Ffermio a'r Gymru wledig

Cymorth i ffermydd a'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy, TB mewn gwartheg a lles anifeiliaid, ffermio ac ansawdd dŵr, pysgota, a chymunedau gwledig.

Yn y Rhaglen Lywodraethu, mae hwn yn perthyn i'r amcan llesiant Datgloi potensial economi Cymru, a chreu swyddi da sy’n talu’n dda.

ThemâuPopeth Cymorth i ffermydd a'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy TB mewn gwartheg a lles anifeiliaid Ffermio ac ansawdd dŵr Pysgota a'r môr Cymunedau gwledig

Yn dangos y thema TB mewn gwartheg a lles anifeiliaid. Mae ymrwymiadau'r Rhaglen yn perthyn i'r briff cyfan.

Datganiadau a dadleuon: 2; yn y Chweched Senedd
Cyfraniadau: 196; yn y Chweched Senedd
Cwestiynau ysgrifenedig: 0; yn y Chweched Senedd

Pa mor aml mae'n codi

Ion 2023Maw 2026

Roedd 196 o gyfraniadau yn y Chweched Senedd yn ymwneud â hyn. Y mis prysuraf oedd Chwef 2024, gyda 34.

Pwy sy'n ei godi

Llafur65%
Ceidwadwyr21%
Plaid12%
Dem Rhydd1%
Reform1%
Annibynnol1%

Cyfran y 165 o gyfraniadau ar y pwnc hwn, yn ôl plaid y siaradwr.

Ar y dudalen hon

Y drafodaeth hyd yma
Sut mae pethau ar hyn o bryd
Yr hyn mae'r llywodraeth wedi'i addo
Gan Lywodraeth Cymru
Eiliadau allweddol yn y Senedd
Pleidleisiau cysylltiedig
Pwy sy'n ei godi
Pwy mae gweinidogion wedi cwrdd â nhw
Cwestiynau ysgrifenedig
Deisebau
Mewn pwyllgor
Gan Ymchwil y Senedd
Y cyfraniadau diweddaraf
Fesul mis
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio

Y drafodaeth hyd yma

Yn y Seithfed Senedd, mae'r ddadl am ffermio wedi canolbwyntio ar sut mae Llywodraeth Plaid Cymru yn ymdrin â'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy, TB buchol a'r rheolau ar lygredd amaethyddol. Pwysodd y gwrthbleidiau am amserlenni a gwarantau, a holodd Llafur Cymru am amddiffyn ansawdd dŵr a difa moch daear. Ymhlith y pynciau eraill roedd tir fferm a gollir i ffermydd solar, niferoedd da byw, tanau gwyllt haf 2026 a deddfwriaeth prawfesur gwledig.

Y prif ddadleuon

Dywedodd Laura Anne Jones (Reform UK) fod tua 50 y cant wedi ymuno â'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy a gwrthwynebodd doriad dyfnach i'r taliad sylfaenol. Nododd Llyr Gruffydd (Plaid Cymru) £1 biliwn dros dair blynedd a dywedodd y byddai'n gwneud y cynllun yn fwy hygyrch. Cyfraniadau: [1]

Safbwyntiau'r pleidiau

Plaid CymruWedi newid
Dywedodd Rhun ap Iorwerth a Llyr Gruffydd eu bod yn cefnogi'r fferm deuluol. Addawsant gyllid aml-flwyddyn, adolygiad o fiwrocratiaeth, strategaeth fwyd genedlaethol, camau ar TB wedi'u harwain gan wyddoniaeth a dull mwy targedig o ymdrin â'r rheolau nitradau, a dywedasant nad oes agenda i leihau da byw. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Sut mae hyn wedi newid: Ar 2 Mehefin, yr addewidion oedd cyllid aml-flwyddyn ac adolygiadau. Erbyn 30 Medi, cyfeiriodd Gruffydd at £1 biliwn dros dair blynedd, taliadau ymlaen llaw wedi'u codi o 70 i 80 y cant, a hyblygrwydd ar storfeydd slyri.
Llafur Cymru
Beirniadodd Ken Skates, Vikki Howells a Mike Hedges y diffyg sôn am ffermio ym mlaenoriaethau'r Llywodraeth, newidiadau i wasgaru slyri a'r posibilrwydd o ddifa moch daear. Gofynasant i ansawdd dŵr gael ei ddiogelu a chroesawu atebion sy'n seiliedig ar natur. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Ceidwadwyr Cymreig
Pwysodd Andrew RT Davies a Paul Davies am gynllun TB cyn y Sioe Frenhinol. Roedd Darren Millar eisiau diogelu tir fferm rhag solar, a chefnogodd Peter Fox strategaeth fwyd genedlaethol. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Reform UKWedi newid
Dywedodd Laura Anne Jones a James Evans fod amaethyddiaeth yn flaenoriaeth uchel. Gofynasant am lai o fiwrocratiaeth, strategaeth TB gyda rheoli bywyd gwyllt targedig, gwarant ar da byw a diogelu tir fferm rhag solar. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Sut mae hyn wedi newid: Ar 19 Mai beirniadodd Jones y ffaith nad oedd amaethyddiaeth ymhlith blaenoriaethau'r Llywodraeth. Erbyn 30 Medi croesawodd y cyhoeddiadau ar reolau nitradau a thaliadau ymlaen llaw, gan wrthwynebu toriad dyfnach i'r taliad sylfaenol.
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru
Croesawodd Jane Dodds y ddyletswydd prawfesur gwledig, nododd nod sero net 2040 NFU Cymru a dywedodd fod Brexit yn ychwanegu at fiwrocratiaeth. Gofynnodd am weithio gyda Llywodraeth y DU ac am bwy fyddai'n ymuno â'r gwaith ar danau gwyllt. Cyfraniadau: [1][2][3]
Plaid Werdd Cymru
Dywedodd Paul Rock mai amaethyddiaeth ddiwydiannol a dŵr gwastraff yw dwy brif ffynhonnell llygredd afonydd a bod angen rheoleiddio cryfach. Gofynnodd hefyd a fyddai technoleg orfodol yn rhoi ffermydd teuluol bach dan anfantais. Cyfraniadau: [1][2]

Sut mae pethau ar hyn o bryd

Ystadegau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cyhoeddi. Mae pob siart yn dangos y blynyddoedd ers etholiad y Senedd 2016, neu mor bell yn ôl ag y mae'r ffigurau'n mynd, ac yn nodi pob etholiad ers hynny.

Cyfanswm incwm o ffermio

£505 miliwn

2025 (dros dro)

Flwyddyn ynghynt: £455 miliwn (2024)

Yr incwm a gynhyrchir gan ffermio yng Nghymru bob blwyddyn galendr, gan gynnwys cymorthdaliadau: elw busnesau ynghyd â thâl am waith a wneir gan berchnogion a gweithwyr eraill di-dâl. Mewn miliynau o bunnoedd mewn prisiau cyfredol, heb eu haddasu ar gyfer chwyddiant.

Mae incwm ffermydd yn amrywio llawer o flwyddyn i flwyddyn gydag amodau'r farchnad, felly dylid bod yn ofalus wrth ddarllen newid rhwng dwy flynedd.

Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Cyfanswm yr Incwm o Ffermio yng Nghymru. Ystadegau swyddogol sy'n cael eu datblygu. Gwiriwyd ar 23 Hydref 2026.

Dangos y ffigurau

Cyfanswm incwm o ffermio: pob ffigur yn y siart, y diweddaraf yn gyntaf.
Cyfnod	Cymru
2025	£505 miliwndros dro
2024	£455 miliwndiwygiedig
2023	£450 miliwndiwygiedig
2022	£530 miliwndiwygiedig
2021	£363 miliwndiwygiedig
2020	£333 miliwndiwygiedig
2019	£280 miliwndiwygiedig
2018	£322 miliwndiwygiedig
2017	£375 miliwndiwygiedig
2016	£193 miliwndiwygiedig

Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0.

Sut rydyn ni'n dangos ystadegau swyddogol

Yr hyn mae'r llywodraeth wedi'i addo

Mae'r Rhaglen Lywodraethu 2026 i 2030 yn perthyn i'r Seithfed Senedd. Dewiswch y Seithfed Senedd i weld pa mor aml mae pob ymrwymiad wedi codi.

Cymru wledig gryfach a mwy gwydn

Cefnogi’r sector amaethyddol yng Nghymru mewn ffordd sy’n sail i gynaliadwyedd hirdymor busnesau fferm ac yn diogelu dyfodol y fferm deuluol mewn hinsawdd sy’n newid. Byddwn yn datblygu ac yn mireinio’r Cynllun Ffermio Cynaliadwy, mewn cydweithrediad cryf â’r gymuned ffermio, fel ei fod yn cefnogi sector amaethyddol ffyniannus i gynhyrchu bwyd, gan gyflawni canlyniadau amgylcheddol allweddol hefyd, yn raddol.
Y ffigur diweddaraf: Cyfanswm incwm o ffermio, £505 miliwn, 2025.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Gweithredu dull newydd o reoli maethynnau ar draws dalgylchoedd, gan symud oddi wrth y dull “ffermio yn ôl y calendr” a chefnogi ffermwyr i leihau llygredd dŵr amaethyddol.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Cyflwyno cynllun newydd ar gyfer Twbercwlosis (TB) Gwartheg, gan fabwysiadu dull cyfannol o fynd i’r afael â’i ddileu, a hynny’n seiliedig ar dystiolaeth ac yn cael ei arwain gan wyddoniaeth, gan gynnwys tair elfen, sef gwartheg, pobl a bywyd gwyllt.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Datblygu Cynllun Lles Anifeiliaid wedi’i adnewyddu sy’n seiliedig ar wyddoniaeth ac sy’n ymdrin â lles anifeiliaid anwes ac anifeiliaid fferm.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Cefnogi diwydiant pysgota a dyframaethu cynaliadwy, a’r cymunedau sy’n dibynnu arno, fel rhan o’r system fwyd a’r economi.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Cyflawni Strategaeth Datblygu Gwledig i Gymru. Deddfu i’w gwneud yn ofynnol i gynlluniau gwario a rhaglenni polisi gwledig gael eu prawfesur o safbwynt gwledig er mwyn sicrhau eu bod yn ymateb yn llawn i anghenion cymunedau gwledig.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Cyflwyno Strategaeth Fwyd Genedlaethol newydd a chynhwysfawr.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Archwilio opsiynau ar gyfer ymestyn hawliau datblygu a ganiateir ar gyfer anheddau unigol a throsi adeiladau fferm ar gyfer defnydd preswyl i wella mynediad at dai fforddiadwy mewn ardaloedd gwledig.
Ei ddarllen yn y RhaglenHefyd yn: Tai.

Cynllunio dan arweiniad y gymuned, a meithrin agwedd “gwnaed yng Nghymru” tuag at ddatblygu rhanbarthol

Disodli’r dulliau tameidiog presennol sy’n gorgyffwrdd â’i gilydd o ran rheoli morol drwy gyflwyno Fframwaith Cynllunio Morol, wedi’i adeiladu ar sail cyd-reoli gwirioneddol gyda physgotwyr, rhanddeiliaid amgylcheddol a chymunedol a rhanddeiliaid y diwydiant.
Ei ddarllen yn y Rhaglen

Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.

Fesul mis

Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Chweched Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Awst 2023, Rhagfyr 2024, Chwefror 2025, Mawrth 2025, Ebrill 2025, Mai 2025, Mehefin 2025, Gorffennaf 2025, Awst 2025, Medi 2025, Hydref 2025, Tachwedd 2025 a Rhagfyr 2025.

Dangos y ffigurau

Mis	Cyfraniadau
Ionawr 2023	0
Chwefror 2023	0
Mawrth 2023	0
Ebrill 2023	0
Mai 2023	0
Mehefin 2023	0
Gorffennaf 2023	0
Awst 2023	Dim cyfarfodydd
Medi 2023	0
Hydref 2023	0
Tachwedd 2023	0
Rhagfyr 2023	0
Ionawr 2024	10
Chwefror 2024	34
Mawrth 2024	21
Ebrill 2024	10
Mai 2024	28
Mehefin 2024	25
Gorffennaf 2024	12
Awst 2024	0

Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio

Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.

Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio

Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.

Ymadroddion ar gyfer y briff cyfan

“farming”
“farmers”
“farmer”
“agriculture”
“agricultural”
“farm”
“farms”

Cymorth i ffermydd a'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy

“Sustainable Farming Scheme”
“basic payment scheme”
“farm payments”
“agricultural support”
“Agriculture (Wales) Act”
“tree cover”
“universal actions”
“farm support”

Byrfoddau

“SFS”
“BPS”

TB mewn gwartheg a lles anifeiliaid

“bovine TB”
“bovine tuberculosis”
“badger”
“badgers”
“badger cull”
“bluetongue”
“animal welfare”
“animal health”
“Animal Welfare Plan”
“puppy farms”
“puppy farming”
“livestock worrying”

Ffermio ac ansawdd dŵr

“agricultural pollution”
“Control of Agricultural Pollution”
“agricultural pollution regulations”
“water quality regulations”
“nitrate vulnerable zone”
“nitrate vulnerable zones”
“farming by calendar”
“slurry”
“nutrient management”
“poultry units”

Byrfoddau

“NVZ”
“NVZs”

Pysgota a'r môr

“fishing industry”
“fisheries”
“fishers”
“fishermen”
“fishing fleet”
“aquaculture”
“shellfish”
“marine planning”
“Marine Planning Framework”
“seafood”
“marine protected areas”

Cymunedau gwledig

“rural communities”
“rural economy”
“rural Wales”
“rural proofing”
“Rural Development Strategy”
“family farm”
“family farms”
“Royal Welsh Show”
“agricultural workers”
“inheritance tax”
“agricultural property relief”
“farm businesses”
“food production”
“food security”
“livestock”

Rhagor am sut mae'r briffiau'n cael eu tagio

Y drafodaeth hyd yma

Y prif ddadleuon

Y drafodaeth hyd yma

Y prif ddadleuon

Safbwyntiau'r pleidiau

Plaid CymruWedi newid

Llafur Cymru

Ceidwadwyr Cymreig

Reform UKWedi newid

Democratiaid Rhyddfrydol Cymru

Plaid Werdd Cymru

Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano

Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano

Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw

Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)

Sut mae pethau ar hyn o bryd

Cyfanswm incwm o ffermio

Yr hyn mae'r llywodraeth wedi'i addo

Cymru wledig gryfach a mwy gwydn

Cynllunio dan arweiniad y gymuned, a meithrin agwedd “gwnaed yng Nghymru” tuag at ddatblygu rhanbarthol

Gan Lywodraeth Cymru

Trefniadau newydd yn lleihau dyblygu ar gyfer ffermwyr y Cynllun Ffermio Cynaliadwy

Eiliadau allweddol yn y Senedd

Pleidleisiau cysylltiedig

Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol ar y Bil Lles Anifeiliaid (Allforion Da Byw)

Dadl Plaid Cymru - TB Buchol

Pwy sy'n ei godi

Pa bleidiau sy'n ei godi

Yr Aelodau sy'n ei godi amlaf

Pwy mae gweinidogion wedi cwrdd â nhw

Cwestiynau ysgrifenedig

Deisebau

Mewn pwyllgor

Gan Ymchwil y Senedd

Bovine Tuberculosis

Y cyfraniadau diweddaraf

Fesul mis

Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio

Ymadroddion ar gyfer y briff cyfan

Cymorth i ffermydd a'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy

TB mewn gwartheg a lles anifeiliaid

Ffermio ac ansawdd dŵr

Pysgota a'r môr

Cymunedau gwledig