob dwy flynedd, drwy reoleiddwyr allanol. Maen nhw, wrth gwrs, yn cael eu cynnwys oddi fewn i adroddiadau awdurdodau lleol, pan fo Estyn yn ymweld, ond hynny, wrth gwrs, yn gylch, ar hyn o bryd, bob ryw bump i chwe blynedd. Felly, a oes angen rhywbeth mwy cyson, mwy miniog, oddi ar reoleiddwyr, boed nhw'n Estyn neu rywun arall, yn fater i'w ystyried, dwi'n credu, o ran tryloywder ac atebolrwydd.

Diolch.

Dwi'n meddwl efallai roedd Alun eisiau dod i mewn ar hyn.

Ie. Dwi'n dilyn trywydd Heledd, actually, achos mae lot fawr o'r tystion dŷn ni wedi'u clywed yn dweud does dim lot o hyder gyda nhw bod llywodraeth leol yn gallu delifro hyn ar lefel genedlaethol, a bod angen mwy o ddeddfwriaeth i fynnu bod Llywodraeth Cymru yn eich monitro chi. Achos, ar ddiwedd y dydd, mae amrywiaeth—mi fuasech chi wedi'i drafod ac mi fuasech chi wedi disgwyl, mewn gwlad fel Cymru, a dydy e ddim yn adlewyrchu amrwyiaeth Cymru, ond yn adlewyrchu methiant cynghorau yng Nghymru.

Pwy sydd eisiau dechrau? Meinir.

Yn sicr, dwi'n credu bod angen i ni fynd nôl at y broses o’r CSCAau fan hyn. Mae pob CSCA wedi cael ei fabwysiadu erbyn hyn gan Lywodraeth Cymru, ond, wrth gwrs, roedd gyda'r Llywodraeth yr opsiwn i beidio eu cymeradwyo nhw. Felly, ein dealltwriaeth ni, wrth gwrs, drwy'r llythyr diweddaraf cyn yr haf, yw bod y Llywodraeth wedi cymeradwyo’r CSCAau hynny. Felly, dwi'n credu bod hwnna'n un pwynt o ran cymeradwyaeth a'r broses gymeradwyo i ddechrau. Ond ar ôl cymeradwyo, dwi'n credu bod gyda ni'r sicrwydd yna oddi fewn i fforymau gwleidyddol a democrataidd awdurdodau i ddwyn gwasanaethau yn atebol am sicrwydd, ond fel rôn i'n ei ddweud, efallai bod angen cryfhau'r disgwyliadau ynglŷn â bod hynny efallai mewn rhai llefydd yn digwydd drwy'r fforwm iaith er enghraifft, ble, mewn llefydd eraill, mae e'n digwydd drwy'r cabinet.

Felly, beth efallai yw'r systemau cyson hynny y gellid eu defnyddio i ddwyn pobl yn atebol am weithredoedd eu CSCAau? Achos fel roedd y Cynghorydd Price yn ei ddweud, mae nhw'n gynlluniau 10 mlynedd. Mae yna botensial gydag unrhyw gynllun hirdymor eu bod nhw yn digwydd yn oes rhywun arall, ac mae eisiau sicrhau bod y cerrig milltir yma yn flynyddol, neu bob dwy flynedd, ac yn sicr iawn, iawn yn rhoi adroddiadau ein bod ni ar drac i gyrraedd y targedau yma.

Felly, eto, mae gyda ni yn hanesyddol enghreifftiau da iawn o gynghorau wedi dod i gwrdd â thargedau eu CSCAau nhw, a dwi'n credu bod rhaid i ni ddysgu o'r arferion da hynny yn ogystal, ond mae e hefyd yn ymwneud, yn fy marn i, gyda sicrwydd bod y Gymraeg yng nghanol ein gwaith ni bob tro, nid jest fel llywodraeth leol, ond ym mhob maes. Pan rŷn ni'n trafod unrhyw beth yn ymwneud ag addysg, mi ddylen ni fod yn trafod y Gymraeg yn ei chanol hi. Felly, pan rŷn ni'n siarad ynglŷn â'r cwricwlwm, pan rŷn ni'n siarad ynglŷn ag anghenion dysgu ychwanegol, mi ddylai pob un o'n diwygiadau mawr ni ym maes addysg—sy'n hanfodol ar hyn o bryd—wirioneddol fod â'r Gymraeg yn eu canol nhw, ac nid, ar adegau, ar eu hymyl nhw.

Jest ar y pwynt yna, dwi'n credu bod y pwynt mae Alun Davies yn ei godi yn un dilys, onid yw e—beth sy'n digwydd os nad ŷn ni'n cyrraedd y targed? Ond, wrth gwrs, y cyd-destun yw bod y broses wleidyddol wedi bod yn ganolog i hyn. Mae cynghorau sir wedi cytuno ar y cynnwys, ac wedi cytuno bod y targedau yn rhai, fel rôn i'n sôn yn gynt, sy'n rhesymol, ac yn rhai sy'n gallu cael eu cyrraedd. Gallaf siarad ar lefel bersonol, wrth gwrs—mae yna awydd ar lefel wleidyddol i fynd ymhellach na'r targed yn sir Gâr. Ond y cwestiwn sylfaenol yw—ac mae hyn yn berthnasol i bob maes polisi gyda Llywodraeth Cymru—os ŷn ni'n ffeindio bod ambell i gyngor ddim cweit yn cyrraedd y targed, beth all Llywodraeth Cymru ei wneud mewn realiti? Rŷn ni wedi clywed dros y blynyddoedd diwethaf ambell i gyngor efallai yn methu gyda thargedau ailgylchu, er enghraifft. Ocê, mae hwnna'n statudol, ond beth yw'r gosb, fel petai? A dyna realiti y sefyllfa, rwy'n credu; o ran grymoedd y Llywodraeth, mae limit efallai i beth mae'r Llywodraeth yn gallu ei wneud os yw hynny yn dwyn ffrwyth. Ond dwi wir yn credu bod yna awydd nawr ar draws llywodraeth leol yng Nghymru i fynd i'r afael â'r agenda yma ac i ddelifro, ac i helpu Llywodraeth Cymru i ddelifro yn erbyn y targed miliwn o siaradwyr Cymraeg.

Diolch, Darren. Awn ni nôl at Heledd.

Diolch yn fawr iawn. Dwi'n meddwl bod y pwynt olaf yna yn bwysig o ran edrych ar beth sy'n statudol yn barod. Ydych chi'n meddwl bod yna fesurau y gellid eu defnyddio i wella neu ddiwygio'r fframwaith bresennol—nid jest yn rhai deddfwriaethol neu'n rhai polisi—a fyddai o fudd?

Mae hyn yn ymhelaethu ar rywbeth rŷn ni wedi codi eisoes ynglŷn â ffynonellau cyllidol yn dilyn yn dynn iawn uchelgeisiau gwahanol CSCAau a'u hawdurdodau. Hynny yw, mae gyda ni gryn dipyn o ffynonellau grantiau gwahanol yn cefnogi'r Gymraeg. Mae nifer o'r rheini yn mynd, efallai, i wahanol lefydd: rhai yn mynd yn uniongyrchol i ysgolion, rhai i awdurdodau, rhai i ranbarthau. Mi fyddai fe, dwi'n siwr, efallai, yn ddarn diddorol o waith i edrych ar y llif grantiau yna, a sut rŷn ni'n sicrhau bod y llif grantiau—. Llif grantiau, mewn gwirionedd, ynghyd ag ewyllys, yw'r ffordd o gael y CSCAau i gael eu gweithredu. Er enghraifft, os rŷn ni o ddifri ynglŷn â symud ysgolion ar hyd y categorïau yma, mae yna gost real o symud ysgol o gategori 1 drwy T2 mewn i 2. Maen nhw'n gostau rŷn ni'n ffactora i mewn i'n cyllidebau ni ar hyn o bryd. Maen nhw'n gostau real, maen nhw'n gostau refeniw, ac maen nhw'n gostau dros gyfnod o amser. Felly, ble rŷn ni'n alinio yr adnoddau sydd gyda ni o ran grantiau efallai mewn un man, fel bod y grantiau yma yn gerbyd gwirioneddol fel ffynhonnell i gwrdd â thargedau'r CSCAau?

Rwy'n credu bod y pwynt yna yn un dilys iawn. Fel rŷn ni'n sôn yn y dystiolaeth ysgrifenedig, mae yna angen i ffocysu'r gefnogaeth ariannol ar yr ysgolion trosiannol yna yng nghategorïau T2 a T3. Mae'n clymu gyda phwynt Alun Davies, wrth gwrs. Efallai bod gwobrwyo cynghorau sydd ar y daith yna yn ffordd dda o wneud hynny, yn hytrach na meddwl am y gosb, efallai. Achos y realiti yw, dwi ddim yn credu bod lot yn tool box Llywodraeth Cymru yn nhermau'r cosbi, ac efallai taw edrych arno fe o'r ochr arall fyddai orau, a chydweithio â chynghorau, a gwobrwyo'r cynghorau hynny sy'n uchelgeisiol wrth edrych i symud ysgolion ar hyd y continiwwum.

Meinir, roeddech chi eisiau dod nôl mewn.

Ac yn sicr, dyw e ddim jest yn grantiau o ran refeniw, ond cyfalaf, a sut rŷn ni, eto, yn alinio rhai o'r uchelgeisiau yma gyda phrosiectau cyfalaf, prosiectau a chynlluniau ysglion cynaliadwy, ysgolion yr unfed ganrif ar hugain ac yn y blaen. Er enghraifft, bod yna bwysoli o blaid adeiladu ysgolion newydd pan mae'r ysgolion newydd hynny yn dilyn neu mewn cyfnodau trosiannol.

Diolch. Heledd, a oedd unrhyw beth arall roeddech chi eisiau gofyn? Na, dŷch chi'n hapus. Diolch am hwnna. Gwnawn ni symud at Hefin David.

Diolch, Gadeirydd. Pa mor ddigonol yw'r fframwaith monitro? A yw'r system yn ddigon cadarn i alluogi gwaith craffu hirdymor ar gynnydd awdurdodau lleol yn erbyn targedau? A pha rôl sydd i Estyn ei chwarae o ran monitro darpariaeth?

Bydd gan bob cyngor sir, dwi'n siwr, eu trefniadaeth eu hunain o ran craffu ar y cynlluniau strategol yma. Fel dwi'n credu rydyn ni wedi codi o'r blaen, efallai byddai yna ryw arweiniad neu ddisgwyliad ynglŷn â chysondeb y rôl graffu honno. Hynny yw, mae adroddiadau cabinet, adroddiadau craffu, rwy'n meddwl, yn rhywbeth i'w hystyried. Mae yna le i reoleiddwyr, fel rôn i'n dweud ynglŷn ag Estyn, ond mae yna le rwy'n credu i grwpiau o awdurdodau, ac efallai grwpiau o awdurdodau sy'n debyg yn ieithyddol, neu yn eu her, neu yn eu huchelgais, i ddod at ei gilydd a chydgraffu, yn ogystal. Hynny yw, bod yr her honno o ran hergymheiriaid mewn yn y system yn ogystal, ble mae gyda ni grwpiau o awdurdodau lleol fydd â, efallai, nifer o ysgolion yn T3, dyweder, neu dyhead i drochi 100 y cant o'u disgyblion yn y cyfnod sylfaen yn y Gymraeg. Ac i ba raddau rŷn ni'n gallu symud i gael y mecanwaith yn ei le, ble mae rhai o'r awdurdodau hynny, sydd yn ieithyddol yn perthyn yn nes i'w gilydd, yn medru cydgynllunio ar ambell i agwedd, ond hefyd cydgraffu o ran dwyn ein hunain yn atebol yn ogystal.

Jest i ychwanegu, ac efallai rhoi esiampl fanna, mae'r pwynt mae Meinir yn codi yn un pwysig iawn. Dyw system rhanbarthol y consortia sydd gyda ni ar y foment ddim o reidrwydd yn delifro yn nhermau helpu cynghorau unigol ar siwrne'r CSCAau a datblygu'r iaith Gymraeg. Jest i roi esiampl, yn y de orllewin, gyda'r consortiwm Partneriaeth, mae sir Gâr yn cydweithio â Chyngor Abertawe a sir Benfro. Wrth gwrs, mae'r cyd-destun, fel roeddwn i'n sôn yn y cwestiwn cyntaf, yn y tair sir yna yn wahanol iawn. Mae'r heriau rŷm ni'n eu hwynebu yn wahanol iawn ar yr elfen ieithyddol yma. Beth rŷm ni'n ei ffeindio yw bod yna drafodaethau anffurfiol yn digwydd, efallai, gyda chynghorau eraill megis Ceredigion a Gwynedd a chynghorau Arfor, sy'n fwy tebyg yn ieithyddol. Rŷm ni wedi gwneud hynny ar lefel cydgynllunio a chydweithio, ond efallai bod yna sgôp i gryfhau’r elfen o gydweithio yna ynglŷn â’r cydgraffu, ynglŷn â fel rŷm ni’n symud drwy’r cynlluniau ac fel rŷm ni’n cyrraedd ein nod, neu ddim. Mae hwnnw’n bwynt dwi’n credu y mae angen inni ei drafod gyda Llywodraeth Cymru, ynglŷn â fel rŷm ni’n ffurfioli hynny, i sicrhau bod y cynghorau hynny sy’n debyg yn ieithyddol, a’r cynghorau sydd â chynlluniau penodol a thebyg, yn cydgraffu ac yn cydweithio. Diolch.

Diolch. I ba raddau yr ystyrir bod y drefn statudol ar gyfer adolygu a diwygio WESPs dros gyfnod o 10 mlynedd yn briodol, ac a ddylai fod yn ofynnol i awdurdodau lleol gynnal adolygiad llawn o'u cynlluniau strategol ar ôl pum mlynedd?

Rŷm ni'n croesawu cynllunio dros ddegawd. Mae cynllunio dros ddegawd yn synhwyrol o ran iaith. Yn sicr, mae yna bethau eraill yn newid, onid oes? Mae yna bethau yn ymwneud â chynllunio, ynglŷn â phatrymau twf ac yn y blaen, a fydd efallai yn newid ac yn esblygu yn ystod y 10 mlynedd nesaf, yn ogystal â chanlyniad un cyfrifiad, yn sicr, os nad dau. Felly, byddwn i’n cytuno’n llwyr gyda’r pwynt o ran unrhyw gynllunio hirdymor sydd ddim yn cael sgrwtini cyson blynyddol. Ond wedyn, efallai, rhyw fan ar ôl pum mlynedd, ble mae yna ddisgwyliad nid i ddiwygio—oherwydd mae yna botensial mewn diwygio i ostwng disgwyliad hefyd—ond bod yna unrhyw botensial mewn pum mlynedd i godi’r disgwyliad. Hynny yw, lleiafswm y disgwyliad sydd gyda ni mewn lle nawr. Ymhen pum mlynedd, gweld os ydy’r amodau yn eu lle i godi’r disgwyliad, nid i’w ostwng e.

Dwi'n cytuno'n llwyr. Mae rhai o’r cynghorau wedi rhannu’r ddegawd yn ddwy. Dyna’n sicr fel rŷm ni wedi gwneud pethau yn sir Gâr. Felly, wrth feddwl, er enghraifft, ynglŷn â blwyddyn un a’r ddarpariaeth Gymraeg, rŷm ni’n sôn am symud pedair ysgol ar hyd y continwwm yn y bum mlynedd gyntaf, a chwech yn yr ail ran o’r ddegawd. Felly, byddai adolygiad hanner ffordd drwy’r cwrs yn hanfodol, byddwn i’n dweud, i weld ble rŷm ni ar y daith yna.

Ond dydw i ddim yn credu ei bod hi’n ddigonol i ddweud bod adolygiad llawn ar ôl pum mlynedd. Mae eisiau bod y trafodaethau yma, fel roeddwn i’n sôn yn gynt, yn barhaol ac yn gyson gyda Llywodraeth Cymru. Mae hi’n bositif i weld y cydweithio rhwng swyddogion Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol wrth ddatblygu’r cynlluniau yma. Y gobaith yw, wrth gwrs, y bydd y trafod a’r monitro a’r craffu hynny yn parhau drwy gydol y cyfnod.

Diolch. Hefin, a ŷch chi'n hapus? Grêt. Mi wnawn ni symud at Tom Giffard.

Diolch, Gadeirydd. Roeddwn i am sôn am y sector cyfrwng Saesneg a’r WESPs. Pa asesiad ydych chi wedi’i wneud o’r WESPs yn y cyfrwng Saesneg? A ydyn nhw’n gweithio, ac os nad ydyn nhw’n gweithio, sut ydyn ni’n gallu taclo hynny yn y dyfodol?

Dwi'n cymryd bod y cyfeiriad yn y fan yna at ba mor effeithiol y byddai’r CSCAau yn cefnogi ysgolion Saesneg i symud ar hyd y continwwm.

Ie. Rŷm ni'n mynd i symud ymlaen at y continwwm yn y dyfodol. Ond roeddwn i am wybod beth yw'r profiad o ddysgu yn y Gymraeg mewn ysgolion neu golegau cyfrwng Saesneg nawr. A ydy'r WESPs yn delifro—deliver?

Ie, delifro. Beth ydy deliver yn Gymraeg? Delifro, ie.

A ydyn nhw'n gwneud beth maen nhw i fod i wneud—y WESPs?

Dwi'n credu ein bod ni'n gwybod bod gyda ni lawer o dystiolaeth genedlaethol sy'n nodi'r amrywiaeth mawr yna ym mhrofiadau disgyblion yn dysgu'r Gymraeg fel ail iaith, neu, gyda dyfodiad Cwricwlwm i Gymru, beth dylem ni fod yn dweud, wrth gwrs, yw 'yn dysgu'r Gymraeg', a dysgu'r Gymraeg a dyna ni, mewn gwirionedd.

Dwi'n credu—eto, dŷn ni wedi cyfeirio o'r blaen at gontinwwm. Mae'r continwwm yma, a chontinwwm di-dor, yn hanfodol. Mae yna fframwaith ar gyfer ysgolion sydd yn dysgu drwy gyfrwng y Saesneg yn bennaf yn cael ei ddatblygu, ond, wrth gwrs, beth mae hwnna, yn ei hanfod, yn rhoi mewn, yw stop-start rhwng ysgolion Saesneg ac ysgolion cyfrwng Cymraeg, a dyw e ddim, o'r herwydd, yn gontinwwm di-dor. Felly, mae continwwm di-dor yn hanfod.

Mae effeithiolrwydd y cynnig yn mynd i fod yn ddibynnol ar hyder staff, onid yw e, a sut dŷn ni'n sicrhau bod y dysgu proffesiynol yn cefnogi staff i sicrhau'r profiadau gorau i ddisgyblion pan fyddan nhw'n ymwneud â'r Gymraeg. Mae hwnna'n hanfodol. Mae hwnnw'n ymwneud â sgilio staff, staff sydd ddim o reidrwydd yn arbenigo mewn addysgu'r Gymraeg, oherwydd dŷn ni'n gwybod bod yna brinder o ran hynny. Felly, staff sydd â'r sgiliau hynny; yr adnoddau eang sydd eu hangen i gefnogi hynny—adnoddau cyffrous, adnoddau sydd yn ddigidol yn eu hanfod ac yn y blaen, a bod rheini, fel roeddwn i'n dweud, wedi'u clymu'n dynn iawn, iawn, gyda phob rhan o'r continwwm yma. Os cawn ni'r continwwm yn ei le, mae'r adnoddau'n targedu'r union lefydd sydd eu hangen.

Y staffio yw'r buddsoddiad, ond hefyd, efallai, y trafodaethau sydd eu hangen ar sut i arwain Cymreictod mewn ysgol. Dydy e ddim jest yn ymwneud â'r staff sydd yn dysgu gwersi Cymraeg; mae'n ymwneud â llywodraethwyr â thimoedd arwain sydd yn gallu datblygu Cymreictod ac ymdeimlad o fod yn Gymry yn ein hysgolion ni yn ogystal. Felly, mae yna lefel sydd y tu hwnt jest i wersi cyfrwng Cymraeg; mae yna angen ymwneud yn fwy â sut i ddatblygu ethos Gymreig ym mhob un o'n hysgolion ni, ac, fel roeddwn i'n dweud, yr ymdeimlad o fod yn Gymry.

Diolch, Meinir. Darren, oeddech chi eisiau dod i mewn ar hyn?

Diolch. Mae'n bwynt rili bwysig, onid yw e? Yn anffodus, fel roedd Meinir yn sôn, mae yna amrywiaeth ynghylch pa mor effeithiol—

Darren, jest am funud—. Dŷn ni ddim yn gallu clywed chi'n dda iawn. Ydych chi'n gallu mynd yn agosach at y meicroffon?

Dim problem. Ydy hwnna'n well?

Ydych chi'n gallu—? Gwnawn ni jest siecio'r sain jest am un funud. Ydych chi'n gallu ceisio siarad eto?

Ydy hwnna'n well?

Na. Mae rhywbeth yn bod. Gwnawn ni jest—. Ydyn ni angen cymryd egwyl fer jest am hyn? Ie. Gwnawn ni jest gymryd egwyl o ddwy funud jest i geisio sortio hyn mas. Gwnawn ni fynd yn breifat am ddwy funud.

Ocê. Dŷn ni nôl yn gyhoeddus. Roedden ni jest wedi cymryd egwyl fer i wneud rhywbeth gyda'r sain. Darren, ydych chi eisiau mynd yn ôl at eich ateb i Tom Giffard?

Yn sicr. Mae hyn yn bwynt pwysig, onid yw e? Fel roedd Meinir yn sôn, mae amrywiaeth ynglŷn â pha mor effeithiol mae ysgolion Saesneg yn llwyddo i greu siaradwyr sy'n ddwyieithog. Mae hynny'n ffaith; dŷn ni i gyd yn ymwybodol o hynny, ac mae hwnna wedi bod yn rhywbeth sy'n rhan o'r system ers degawdau erbyn hyn, wrth gwrs. O'm safbwynt i, dwi'n gweld hi'n hynod o siomedig bod cynifer o ddisgyblion sy'n gadael ein system addysg ni ar ôl 11 mlynedd yn methu â chynnal sgwrs sylfaenol yn y Gymraeg. Mae hynny yn warth, i fod yn berffaith onest, a petaen ni'n sôn am unrhyw bwnc arall yn y system addysg rwy'n siŵr byddai yna ymateb cryf iawn ar draws y wlad. Fel roeddwn i'n sôn yn gynt, mae'r Gymraeg yn sgìl. Mae hi'n sgìl. Mae hi'n agor drysau yn ddiwylliannol ac ar lefel proffesiynol, ac mae eisiau inni gydnabod hynny. Rwy'n credu bod yna gydnabyddiaeth wrth gwrs ar lefel Llywodraeth, ond yn nhermau'r system mae'n amlwg bod angen diwygio, a dyna pam rwy'n croesawu'r categoreiddio newydd a'r categorïau trosiannol yn benodol. Rwy'n credu bod hwnna yn rhoi cyfle i ni, ar draws Cymru nawr, i edrych ar bob un ysgol i weld fel gallwn ni symud yr ysgolion hynny ar hyd y continwwm. Yn y bôn, beth rŷn ni'n sôn am yn fan hyn yw sicrhau bod disgyblion â'r gallu i gyfathrebu yn Gymraeg yn fwy aml yn ystod y dydd, yn ystod oriau ysgol. Dyna fe yn ei ffordd fwyaf syml. Ac wrth gwrs mae'r gweithlu, a datblygu'r gweithlu, fel roedd Meinir yn sôn, yn mynd i fod yn ganolog yn hynny o beth. Felly, dyna'r darn o waith, yn fy marn i, fwyaf pwysig sydd eisiau i ni ffocysu arno ar lefel cenedlaethol. Diolch.

Diolch, Darren. Tom.

Yn y sesiwn diwethaf, pan oedden ni'n sôn am y sector gyfrwng Saesneg, ac roedden ni'n sôn am staff, roedd rhai o'r bobl oedd wedi dod mewn yn dweud am ryw fath o sgiliau—. Wel, roedd dau beth—roedd sgiliau ac roedd hyder—yn broblemau. Roedden nhw'n sôn am sut doedd dim pawb yn gwybod pa sgiliau Cymraeg oedd gan staff yn ysgolion cyfrwng Saesneg. Felly, ydy hynny yn digwydd? Ydy ysgolion Saesneg wastad yn gwybod os yw pawb yn eu hysgol neu eu coleg nhw yn gallu siarad Cymraeg, a oes ganddyn nhw sgiliau Cymraeg, yn eich profiad chi? A hefyd, sut gallwn ni ddatblygu nid dim ond y sgiliau ond yr hyder gan y staff yna hefyd?

Meinir.

O ran asesu sgiliau staff, mae'r school workforce annual census, onid oes e, y sensws—y pupil level annual schools census cyfatebol i staff ysgolion. Yn y fanna mae cyfle arbennig, onid oes e, i gael darlun cenedlaethol o beth yw sgiliau ieithyddol pawb yng Nghymru, mewn gwirionedd, sydd yn gweithio mewn ysgol ar unrhyw lefel. Felly, mae'r SWAC, rwy'n credu, yn rhywbeth ble mae modd datblygu. Yr unig beth, efallai, sy'n wendid yn hynny, yw mai hunanasesiad, mae'n siŵr, byddai hynny, mai'r unigolyn fyddai'n nodi ei hyfedredd nhw yn y Gymraeg, ac mae yna amrywiaeth yn mynd i fod yn hynny o beth. Efallai fod yna le i edrych ar beth yw rôl Cyngor y Gweithlu Addysg, yr EWC, yn hynny o beth, o ran efallai portffolios yn ymwneud â medrusrwydd iaith y gweithlu ac yn y blaen, a'i fod e yn bartneriaeth gyda'r EWC yn ogystal o ran hynny. Ond mae adnabod yn un cam, onid yw e? Mae adnabod go iawn pa gynorthwywyr sydd gyda ni sydd yn medru siarad y Gymraeg, sydd yn hyderus ar lafar ac yn y blaen—mae hynny yn sicr yn un peth, ond mae'n rhaid inni fod yn ofalus gydag unrhyw hunanasesiad, achos mae hunanasesu iaith efallai yn mynd i arwain at anghysondebau.

Mae'r ail beth, yn ymwneud â hyder, yn un hanfodol, onid yw e, achos rŷn ni'n clywed gymaint o bobl yn dweud, 'Ie, ond dim ond Cymraeg rhyw dref arbennig sydd gen i,' yn hytrach nag ymfalchïo yn y Gymraeg honno. Rwy'n credu mai dyna'r neges fawr iawn, iawn i ni. Mae Cynghorydd Price eisoes wedi sôn ynglŷn â'r llafar, mai 'siaradwyr' rydyn ni'n dymuno, a bod yn wirioneddol rhaid inni sicrhau bod y pwyslais ar siarad, bod y seicoleg ar gynnal—nid ar gywirdeb, ond ar gynnal ac ar hyrwyddo. Mae'r cywirdeb yn rhywbeth ddatblygith, ond, os ŷn ni'n chwalu hyder pobl, wnawn nhw ddim ei siarad hi yn lle cyntaf. Felly, mae'r darn hyder yna, rwy'n credu ei fod e'n ymwneud gyda seicoleg iaith yn rhannol. Mae e'n ymwneud â ni yn rhoi sicrwydd i bobl dydyn ni ddim yn disgwyl iddyn nhw ysgrifennu neu ddarllen ar goedd, ond ein bod ni yn disgwyl y gynhaliaeth yna i bobl i ddefnyddio'r Gymraeg sydd gyda nhw. Ac unwaith maen nhw'n cael profiadau llwyddiannus o ddefnyddio'r Gymraeg sydd gyda nhw, maen nhw'n mynd i ddefnyddio mwy ohoni hi. Felly, rwy'n meddwl bod y darn hyder yna yn dod yn ôl i'r llafar. Mae e'n dod nôl i gymwysterau a phrofiadau dysgu sydd yn parchu'r llafar uwchben nifer o sgiliau eraill, ond mae e ynglŷn â chreu ethos o ymfalchïo mewn defnydd iaith a sicrwydd bod pobl yn cael eu parchu am ddefnyddio'r Gymraeg sydd gyda nhw. Ac wedyn, o dan hynny, wrth gwrs, mae'r holl system o ddysgu proffesiynol, o ddatblygu sgiliau'r gweithlu, sy'n ymwneud â chyrsiau sabothol, cyrsiau rhithiol a'r holl fecanwaith honno'n ogystal.

Diolch, Meinir. Gyda llaw, cyn i fi ddod â Darren i mewn, rydyn ni i mewn i'n chwarter awr olaf ni nawr. Ond mae digonedd o amser ar ôl. Gwnawn ni fynd at Darren.

Diolch yn fawr. Rwy'n credu bod y pwynt yna ynglŷn â hyder yn hollbwysig, fel roedd Meinir yn sôn. Ac, wrth gwrs, mae yna systemau dysgu proffesiynol gyda ni; mae yna gynlluniau gan bob cyngor sir. Ond beth rydyn ni'n ei ffeindio yw bod yna amrywiaeth sylweddol rhwng y cynigion hynny, ac mae yna le, rwy'n credu, i gael trafodaeth ynglŷn â chreu system cenedlaethol sydd yn sicrhau bod yna gysondeb yn y cynnig yna. Rwy'n datgan diddordeb fan hyn achos roedd y wraig yn dysgu ar gwrs sabothol Coleg y Drindod yng Nghaerfyrddin, lle mae athrawon yn cymryd blwyddyn mas o'r dosbarth i wella ac i godi hyder yn nhermau eu defnydd o'r iaith Gymraeg. Ac mae hwnna'n un model, wrth gwrs, ond rŷn ni hefyd yn ymwybodol bod cynghorau sir yn aml yn datblygu systemau mewnol sy'n wahanol, ac felly mae yna rôl, rwy'n credu, i gael y drafodaeth yna'n genedlaethol i sicrhau bod y ddarpariaeth o'r safon uchaf a'i bod yn delifro yn erbyn yr amcan—hynny yw, ein bod ni'n creu athrawon sydd yn fwy hyderus ac yn fodlon mynd nôl i'r dosbarth a defnyddio'r Gymraeg wedyn gyda'r disgyblion. Mae hwnna'n hollbwysig.

Mae hwnna'n ateb un gofyn yn y tymor byr, wrth gwrs, ond, fel roeddwn i'n sôn yn gynt, rwy'n credu mai'r darn o waith mawr sydd angen inni ffocysu arno yw sicrhau ein bod ni'n creu cyflenwad o athrawon sy'n medru'r Gymraeg trwy'r system colegau a hyfforddiant. Dyna'r allwedd a dyna'r ateb yn fy marn i yn yr hirdymor. Ond, wrth gwrs, mae yna rôl gyda'r cwrs sabothol a chyrsiau eraill, wrth gwrs, i lenwi'r gap, fel petai, ac i gefnogi ein hysgolion Saesneg ni yn y tymor byr. Diolch.

Diolch, Darren.

Un arall gen i: beth allai Llywodraeth Cymru ei wneud i annog neu gymell awdurdodau lleol i gryfhau'r ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg yn eu hardaloedd, yn enwedig mewn perthynas â'r sector cyfrwng Saesneg?

Meinir.

Diolch. I fynd nôl, efallai, i un pwynt yn ogystal, rwy'n credu, o ran uwch-sgilio'r gweithlu—ac mae'n rhan o'r ateb yma yn ogystal—un o'r pethau rydyn ni wedi ei wneud yn lleol, wrth gwrs, yw derbyn ysgolion sy'n dweud wrthym ni ei bod hi'n anodd rhyddhau staff am gyfnodau hir. Dyw'r cyflenwad staff yn y system gyflenwi ddim o reidrwydd yna i ganiatáu y rhyddhau yn y lle cyntaf. Felly, lle rŷn ni wedi cefnogi ysgolion cynradd i newid cyfrwng iaith ac i sgilio staff, rŷn ni wedi lleoli tiwtor bob dydd, drwy'r dydd yn yr ysgol honno i weithio ochr yn ochr yn y dosbarthiadau. A dwi'n credu bod hynny wedi bod o fudd mawr yn yr enghreifftiau lle rŷn ni wedi llwyddo i wneud hynny, achos beth rŷch chi'n ei gael yw nid ysgariad rhwng y Gymraeg rŷch chi'n ei dysgu mewn gwers a'r Gymraeg rŷch chi'n ei defnyddio yn y gwaith, ond mae'r ddau beth yn asio, gan fod y gefnogaeth yn y dosbarth ysgwydd yn ysgwydd gyda'r darparwyr, ac mae hynny wedi bod yn llwyddiannus. Ond, fel dwi'n dweud, mae'n adnodd trwm i ni ei ddarparu.

O ran y cwestiwn ynglŷn â llwyddiant y sector gyfrwng Saesneg yn bennaf, dwi'n credu efallai mai adlewyrchu ac ailadrodd nifer o'r pwyntiau sydd eisoes wedi cael eu gwneud y byddwn i, mewn gwirionedd, sydd eto'n ymwneud â buddsoddi yn y gweithlu: pwynt roedd Cynghorydd Price yn ei wneud—yn yr hirdymor, sicrhau dydyn ni ddim yn gorfod gwneud gymaint o fuddsoddiad yn y gweithlu presennol, oherwydd bod y system addysg yn dod â ni i bwynt le rŷn ni'n cynhyrchu'r bobl yna drwy'r system yna yn ei hanfod ta beth, bod Cymraeg digonol gyda nhw i gynnal sgyrsiau mewn gwersi drwy'r system maen nhw wedi elwa ohoni. Ond, yn y canol a'r byrdymor, y buddsoddi hwnnw yn y gweithlu a'r sicrhad bod yna eto, fel roeddwn i'n dweud o'r blaen, y dysgu proffesiynol yn ei le, bod y cynnig o ansawdd a bod y grantiau'n cefnogi'r mannau cywir.

Diolch, Meinir. Rŷn ni i mewn i'n 10 munud olaf ni nawr, ac rwy'n awyddus i Buffy Williams allu dod mewn. Darren, oedd unrhyw beth, yn gryno, roeddech chi eisiau ychwanegu at hwnna?

Na, dim byd i'w ychwanegu. Dwi'n hapus.

Rŷch chi'n hapus—grêt. Buffy Williams.

Thank you, Chair, and thanks for joining us today. Could you tell us please what engagement takes place between local authorities and stakeholders in the development of WESPs and what role do stakeholders play in supporting the delivery of local authority targets?

Meinir.

Ie, yn sicr. O ran y rhanddeiliaid hynny, mae pob math o ymgynghori ac ymgysylltu yn digwydd cyn creu'r cynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg, ac yn rhan o'u monitro nhw hefyd. Y rhai mwyaf amlwg fyddai’r fforwm, yndê, y fforwm Cymraeg mewn addysg sydd gan bob awdurdod lleol, ac mae’n bwysig bod y fforwm yna’n gynrychioladol llwyr o'r awdurdodau hynny a'n bod ni ddim jest yn mynd at y mudiadau mwyaf amlwg i'n cynrychioli ni ar y fforymau, ond eu bod nhw'n cynrychioli'r gymdeithas gyfan ac yn ei hanfod.

Yn sicr, o ran ymgysylltu, enghraifft fan hyn yn lleol: fe wnaethom ni ymgysylltu gyda phob cyngor ysgol cyn ysgrifennu'n cynllun addysg Gymraeg o ran y plant a phobl ifanc eu hunain yn ogystal â’r fforymau ac yn ogystal ag ymgysylltu ac ymgynghori cyhoeddus—mae'r pethau yna i gyd yn eu lle. Ond rwy'n credu, o ran rhanddeiliaid, wrth symud ymlaen, mai’r allwedd yw sicrhau bod y fforymau iaith yna yn wir eang ac yn wir gynrychioli cymunedau'r awdurdodau lleol hynny, ac fel roeddwn i'n dweud, efallai nid grŵp mwy cyfyng o bobl sydd â diddordeb penodol mewn maes, ond eu bod nhw'n cynrychioli’r cyfan.

Diolch, Meinir. Darren.

Yes, I think the word 'stakeholder' is an interesting one, I think, because what do we define as that? Clearly, we've got providers who work with us—so, we can think of early years providers, be they private sector, third sector, Mudiad Meithrin—they are vital in terms of developing these strategic plans. I know that councils have looked to do that over the past few years.

But, for me, the key stakeholders, really, are the public. What we often find is that there are cohorts of people who are yet to be convinced of the merits and the benefits of Welsh-medium education and it's absolutely vital that we address some of the concerns that they have head on. They are valid concerns, particularly from parents who are from—pupils from non-Welsh-speaking backgrounds. I think there is a really big piece of work that we need to do as councils across Wales really, to reassure those parents that, actually, there's a support mechanism in place and at the end of the journey, the child will have an additional skill, which may not be deliverable through another avenue. So, there's a big piece of work for me on that front.

So, when I think of stakeholders, yes, I think about those providers and the public sector organisations that we work with, but there's also that vitally important piece of work in terms of engaging with the public, not just on the overall strategy. And that's going back to the point I mentioned earlier in terms of the importance of Welsh Government as well in terms of really promoting that national message in terms of the benefits of bilingualism. But also, on a very local level, when we do decide, as authorities, to move certain schools along the continuum—that we do a really in-depth piece of work with those local communities through that process of change, because it can be unsettling and it can be worrying for certain cohorts and we have to recognise that.

Gwnaf i ddod â Meinir i mewn—yn gryno, os dwi'n gallu gofyn, Meinir, achos dim ond rhyw chwe munud sydd ar ôl gyda ni.

Rwy'n cytuno'n llwyr â Chynghorydd Price fanna. Ar ei orau, pan rŷn ni wedi newid cyfryngau ysgolion, rŷn ni wedi cydweithio gyda'r menter iaith, gyda'r tîm o amgylch y teulu, gyda chanolfannau teulu, ac yn y blaen. Felly, mae'r ymagwedd gydlynus yna'n hollbwysig wrth symud ymlaen. Ac mae sicrwydd, mewn gwirionedd, bod rhai o'n rhanddeiliaid ni yn y trydydd sector—bod eu grantiau nhw yn cyfeirio at y CSCAau, at eu gwaith nhw yn cefnogi CSCAau a'i fod e i mewn yna yn amodau a thelerau'r grantiau yn y trydydd sector, eu rôl hanfodol nhw yn cefnogi.

Diolch, Meinir. Buffy.

Thank you. And lastly from me, does the 10-year education workforce plan provide local authorities with the certainty required to deliver on their WESP targets? And how can the professional learning offer for staff be strengthened?

Diolch, Buffy. Pwy sydd eisiau mynd yn gyntaf? Meinir.

Diolch. Mae yna dipyn o waith trafod, dwi'n meddwl, i'w wneud o amgylch cynllun strategol a gweithlu 10 mlynedd. Dwi'n ymwybodol bod yna grwpiau ffocws a grwpiau wedi cael eu sefydlu sydd yn cwrdd yn fuan iawn i fynd i'r afael â rhoi'r strategaeth yna ar waith. Ac yn sicr, rŷn ni'n gweld rhai pethau'n barod, er enghraifft rôl y Brifysgol Agored yn datblygu, ac yn ariannu sector uwchradd i ddatblygu staff cyfrwng Cymraeg ac yn y blaen. Mae yna bethau eraill dwi'n siŵr y byddwn ni'n gallu ychwanegu at y cynllun yna mewn ffordd bragmataidd iawn fyddai'n datblygu y gweithlu deng mlynedd. Mae e'n yn ymwneud, yn ei hanfod, â gwneud addysgu yn broffesiwn lle mae pobl yn dymuno'n wirioneddol ac ag arddeliad i fynd i'r afael ag e. Felly, dyw e ddim jest y gweithlu cyfrwng Cymraeg, ond y gweithlu yn ei hanfod, onid e? Mae'n rhaid i'r proffesiwn fod yn broffesiwn sydd yn denu ac mae'n rhaid i ni gael y throughput yna drwy'n hysgolion ni. Un peth yw plant sy'n gwneud Cymraeg lefel A; mae'n rhaid bod y rheini'n gwneud gradd yn y Gymraeg i fod yn athrawon uwchradd yn y Gymraeg. Felly, mae darnau o'r daith yna ynglŷn â chymwysterau a pha mor apelgar yw cymwysterau cyfrwng Cymraeg, a'r Gymraeg yn ei hunan, yn bwysig iawn o ran y gweithlu yna.

Mae dysgu proffesiynol heb amheuaeth yn allweddol, nid jest i staff sydd angen mwy o hyder, ond bob man ar hyd y continwwm yma. Mae'r ddarpariaeth ddysgu proffesiynol yn hanfodol, ac mae gwell cydweithio yn sicr iawn rhwng ardaloedd yng Nghymru yn dechrau digwydd, ond mae yna gyfleoedd yn ogystal. Er enghraifft, mae gennym ni set o staff yn ein canolfannau iaith ni, yn ein canolfannau trochi ni mewn ardaloedd yng Nghymru, sydd yn hynod, hynod o sgilgar. Mae'r gwaith maen nhw'n ei wneud yn ardderchog. Ydyn ni'n rhannu'r gwaith yna yn ddigon strwythuredig ar draws pob rhan o'r sector? Dwi ddim yn siŵr, a dwi'n credu efallai bod y pethau yna'n bethau ymarferol iawn y gallwn ni fynd i'r afael â nhw.

Diolch, Meinir. Ac yn olaf i Darren.

Diolch yn fawr. Rwy'n credu, fel rŷn ni wedi crybwyll yn gynt, mae'r [Anghlywadwy.] yma'n hollbwysig i lwyddiant y CSCAau ar draws Cymru. Rŷn ni wedi sôn lot am graffu, ac, wrth gwrs, mae craffu ar allu Llywodraeth Cymru i ddelifro cyflenwad o athrawon sy'n medru'r Gymraeg yn mynd i fod yn ganolog i lwyddiant y cynlluniau yma. Ac mae'n siŵr y byddwch chi fel pwyllgor dros y blynyddoedd nesaf yn cadw golwg ar hynny. Roedden ni'n sôn yn gynt bod angen trafodaeth barhaol a chyson rhwng Llywodraeth Cymru a chynghorau lleol ynglŷn â fel rŷn ni'n bwrw ati ac fel rŷn ni'n mynd i'r afael â a chwrdd â'r targedau. Dwi'n credu ei bod hi'n hanfodol bwysig bod Aelodau o'r Senedd yn gyffredinol yn cadw eu llygaid ar y sefyllfa yma ynglŷn â chyflenwad athrawon dros y blynyddoedd nesaf, achos heb hynny, fyddwn ni ddim yn llwyddo. Mae hynny'n amlwg i bawb, felly mae'r sgyrsiau yna a'r craffu yna yn mynd i fod yn hanfodol bwysig wrth symud ymlaen. Diolch.

Diolch yn fawr iawn i'r ddau ohonoch chi. Wel, dŷn ni wedi dod i ben ein hamser gyda chi'r bore yma. Felly, bydd transgript o'r hyn dŷch chi wedi'i ddweud yn cael ei ddanfon atoch chi i chi wirio, ond diolch yn fawr iawn ar ran pob aelod o'r pwyllgor am bopeth dŷch chi wedi dweud wrthym ni. Diolch eto.

I'r Aelodau, fel y cytunwyd yn gynharach, byddwn ni nawr yn parhau yn breifat. Gwnawn ni aros i glywed bod ni'n breifat, ond diolch eto i'n tystion.

Diolch yn fawr.