Yn y Seithfed Senedd, y brif drafodaeth ar gyllid fu'r gyllideb atodol gyntaf ar gyfer 2026-27, gan gynnwys a ddylid trosglwyddo cyllid y DU ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol (ADY) yn llawn. Bu Aelodau hefyd yn dadlau ynghylch cyllid teg, fformiwla Barnett a hyblygrwydd cyllidol, capiau a refferenda'r dreth gyngor, a chostau addewidion Plaid Cymru. Cyhoeddwyd cytundeb rhwng Plaid Cymru a Llafur Cymru ym mis Hydref.
Y prif ddadleuon
Dywedodd y Gweinidog Cyllid Elin Jones (Plaid Cymru) fod y Llywodraeth wedi etifeddu sefyllfa heriol, wedi anrhydeddu cyllideb mis Ionawr ac wedi cadw £246.5 miliwn o refeniw heb ei ddyrannu. Dywedodd Cai Parry-Jones (Reform UK) fod Plaid yn rhannu'r cyfrifoldeb. Dywedodd Huw Thomas (Llafur Cymru) fod y gyllideb wedi gadael lle wrth gefn.
Roedd Lynne Neagle, Ken Skates a Huw Thomas (Llafur Cymru) a Claire Johnson-Wood (Reform UK) am weld symiau canlyniadol ADY yn cael eu gwario ar ADY. Dywedodd Elin Jones mai Gweinidogion Cymru sy'n penderfynu sut i'w gwario, ac nad yw cyllid untro yn cryfhau'r gwasanaeth. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Ar gyllid teg, ceisiodd y Prif Weinidog Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) ddiwygio Barnett a phwerau benthyca a chronfeydd wrth gefn ehangach. Nododd Cai Parry-Jones (Reform UK) amcangyfrifon yr IFS y gallai cyllid yn seiliedig ar anghenion gostio £1.5 biliwn i Gymru. Dywedodd Darren Millar (Ceidwadwyr Cymreig) fod Barnett wedi dyddio ond rhybuddiodd am risg. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dywedodd Huw Thomas (Llafur Cymru) fod Cymru yn elwa o'r DU a galwodd ar Blaid i ymgysylltu â Llywodraeth yr Alban. Dywedodd Alun Cox (Plaid Cymru) fod rheolau cyllid Cymru ar wahân i rai'r Alban. Cefnogodd Mike Hedges (Llafur Cymru) ryddid i fenthyca a defnyddio cronfeydd wrth gefn. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Ar y dreth gyngor, cynigiodd Cai Parry-Jones (Reform UK) refferenda lleol ar gynnydd uwchlaw 4.99 y cant. Dywedodd Sarah Cooper-Lesadd (Plaid Cymru) fod refferenda'n anymarferol. Galwodd Darren Millar a Janet Finch-Saunders (Ceidwadwyr Cymreig) hefyd am gap neu refferenda. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Gofynnodd Dan Thomas (Reform UK) a Lynne Neagle (Llafur Cymru) am gostau llawn addewid gofal plant Plaid Cymru. Croesawodd Jane Dodds (Democratiaid Rhyddfrydol Cymru) yr ymrwymiad i ddod â chostau cychwynnol a chyfnodoli i'r Senedd cyn toriad yr haf. Cyfraniadau: [1][2][3]
Safbwyntiau'r pleidiau
Plaid CymruWedi newid
Dywedodd Aelodau Plaid Cymru eu bod wedi anrhydeddu'r gyllideb a etifeddwyd gan ddechrau blaenoriaethau newydd, a cheisio setliad ariannu tecach, diwygio Barnett a mwy o hyblygrwydd cyllidol. Roeddent yn gwrthwynebu refferenda'r dreth gyngor, gan nodi problemau ymarferol. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Sut mae hyn wedi newid: Ar ADY, ni chynigiodd Plaid arian newydd i ddechrau, yna £40 miliwn eleni ym mis Gorffennaf, ac yna cytundeb £60 miliwn gyda Llafur Cymru ym mis Hydref.}
Llafur CymruWedi newid
Pwysodd Aelodau Llafur Cymru am gyllid ADY ac am gostau addewidion Plaid. Dywedasant fod Cymru yn elwa o'r DU a chefnogwyd cyllid yn seiliedig ar anghenion, pwerau benthyca ehangach a hyblygrwydd parhaol ar gronfeydd wrth gefn. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Sut mae hyn wedi newid: Dywedodd Llafur ym mis Gorffennaf y byddai'n pleidleisio yn erbyn y gyllideb atodol, ac ym mis Hydref croesawodd gytundeb i sicrhau £60 miliwn ar gyfer ADY.
Reform UK
Beirniadodd Aelodau Reform UK gostau Plaid, y defnydd o gronfeydd cyfalaf wrth gefn a'r cynnig cyllid teg, a galwasant am refferenda'r dreth gyngor ar gynnydd uwchlaw 4.99 y cant. Dywedasant fod Plaid yn rhannu'r cyfrifoldeb am y gyllideb a etifeddwyd. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Ceidwadwyr Cymreig
Pwysodd Aelodau Ceidwadwyr Cymreig ar ardrethi busnes, treth trafodiadau tir, rhestrau aros y GIG a chap ar y dreth gyngor. Dywedasant fod Barnett wedi dyddio a gwrthwynebwyd y gyllideb atodol am ei bod wedi gadael y gyllideb flaenorol heb ei newid. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru
Dywedodd Jane Dodds y byddai toriadau treth yn bygwth gwasanaethau cyhoeddus, croesawodd y tocyn bws £1 a mesurau tlodi plant, a dadleuodd fod angen pwerau benthyca ehangach ar Gymru. Cyfraniadau: [1][2][3]
Plaid Werdd Cymru
Cefnogodd Anthony Slaughter y cynnig ar drefniadau cyllidol gwell a mwy o bwerau benthyca. Dywedodd y byddai gwrthod y dyraniad ADY yn y gyllideb atodol yn chwarae gwleidyddiaeth â chyllid ysgolion. Cyfraniadau: [1][2]
Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano
1A fydd symiau canlyniadol SEND Lloegr yn mynd i ADY? Pwysodd Lynne Neagle a Ken Skates (Llafur Cymru). Dywedodd Elin Jones nad oes dyled gyfatebol yng Nghymru, mai mater i Weinidogion Cymru yw dyrannu'r arian, a bod yn well ganddi gyllid cynaliadwy. Dilynodd cytundeb £60 miliwn ym mis Hydref. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
2Pam cadw £246.5 miliwn heb ei ddyrannu, a pham defnyddio cronfeydd cyfalaf wrth gefn? Gofynnodd Sam Rowlands a Cai Parry-Jones. Dywedodd Elin Jones fod pwysau iechyd dros £300 miliwn a gwrthododd y ffigurau am y cronfeydd. Nododd y Pwyllgor Cyllid fod y swm tua phedair gwaith y cyfartaledd diweddar. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
3Ble mae costau llawn addewid gofal plant Plaid, a beth fydd yn cael ei dorri? Gofynnodd Dan Thomas, Lynne Neagle a Huw Thomas. Addawodd Gweinidogion gostau cychwynnol a chyfnodoli cyn toriad yr haf a chyhoeddwyd £55 miliwn ar gyfer gofal plant. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
4A fydd cap, refferendwm neu amddiffyniad rhag ailbrisio'r dreth gyngor? Gofynnodd Darren Millar, Sam Rowlands a Cai Parry-Jones. Atebodd Elin Jones fod y cynnydd cyfartalog yn 2026-27 yn 4.8 y cant, y lleiaf ers 2022. Ni chyhoeddwyd cap. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
5Pa ddiwygiadau y mae Cymru'n eu ceisio gan y Trysorlys? Gofynnodd Iain McIntosh a Mike Hedges. Dywedodd Elin Jones iddi godi cyllid teg gyda'r Prif Ysgrifennydd, ei bod am gael proses datrys anghydfod annibynnol a'i bod yn anelu at wella Barnett, gan archwilio cyllid yn seiliedig ar anghenion dros amser. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano
Cyrhaeddodd deiseb yn gofyn am ddyrannu'r cyllid canlyniadol ADY llawn 11,451 o lofnodion ac mae wedi cau. Mae deiseb i ôl-ddyddio gostyngiadau'r dreth gyngor ar gyfer dementia i ddyddiad ardystio'r meddyg teulu wedi cael 36 llofnod ac mae'n agored.
Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw
Mae'r cyfarfodydd a gyhoeddwyd i gyd gyda ffigurau o Drysorlys y DU: Canghellor y Trysorlys a Phrif Ysgrifennydd y Trysorlys, gan gynnwys cyfarfod dwyochrog gyda'r Gweinidog Cyllid. Mae pump i gyyd.
Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)
O gofnod y Senedd flaenorol, ar gyfer materion sy'n rhychwantu'r ddwy. Mae gweddill y dadansoddiad hwn yn ymwneud â'r Seithfed Senedd yn unig.
Yn y Chweched Senedd, canolbwyntiodd dadleuon cyllid ar gyllidebau tynn i Gymru, gyda gweinidogion yn disgrifio'r setliad anoddaf ers datganoli. Dadleuodd Plaid Cymru a'r Ceidwadwyr ynghylch diwygio Barnett a symiau canlyniadol HS2. Beirniadodd Aelodau o bob plaid hefyd y cyfyngiadau ar gronfeydd wrth gefn a benthyca.
Dywedodd Rebecca Evans (Llafur Cymru) fod cyllideb ddrafft 2024-25 wedi dod yn y sefyllfa anoddaf ers datganoli a rhoddodd £450 miliwn yn ychwaneg i'r GIG. Disgrifiodd Adam Price (Plaid Cymru) gyni eithafol. Cyfraniadau: [1][2][3]
Ym mis Mawrth 2024 galwodd Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) am ddileu fformiwla Barnett. Tynnodd Peter Fox (Ceidwadwyr Cymreig) sylw at gyllid grant bloc uchaf erioed. Disgrifiodd Mike Hedges (Llafur Cymru) ei tharddiad dros dro. Cyfraniadau: [1][2][3]
Dywedodd Mike Hedges a Rhys ab Owen y gall cynghorau symud arian i mewn ac allan o gronfeydd wrth gefn, ond na all Llywodraeth Cymru wneud hynny. Disgrifiodd Rebecca Evans derfynau anhyblyg ar gario ymlaen a thynnu i lawr. Cyfraniadau: [1][2][3]
Adroddodd Rhys ab Owen nad oedd gan Lywodraeth Cymru unrhyw fwriad i gyflwyno refferenda'r dreth gyngor. Ni chynlluniwyd diwygio strwythurol y dreth gyngor tan 2028. Cyfraniadau: [1][2]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 23 Hydref 2026 o 232 cyfraniad yn y Senedd rhwng 19 Mai 2026 a 19 Hydref 2026, ynghyd â'r deisebau a chyfarfodydd y gweinidogion ar y briff hwn. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r cyfraniadau y mae'n seiliedig arnyn nhw; gwiriwch nhw cyn dyfynnu. Sut mae'r dadansoddiad yn cael ei ysgrifennu.
Sut mae pethau ar hyn o bryd
Ystadegau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cyhoeddi. Mae pob siart yn dangos y blynyddoedd ers etholiad y Senedd 2016, neu mor bell yn ôl ag y mae'r ffigurau'n mynd, ac yn nodi pob etholiad ers hynny.
Treth gyngor Band D ar gyfartaledd
£2,283
2026-27
Flwyddyn ynghynt
£2,170(2025-26)
Y dreth gyngor flynyddol ar gyfartaledd ar gyfer cartref Band D yng Nghymru, gan gynnwys y rhannau ar gyfer y cyngor, yr heddlu ac unrhyw gyngor cymuned, fesul blwyddyn ariannol.
Band D yw'r band a ddefnyddir i gymharu'r dreth gyngor rhwng ardaloedd a blynyddoedd. Mae ffigur pob blwyddyn yn cael ei osod cyn i'r flwyddyn ddechrau ym mis Ebrill, a dyw e ddim wedi'i addasu ar gyfer chwyddiant.
Defnyddio ein dulliau trethi datganoledig i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus hanfodol, ac yn cynllunio ein trethi i gefnogi ein nodau, gan gynnwys helpu i brynu cartrefi, a lleihau gwastraff mewn safleoedd tirlenwi.
Mynd ar drywydd diwygio cyllidol, gan gynnwys tegwch yn y ffordd y mae Cymru’n cael ei hariannu, gweithrediad Fformiwla Barnett, mwy o hyblygrwydd cyllidol, ariannu pwerau datganoledig mewn ffordd deg, a chyfrifoldebau pellach i’r Senedd dros drethi yng Nghymru.
Brwydro dros y cyllid rheilffyrdd sy’n ddyledus inni ac y mae ei angen arnom i fuddsoddi yn rheilffyrdd Cymru – gan gynnwys cyllid canlyniadol o HS2 – ac i’r rheilffyrdd gael eu datganoli.
Cyflwyno rhaglen genedlaethol i ddiogelu ac adfer tomenni nas defnyddir, gan sicrhau bod pob tomen yn cael ei monitro, ei chynnal a’i rheoli’n briodol. Byddwn yn parhau i fynnu bod Llywodraeth y DU yn ariannu’r gwaith hwn yn briodol ac yn llawn.
Sefydlu strategaeth Cymru gyfan ar gyweirio tir halogedig i fapio, blaenoriaethu ac adfer yn gynyddol dir ôl-ddiwydiannol fel nad yw cymunedau bellach yn dod i gysylltiad â safleoedd diffaith, priddoedd gwenwynig, a dyfrffyrdd llygredig. Byddwn yn parhau i bwyso ar Lywodraeth y DU i ariannu’r gwaith adfer hwn.
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.
Gan Lywodraeth Cymru
Datganiadau i'r wasg a datganiadau Cabinet diweddaraf Llywodraeth Cymru ar y briff hwn.
Mae Llywodraeth Cymru yn annog y Canghellor i gyflymu'r broses o gyflawni'r addewid gwerth £14 biliwn ar gyfer rheilffyrdd, gan fod y cyllid presennol yn cyfrif am ddim ond 1% o wariant Network Rail ledled Cymru a…
Eiliadau allweddol yn y Senedd
Datganiadau, dadleuon a deddfwriaeth yn y Cyfarfod Llawn ar y briff hwn, y mwyaf diweddar yn gyntaf. Mae sesiynau cwestiynau llafar wedi'u cyfrif yn y cyfraniadau isod.
Mae pob bar yn dangos cyfran areithiau a chwestiynau'r blaid honno yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn, fel bod modd cymharu pleidiau mawr a bach. Mae'r llinell syth yn dangos y Siambr gyfan: 2.3%.
Cyfarfodydd gweinidogion â sefydliadau allanol a'u hymrwymiadau ar y briff hwn, o'r gofrestr y mae Llywodraeth Cymru yn ei chyhoeddi bob tri mis. 5 ers etholiad 2026; y diweddaraf:
17 Medi 2026
Bilateral between Cabinet Minister for Finance Welsh Government and Chief Secretary to the Treasury
Cyfarfod, Cabinet Minister for Finance
22 Gorffennaf 2026
PW/CMF - Call with the Chancellor
Cyfarfod, Cabinet Minister for Finance
22 Gorffennaf 2026
Chancellor of the Exchequer
Cyfarfod, First Minister of Wales
30 Mehefin 2026
Briefing from Minister for Armed Forces and Chief Secretary to the Treasury
Cyfarfod, Cabinet Minister for Finance
16 Mehefin 2026
Introductory virtual meeting with Chief Secretary to the Treasury
Cyfarfod, Cabinet Minister for Finance
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, cyfarfodydd ac ymrwymiadau gweinidogol. Mae'r gofrestr yn cael ei chyhoeddi dri mis neu fwy ar ôl y cyfarfodydd y mae'n eu rhestru.
Yr hyn mae pobl yn ei ddweud sy'n bwysig
Dywedodd 37% o oedolion Cymru y byddai lefelau trethi yn bwysig iawn i'w pleidlais.
Holodd Ipsos 747 Welsh adults aged 16+ rhwng 2 Ebrill 2026 a 8 Ebrill 2026, cyn etholiad y Senedd 2026. Roedd pobl yn gallu dewis cymaint o faterion ag yr oedden nhw'n dymuno. Rhagor am farn y cyhoedd.
Cwestiynau ysgrifenedig
Does dim cwestiynau ysgrifenedig ar y briff hwn yn y Chweched Senedd eto.
Deisebau
2 deiseb i'r Senedd ar y briff hwn, y rhai agored yn gyntaf, yna yn ôl nifer y llofnodion:
, Climate Change, Environment, and Infrastructure Committee
Atal a gwrthdroi colli natur erbyn 2030 – sesiwn dystiolaeth gyda'r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig
, Climate Change, Environment, and Infrastructure Committee
Atal a gwrthdroi colli natur erbyn 2030 – sesiwn dystiolaeth gyda'r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig
Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Chweched Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Rhagfyr 2024, Chwefror 2025, Mawrth 2025, Ebrill 2025, Mai 2025, Mehefin 2025, Gorffennaf 2025, Awst 2025, Medi 2025, Hydref 2025, Tachwedd 2025 a Rhagfyr 2025.Dangos y ffigurau
Mis
Cyfraniadau
Ionawr 2024
142
Chwefror 2024
101
Mawrth 2024
119
Ebrill 2024
68
Mai 2024
129
Mehefin 2024
95
Gorffennaf 2024
125
Awst 2024
1
Medi 2024
77
Hydref 2024
94
Tachwedd 2024
85
Rhagfyr 2024
Dim cyfarfodydd
Ionawr 2025
0
Chwefror 2025
Dim cyfarfodydd
Mawrth 2025
Dim cyfarfodydd
Ebrill 2025
Dim cyfarfodydd
Mai 2025
Dim cyfarfodydd
Mehefin 2025
Dim cyfarfodydd
Gorffennaf 2025
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio
Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.
Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio
Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.
Mae'r Gweinidogion yn eu swyddi wedi'u rhestru uchod. Y gyfran yw'r rhan o areithiau a chwestiynau'r Aelod ei hun yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn.
