Ers mis Mai 2026, mae Llywodraeth Plaid Cymru wedi enwi tlodi plant yn flaenoriaeth, gyda Sioned Williams, y Dirprwy Brif Weinidog, yn arwain ar hyn. Mae'r drafodaeth wedi canolbwyntio ar gynllun peilot taliad plant Cynnal, y cynnig gofal plant, prydau ysgol am ddim a chostau tanwydd. Mae pleidiau'r gwrthbleidiau wedi pwyso am ddyddiadau, targedau a chostau.
Y prif ddadleuon
Dywedodd Sioned Williams (Plaid Cymru) fod tlodi plant wrth wraidd gwaith y Llywodraeth, gan addo strategaeth newydd â thargedau a cherrig milltir clir. Gofynnodd Peter Fox (Ceidwadwyr Cymreig) a Shav Taj (Llafur Cymru) sut y bydd cynnydd yn cael ei fesur a'i gyhoeddi. Cyfraniadau: [1]
Disgrifiodd Ms Williams Cynnal fel taliad o £10 yr wythnos i deuluoedd incwm isel â phlant ifanc, i'w dreialu. Holodd Lynne Neagle a Jayne Bryant (Llafur Cymru) am yr amseru a'r effaith ar gymorth arall. Galwodd Cristiana Emsley (Reform UK) y cynllun yn 'gynllun i gynllunio'. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dywedodd Rhun ap Iorwerth a Sioned Williams (Plaid Cymru) fod gofal plant yn codi incwm teuluoedd ac yn lleihau tlodi plant. Cefnogodd Jane Dodds (Democratiaid Rhyddfrydol Cymru) gynnig cyffredinol. Gofynnodd Dan Thomas (Reform UK) am gostau llawn. Dywedodd Ken Skates (Llafur Cymru) y byddai'n rhoi tua £15 miliwn y flwyddyn i enillwyr uwch. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Dywedodd Elin Jones (Plaid Cymru) y bydd prydau ysgol am ddim yn ymestyn i flynyddoedd 7 ac 8 i bob plentyn ar gredyd cynhwysol, tua 15,000 i 20,000 o ddisgyblion. Dywedodd Ken Skates (Llafur Cymru) fod y Llywodraeth wedi gwanhau ei chynnig. Gofynnodd Huw Thomas (Llafur Cymru) a fyddai cyngor y cynghorau ar gostau yn cael ei ariannu. Cyfraniadau: [1][2][3]
Dywedodd Niamh Salkeld (Plaid Cymru) fod tua 340,000 o aelwydydd yng Nghymru mewn tlodi tanwydd. Roedd Natasha Asghar (Ceidwadwyr Cymreig) eisiau gweithredu nawr yn hytrach nag adolygiad o gynllun Cartrefi Clyd. Dywedodd Cristiana Emsley (Reform UK) fod taliadau £200 olew gwresogi a addawyd wedi'u gohirio. Cyfraniadau: [1][2][3]
Dywedodd Elyn Stephens a Becca Martin (Plaid Cymru) fod penderfyniadau budd-daliadau sy'n effeithio ar Gymru yn nwylo Llywodraeth y DU. Dywedodd Peter Fox a Natasha Asghar (Ceidwadwyr Cymreig) y dylai gweinidogion ddefnyddio'r pwerau presennol, a mai twf a threthi is yw'r llwybr allan o dlodi. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Cyfeiriodd Adrian Mason (Reform UK) at Gomisiynydd Pobl Hŷn Cymru: mae un o bob chwech o bobl hŷn mewn tlodi incwm cymharol. Tynnodd Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) sylw at y gronfa cymorth o £4.84 miliwn a dywedodd fod angen ysgogiadau Llywodraeth y DU hefyd, yn enwedig ar danwydd. Cyfraniadau: [1][2][3]
Safbwyntiau'r pleidiau
Plaid Cymru
Mae'r Aelodau'n galw tlodi plant yn brif flaenoriaeth y Llywodraeth. Maent yn cyfeirio at y cynnig gofal plant, cynllun peilot Cynnal, prydau ysgol am ddim i fwy o ddisgyblion uwchradd, strategaeth fwyd genedlaethol a chronfa cymorth o £4.84 miliwn, ac yn dadlau dros fwy o bwerau lles yng Nghymru. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Llafur Cymru
Mae'r Aelodau'n amddiffyn record y Llywodraeth flaenorol ar brydau ysgol am ddim a'r grant datblygu disgyblion, ac yn pwyso am ddyddiadau, manylion ac arian. Beirniadodd Ken Skates ddyluniad y gofal plant. Beirniadodd Huw Thomas y ffordd y dyrennir cyllid tlodi. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Ceidwadwyr Cymreig
Mae'r Aelodau'n gofyn am gymorth ar unwaith y gellir ei fesur a thargedau, ac yn annog defnyddio'r pwerau presennol. Maent yn dweud mai twf a threthi is yw'r llwybr gorau allan o dlodi. Beirniadodd Darren Millar y cynnydd mewn isafbris alcohol yn ystod yr argyfwng costau byw. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Reform UK
Mae'r Aelodau'n dweud eu bod yn cefnogi'r cynnig gofal plant presennol ond yn amau costau ehangu Plaid Cymru. Maent yn galw Cynnal yn aneglur, wedi codi taliadau tanwydd hwyr, a gofynnodd Cai Parry-Jones a yw'r Llywodraeth yn golygu tlodi absoliwt neu gymharol. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru
Mae Jane Dodds yn cefnogi gofal plant cyffredinol a Cynnal, yn pwyso am dargedau, ac yn galw tlodi plant yn 'brawf diffiniol' Plaid Cymru. Gofynnodd hefyd am bwerau benthyca i Gymru i ariannu tai a seilwaith. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Plaid Werdd Cymru
Cysylltodd Anthony Slaughter ansicrwydd bwyd cynyddol a thai gwael ag anghydraddoldeb iechyd. Dywedodd Paul Rock y gallai cymorth i ynni glân a phympiau gwres leddfu costau aelwydydd. Cyfraniadau: [1][2]
Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano
1Pryd fydd Cynnal yn dechrau, ac a fydd yn effeithio ar gymorth arall? Gofynnodd Lynne Neagle a Jayne Bryant. Dywedodd Sioned Williams fod grŵp arbenigol yn cynllunio'r cynllun peilot, a bod y Farwnes Sherlock o'r DWP wedi cytuno i archwilio gwarchod y taliadau a rhannu data. Ni roddwyd dyddiad cychwyn. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
2Pa dargedau mesuradwy fydd y Llywodraeth yn eu gosod? Gofynnodd Jane Dodds, Peter Fox a Shav Taj. Dywedodd Sioned Williams y bydd y strategaeth tlodi plant newydd yn gosod targedau a cherrig milltir, a bod dangosfwrdd digidol yn cael ei ddatblygu. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
3A yw'r cynnig gofal plant estynedig wedi'i gostio'n llawn? Gofynnodd Dan Thomas a Cristiana Emsley. Dywedodd Rhun ap Iorwerth y bydd grŵp llywio arbenigol a thasglu gofal plant yn cynllunio cyflwyno fesul cam. Nododd Jane Dodds ymrwymiad i ddod â chostau cychwynnol cyn y toriad. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
4Sut mae cyllid tlodi'n cael ei ddyrannu? Dywedodd Huw Thomas a Jayne Bryant y dylai ddilyn lefelau tlodi. Dywedodd Heledd Fychan a Sioned Williams fod tlodi gwledig yn aml yn guddiedig, a bod dyraniad gwledig wedi'i gynnwys ar sail profi a dysgu. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
5Pa gymorth sydd i aelwydydd mewn argyfwng tanwydd? Pwysodd Cristiana Emsley a Natasha Asghar ar daliadau hwyr ac adolygiad Cartrefi Clyd. Cyfeiriodd Sioned Williams at y gronfa cymorth dewisol a chymorth y Sefydliad Banc Tanwydd, a dywedodd fod llawer o'r ysgogiadau gyda Llywodraeth y DU. Cyfraniadau: [1][2][3]
Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano
Mae un ddeiseb agored yn gofyn am fynediad cyfartal at gymorth prydau ysgol am ddim i blant ag alergeddau bwyd. Mae ganddi 39 llofnod.
Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw
Mae gweinidogion wedi cyfarfod â grwpiau arbenigol a grwpiau cyfeirio, gan gynnwys Grŵp Arbenigol Cynnal (pedwar cyfarfod) a grŵp cyfeirio'r strategaeth tlodi plant. Maent hefyd wedi cyfarfod â chynrychiolwyr llywodraeth leol, gweinidogion Llywodraeth y DU a gweinidogion eraill, ac elusennau fel Achub y Plant Cymru.
Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)
O gofnod y Senedd flaenorol, ar gyfer materion sy'n rhychwantu'r ddwy. Mae gweddill y dadansoddiad hwn yn ymwneud â'r Seithfed Senedd yn unig.
Yn y Chweched Senedd, canolbwyntiodd y drafodaeth ar y strategaeth tlodi plant ac a ddylai gynnwys targedau. Pwysodd Aelodau o Blaid Cymru, y Ceidwadwyr Cymreig a'r Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig ar y Llywodraeth Lafur ynghylch cyflawni, tra dywedodd gweinidogion Llafur eu bod yn defnyddio pob ysgogiad sydd ar gael. Roedd penderfyniadau lles y DU hefyd yn amlwg.
Ym mis Ionawr 2024, adolygodd adroddiad y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol, 'Calling time on child poverty', y strategaeth ddrafft. Dywedodd Jenny Rathbone ei fod yn anelu at ddylanwadu ar y cynllun terfynol. Dywedodd Sioned Williams fod cyflawni a mesur yn allweddol. Cyfraniadau: [1][2]
Ar 23 Ionawr 2024, cyhoeddodd Jane Hutt (Llafur Cymru) y strategaeth, gan ddweud iddi gael ei chyd-lunio a'i bod yn defnyddio pob ysgogiad sydd ar gael. Dywedodd Jane Dodds mai targedau oedd y thema gyffredin yn y Siambr. Ym mis Hydref 2024, dywedodd fod y fframwaith monitro yn golygu 'dim targedau'. Cyfraniadau: [1][2][3]
Ym mis Chwefror 2024, lansiodd Jane Hutt siarter budd-daliadau Cymru, a gefnogwyd gan bob un o'r 22 awdurdod lleol. Gofynnodd Mark Isherwood (Ceidwadwyr Cymreig) am amserlenni a chyflwyno unffurf. Galwodd Sioned Williams y siarter yn gam cyntaf hirddisgwyliedig. Cyfraniadau: [1][2][3]
Yn 2024, beirniadodd Sioned Williams a Jane Dodds benderfyniad Llywodraeth Lafur y DU i gadw'r terfyn dau blentyn a thorri taliadau tanwydd gaeaf. Roedd yr Aelodau Ceidwadol Mark Isherwood a Peter Fox hefyd yn gwrthwynebu'r toriad i'r taliad tanwydd gaeaf. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 23 Hydref 2026 o 160 cyfraniad yn y Senedd rhwng 12 Mai 2026 a 20 Hydref 2026, ynghyd â'r deisebau a chyfarfodydd y gweinidogion ar y briff hwn. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r cyfraniadau y mae'n seiliedig arnyn nhw; gwiriwch nhw cyn dyfynnu. Sut mae'r dadansoddiad yn cael ei ysgrifennu.
Sut mae pethau ar hyn o bryd
Ystadegau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cyhoeddi. Mae pob siart yn dangos y blynyddoedd ers etholiad y Senedd 2016, neu mor bell yn ôl ag y mae'r ffigurau'n mynd, ac yn nodi pob etholiad ers hynny.
Plant mewn tlodi cymharol
32%
Y tair blynedd hyd at 31 Mawrth 2025
Y Deyrnas Unedig
28%
Flwyddyn ynghynt
30%(y tair blynedd hyd at 31 Mawrth 2024)
Cymru
Y Deyrnas Unedig
Cyfran y plant sy'n byw mewn aelwydydd â llai na 60% o incwm canolrifol y DU ar ôl costau tai, ar gyfartaledd dros dair blynedd ariannol.
O arolwg aelwydydd gyda sampl bach yng Nghymru, felly mae'r ffigurau'n gyfartaledd dros dair blynedd, ac mae'r cyhoeddwr yn cynghori gofal gyda newidiadau o un flwyddyn i'r nesaf, sy'n annhebygol o fod yn arwyddocaol yn ystadegol. Mae'r cyhoeddwr yn bwriadu diwygio'r ffigurau yn ôl i 2012-13 ym mis Mawrth 2027.
Mae'r llinell yn torri ar gyfer y tair blynedd hyd at 31 Mawrth 2023, lle mae'r cyhoeddwr yn nodi toriad yn y gyfres.
Pwyso ar Lywodraeth y DU i ddatganoli nawdd cymdeithasol fel y gallwn gynllunio a darparu amddiffyniadau cymdeithasol a wnaed yng Nghymru, sy’n adlewyrchu anghenion a gwerthoedd ein pobl a’n cymunedau yn well.
Gweithio gyda phartneriaid i ddatblygu a chyflawni cynllun newydd i fynd i’r afael â thlodi plant, gan osod targedau, meincnodau a cherrig milltir clir i ysgogi newid uchelgeisiol, cyflawnadwy.
Pwyso ar Lywodraeth y DU i ddefnyddio’r dulliau sydd ganddynt, gan gynnwys cael gwared ar y cap ar fudd-daliadau, cynyddu’r Lwfans Tai Lleol, a chyflwyno tariffau cymdeithasol i sicrhau newid gwirioneddol i deuluoedd sy’n byw mewn tlodi.
Ehangu mynediad at brydau ysgol am ddim mewn ysgolion uwchradd, gan ddechrau drwy sicrhau bod pob myfyriwr ym Mlynyddoedd 7-11 o aelwydydd sy’n hawlio Credyd Cynhwysol yn gallu hawlio pryd ysgol am ddim, heb unrhyw gyfyngiad o ran incwm. Byddwn yn sicrhau bod y ddarpariaeth yn cyd-fynd â’r gwaith ar Strategaeth Fwyd Genedlaethol newydd.
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.
Gan Lywodraeth Cymru
Datganiadau i'r wasg a datganiadau Cabinet diweddaraf Llywodraeth Cymru ar y briff hwn.
Mae Llywodraeth Cymru a Llywodraeth yr Alban wedi galw ar Lywodraeth y DU i sgrapio polisïau didostur ar fudd-daliadau, i fabwysiadu cynlluniau i leihau biliau ynni, ac i ddatganoli pwerau ymhellach er mwyn helpu i…
Yn y newyddion
Y penawdau diweddaraf ar y briff hwn, gyda dolen i stori pob cyhoeddiad.
Datganiadau, dadleuon a deddfwriaeth yn y Cyfarfod Llawn ar y briff hwn, y mwyaf diweddar yn gyntaf. Mae sesiynau cwestiynau llafar wedi'u cyfrif yn y cyfraniadau isod.
Mae pob bar yn dangos cyfran areithiau a chwestiynau'r blaid honno yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn, fel bod modd cymharu pleidiau mawr a bach. Mae'r llinell syth yn dangos y Siambr gyfan: 0.91%.
Cyfarfodydd gweinidogion â sefydliadau allanol a'u hymrwymiadau ar y briff hwn, o'r gofrestr y mae Llywodraeth Cymru yn ei chyhoeddi bob tri mis. 1 ers etholiad 2026:
2222-10-05
Fuel Poverty Coalition Cymru and National Energy Action
Cyfarfod, Min for Social Justice
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, cyfarfodydd ac ymrwymiadau gweinidogol. Mae'r gofrestr yn cael ei chyhoeddi dri mis neu fwy ar ôl y cyfarfodydd y mae'n eu rhestru.
Yr hyn mae pobl yn ei ddweud sy'n bwysig
Dywedodd 67% o oedolion Cymru y byddai costau byw yn bwysig iawn i'w pleidlais.
Dywedodd 40% o oedolion Cymru y byddai tlodi ac anghydraddoldeb yn bwysig iawn i'w pleidlais.
Dywedodd 32% o oedolion Cymru y byddai lles a budd-daliadau yn bwysig iawn i'w pleidlais.
Holodd Ipsos 747 Welsh adults aged 16+ rhwng 2 Ebrill 2026 a 8 Ebrill 2026, cyn etholiad y Senedd 2026. Roedd pobl yn gallu dewis cymaint o faterion ag yr oedden nhw'n dymuno. Rhagor am farn y cyhoedd.
Cwestiynau ysgrifenedig
Does dim cwestiynau ysgrifenedig ar y briff hwn yn y Chweched Senedd eto.
Deisebau
Does dim deisebau ar y briff hwn wedi'u hagor yn y Chweched Senedd.
Mewn pwyllgor
Sesiynau pwyllgor lle'r oedd y briff hwn ar yr agenda, y mwyaf diweddar yn gyntaf.
Wedi'i dagio o deitl ei eitem neu ei gwestiwn: “Energy Bill”Cofnod swyddogol
Fesul mis
121
5
2023202420252026
Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Chweched Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Awst 2023, Rhagfyr 2024, Chwefror 2025, Mawrth 2025, Ebrill 2025, Mai 2025, Mehefin 2025, Gorffennaf 2025, Awst 2025, Medi 2025, Hydref 2025, Tachwedd 2025 a Rhagfyr 2025.Dangos y ffigurau
Mis
Cyfraniadau
Ionawr 2023
116
Chwefror 2023
54
Mawrth 2023
117
Ebrill 2023
18
Mai 2023
71
Mehefin 2023
46
Gorffennaf 2023
44
Awst 2023
Dim cyfarfodydd
Medi 2023
44
Hydref 2023
30
Tachwedd 2023
34
Rhagfyr 2023
46
Ionawr 2024
38
Chwefror 2024
11
Mawrth 2024
31
Ebrill 2024
5
Mai 2024
23
Mehefin 2024
8
Gorffennaf 2024
10
Awst 2024
0
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio
Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.
Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio
Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.
Mae'r Gweinidogion yn eu swyddi wedi'u rhestru uchod. Y gyfran yw'r rhan o areithiau a chwestiynau'r Aelod ei hun yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn.