Cyfarfod Llawn

Rŷn ni yn symud ymlaen yn awr i'r datganiad a chyhoeddiad busnes, a dwi'n galw ar y Trefnydd, Lesley Griffiths, i wneud y datganiad hynny.

Diolch, Llywydd. Mae nifer o newidiadau i'r agenda heddiw. Mae cynnig i atal y Rheolau Sefydlog wedi'i ychwanegu at yr agenda, er mwyn galluogi'r ddadl ar hyblygrwydd y gyllideb a gweithrediad fframwaith ariannu'r DU i fwrw ymlaen ar sail cynnig diwygiedig a gyflwynwyd ddoe. Bydd y ddadl hon, a'r ddadl ar y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar y Bil Gweithgarwch Economaidd Cyrff Cyhoeddus (Materion Tramor) yn digwydd yn syth ar ôl y datganiad busnes.

Yn olaf, mae'r datganiadau ar greu cenhedlaeth ddi-fwg ac ymdrin â fepio ymhlith pobl ifanc ac ail gartrefi a fforddiadwyedd wedi cael eu gohirio. Mae'r busnes drafft am y tair wythnos nesaf wedi'i nodi ar y datganiad a'r cyhoeddiad busnes, sydd i'w weld ymhlith y papurau cyfarfod sydd ar gael i'r Aelodau yn electronig.

Trefnydd, a gaf i alw am ddatganiad gan y Gweinidog Addysg ar y newidiadau arfaethedig i'r flwyddyn ysgol, os gwelwch yn dda? Rydym yn gwybod bod rhieni, athrawon, undebau addysg, gweithredwyr twristiaeth, a hyd yn oed Sioe Frenhinol Cymru yn gwrthwynebu'r newidiadau arfaethedig i'r flwyddyn ysgol gan Lywodraeth Cymru. Ond i ychwanegu at y gwrthwynebiad hwn, mae arweinwyr cymunedau ffydd wedi cysylltu â mi yn ddiweddar gyda phryderon ynghylch cynlluniau i gael gwared ar wyliau'r Pasg. Fel y gwyddoch chi—ac mae pob Aelod yn y Siambr hon, gobeithio, yn ymwybodol—Y Pasg yw'r ŵyl ganolog yn y ffydd Gristnogol. Felly, mae awgrymu nad oes ganddo lawer neu ddim arwyddocâd i ysgolion neu bobl ifanc, neu gymdeithas ledled Cymru, yn annerbyniol. Nawr, rwy'n gwerthfawrogi bod Dydd Gwener y Groglith a Dydd Llun y Pasg yn dal i gael eu diogelu yn y flwyddyn ysgol, oherwydd mae'r rhain yn wyliau cyhoeddus, ond mae cyfnod ehangach y Pasg hefyd yn gyfnod arwyddocaol iawn i lawer o bobl yng Nghymru sy'n cadw'r ffydd Gristnogol.

Nawr, rydyn ni wedi clywed llawer o drafodaeth yn ystod yr wythnosau a'r misoedd diwethaf, yn gwbl briodol felly, am broblemau gyda gwrthsemitiaeth ac Islamoffobia, ac rwy'n credu bod llawer o bobl yn ystyried y penderfyniad hwn gan Lywodraeth Cymru i fynd ar drywydd trafodaeth ar y mater hwn yn wrth-Gristnogol. Felly, a gawn ni ddatganiad, cyn gynted â phosibl, er mwyn cael trafodaeth ehangach ar y mater hwn, oherwydd mae'n fater o bryder i ddegau o filoedd o bobl sy'n dilyn y ffydd Gristnogol?

Wel, fel y mae'r Aelod yn gwybod, mae'r ymgynghoriad ar gau erbyn hyn. Nid wyf i wedi gweld yr ymatebion i'r ymgynghoriad hyd yn hyn, ond byddwn i'n dychmygu ei fod yn ddarlun llawer mwy cymysg na'r un y mae'r Aelod yn ei bortreadu. Wrth gwrs bydd Gweinidog y Gymraeg ac Addysg yn gwneud datganiad pan fydd yr ymatebion hynny i'r ymgynghoriad wedi cael eu hasesu.

Trefnydd, byddwch chi'n ymwybodol bod protestwyr o'n sefydliadau diwylliannol y tu allan i'r Senedd heddiw, yn amlwg yn gwrthwynebu'r toriadau sy'n cael eu cynnig. Un o'r pethau maen nhw wedi tynnu sylw ato, wrth gwrs, oedd y risgiau i'r casgliadau cenedlaethol, oherwydd cyflwr yr adeiladau, ond hefyd o golli arbenigedd. Rwy'n gwybod fy mod i wedi codi hyn sawl gwaith gyda chi, gan ofyn am ddatganiad gan Ddirprwy Weinidog y Celfyddydau, Chwaraeon a Thwristiaeth ar y mater hwn. Nid wyf i wedi cael y sicrwydd hwnnw eto, o ran y casgliadau cenedlaethol, a tybed, a gawn ni'r datganiad hwnnw, oherwydd mae pob un ohonon ni'n bryderus? Nhw yw casgliadau cenedlaethol y genedl—nid y sefydliadau cenedlaethol hynny sy'n berchen arnyn nhw—ac mae'n ddyletswydd arnon ni i sicrhau eu bod yn cael eu diogelu ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

Diolch. Roeddwn i'n ymwybodol o'r brotest y tu allan i'r Senedd heddiw, ac rwy'n gwybod bod y Dirprwy Weinidog hefyd, ac mae hi wedi bod yn cael sgyrsiau â rhanddeiliaid ynghylch y mater yr ydych chi wedi'i godi. Yn sicr, gwnaf ofyn iddi gyflwyno datganiad ysgrifenedig.

Trefnydd, wrth i ni fwrw ymlaen â chynlluniau i gyrraedd ein targedau sero-net, mae'n bwysig ein bod ni'n rhoi cymaint o wybodaeth a manylion â phosibl i'r rhai a fydd yn gyfrifol am eu gweithredu a'u darparu, fel y gallan nhw gynllunio'n iawn a recriwtio'r bobl angenrheidiol sydd eu hangen i'w cyflawni. Gyda hyn mewn golwg, a gawn ni ddatganiad gan y Llywodraeth ar yr amserlenni sydd ganddyn nhw ar gyfer gweithredu cynllun adfer morwellt, ac ar y rhaglen ariannu y maen nhw'n bwriadu ei darparu i helpu i gyflwyno'r cynllun hwn, fel yr ymrwymwyd iddo yn y rhaglen lywodraethu a'r ymarfer plymio dwfn bioamrywiaeth?

Fel y gwyddoch chi, mae'r DU wedi colli tua 92 y cant o'i dolydd morwellt, ac mae Llywodraeth Cymru yn gwybod yn iawn sut y gall adfer morwellt ledled Cymru gael effaith aruthrol, nid yn unig ar leihau erydiad arfordirol, ond ar wella amrywiaeth y môr a storio carbon. Trefnydd, mae gan Gymru rai o wyddonwyr morwellt mwyaf blaenllaw'r byd, a thrwy waith sefydliadau fel Prosiect Morwellt a WWF Cymru, mae nifer fawr o wirfoddolwyr ymroddedig sy'n barod i helpu i gasglu a phlannu morwellt. Fodd bynnag, rwy'n teimlo eu bod wedi cael eu gadael ar dir neb, a byddai unrhyw eglurder gan Lywodraeth Cymru, o ran datganiad, i'w groesawu'n fawr. Diolch.

Diolch. Rwy'n credu bod yr Aelod yn codi pwynt pwysig iawn. Nid yw mor bell yn ôl â hynny pan ddaeth ysgol i lawr o fy etholaeth i, a ddaethon nhw a rhoi deiseb i'r Gweinidog Newid Hinsawdd ynghylch adfer morwellt, a ches i fy synnu braidd o glywed pa mor hir y mae'n ei gymryd i'w adfer. Rwy'n gwybod bod y Gweinidog Newid Hinsawdd yn ei ystyried yn gyffredinol, yn dilyn yr archwiliad dwfn bioamrywiaeth.

Trefnydd, bydd mis nesaf yn Fis Gweithredu ar Endometriosis. Yr wythnos diwethaf cefais i'r pleser o gwrdd â'r ymgyrchydd Georgia Jefferies, sy'n byw ar Lannau Dyfrdwy, ac sy'n ymgyrchu dros well gwasanaethau i fenywod ag endometriosis. Nododd Georgia yn ddigon gwir, yr angen am nyrsys endometriosis hyfforddedig arbenigol ledled Cymru, ac i'r holl wasanaethau fod ar gael yn rhwydd i'r cleifion hynny. Rwy'n amlwg yn awyddus i'r gwelliannau hynny gael eu gwneud, a fy nghyd-Aelodau ar y Pwyllgor Deisebau hefyd, rwy'n siŵr, ar ôl y gwaith yr ydyn ni wedi'i wneud ar hyn. A gaf i ofyn am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru, i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am wasanaethau endometriosis yn ystod y mis ymwybyddiaeth ym mis Mawrth? Diolch.

Diolch. Mae'n dda iawn eich bod chi wedi tynnu sylw at y ffaith mai mis nesaf fydd mis codi ymwybyddiaeth ynghylch endometriosis. Yn amlwg, mater i bob bwrdd iechyd unigol yw sicrhau eu bod yn darparu gwasanaethau i fenywod sy'n dioddef o endometriosis.

Hoffwn i gael datganiad brys, os gwelwch yn dda, yn ymwneud â Ffos-y-fran ym Merthyr. Dywedodd y cwmni sy'n gyfrifol am y safle y bydden nhw'n rhoi'r gorau i gloddio am lo fis Tachwedd diwethaf, ar ôl cloddio'n anghyfreithlon am fwy na blwyddyn. Nawr, rydw i wedi cael gwybod bod cloddio am lo yn dal i ddigwydd mor ddiweddar â'r wythnos diwethaf, ond y bore yma fe ges i wybod bod y safle'n dawel—does dim wagenni trenau. Nawr, a yw hwn yn seibiant dros dro neu'n ddiwedd parhaol ar y sarhad? Rwy'n galw ar Lywodraeth Cymru i gyhoeddi hysbysiad stop ar unwaith o ran symud unrhyw lo o'r safle, neu yn wir, ar werthu unrhyw lo pellach o Ffos-y-fran.

Ac yn olaf, rwyf i wedi codi pryderon ar sawl achlysur yn y Senedd ynglŷn â'r hyn sy'n mynd i ddigwydd ar ôl i'r cwmni adael. Dim ond £15 miliwn sydd wedi'i neilltuo mewn cyfrif y byddai modd ei ddefnyddio ar gyfer gwaith adfer, ac mae hynny'n llawer is na'r hyn y bydd ei angen. Rwy'n deall y bydd yr awdurdod lleol yn ystyried cais o'r newydd ar gyfer y prosiect adfer hwnnw. Rwy'n erfyn ar y Llywodraeth i alw i mewn unrhyw gais a fydd yn gwneud llai na'r hyn a gafodd ei addo i drigolion Merthyr Tudful yn 2007, a phle yw hwn, Gweinidog. Mae'r sefyllfa hon yn rhygnu ymlaen fis ar ôl mis, ac mae ymgyrchwyr a thrigolion angen sicrwydd y bydd rhywun yn gwneud yr hyn sy'n iawn yma o'r diwedd. Felly, os gwelwch yn dda, a all datganiad fynd i'r afael â hyn, ac a gaf i gyfarfod brys gyda'r Llywodraeth i drafod y sefyllfa?

Wel, os ydych chi eisiau cyfarfod, rwy'n awgrymu eich bod chi'n ysgrifennu'n uniongyrchol at y Gweinidog Newid Hinsawdd, y mae hyn yn rhan o'i phortffolio, ac unwaith eto, efallai yn ysgrifennu at yr awdurdod lleol ynghylch y cyfnod tawel y gwnaethoch chi gyfeirio ato. Rwy'n gwybod bod y Gweinidog hefyd mewn trafodaethau gyda'r awdurdod lleol, er mwyn sicrhau bod gwaith adfer priodol yn digwydd.

Rwy'n galw am ddatganiad llafar gan Lywodraeth Cymru ar anhwylderau bwyta. Fel y gwnaethon ni glywed ar ddiwedd cwestiynau'r Prif Weinidog, 26 Chwefror i 3 Mawrth yw Wythnos Ymwybyddiaeth Anhwylderau Bwyta 2024. Eleni mae'n canolbwyntio ar anhwylder osgoi/cyfyngu bwyd, neu ARFID, cyflwr wedi'i nodweddu gan yr unigolyn yn osgoi bwydydd penodol, neu fathau o fwyd, yn cyfyngu ar faint o fwyd sy'n cael ei fwyta yn gyffredinol, neu'r ddau.

Cymerais i ran yn y ddadl ar anhwylderau bwyta yma yn ystod Wythnos Ymwybyddiaeth Anhwylderau Bwyta 2022. Yn y ddadl honno, roedd galwadau ar Lywodraeth Cymru i gyhoeddi model gwasanaeth neu fframwaith, gydag amserlenni, ar gyfer gwireddu gweledigaeth adolygiad gwasanaeth anhwylderau bwyta 2018, fel y gall pawb y mae hyn yn effeithio arnyn nhw gael gafael ar gymorth effeithiol yn gyflym. Amlygais i adroddiad Beat a oedd newydd ei gyhoeddi ar y pryd, a oedd wedi darganfod bod cynnydd o ran ymyrraeth gynnar, triniaeth ar sail tystiolaeth a chefnogaeth i deuluoedd yn amrywio'n eang ledled Cymru. Mae'n siomedig felly, ddwy flynedd ers y ddadl honno, nad oes gennym ni fodel na fframwaith o'r fath o hyd ar gyfer Cymru. Mae trin anhwylderau bwyta yn hanfodol er mwyn sicrhau bod cleifion yn gwella'n llawn ac yn barhaus ac yn atal yr angen i gleifion gael triniaeth fel cleifion mewnol. Ac felly, mae'n bryder hefyd, ddwy flynedd ers y ddadl, nad oes gennym ni gynllun cenedlaethol gydag amserlenni i wella gwasanaethau anhwylderau bwyta lleol o hyd. Rwy'n galw am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru—datganiad llafar—ar hyn yn unol â hynny.

Diolch. Wel, rydyn ni'n parhau i fuddsoddi yn ein gwasanaethau anhwylderau bwyta, ac mae tîm newydd ac arweinydd clinigol ar gyfer anhwylderau bwyta yn helpu i sicrhau bod newidiadau cadarnhaol iawn yn cael eu hysgogi at ofal anhwylderau bwyta, gan ganolbwyntio i raddau helaeth ar ymyrraeth gynnar, ac rydyn ni'n parhau i roi cyllid ar gyfer amrywiaeth o wasanaethau cymorth mynediad hawdd, gan gynnwys llinell gymorth Beat.

Rwy'n cael fy ysbrydoli gan Darren Millar i wneud cyfraniad, oherwydd nid oeddwn i wir wedi bwriadu gwneud cyfraniad ar y datganiad busnes. Ond rwyf i eisiau rhoi barn arall, oherwydd rwy'n gwybod bod Darren Millar yn Gristion ymroddedig, yr wyf i'n ei barchu'n llwyr, ond rwyf i eisiau rhannu barn arall ynghylch a ddylai tymhorau a gwyliau ysgol osgoi neu ddiystyru dathlu'r Pasg. Fel llywodraethwr mewn ysgol yr Eglwys yng Nghymru, rwy'n ymwybodol ei bod hi'n well gan lawer o ysgolion Cristnogol fod digwyddiadau crefyddol yn cael eu dathlu ar y cyd yn eu hysgol, cyn belled ag y bo modd, ac mae llawer yn cadw eu disgyblion, yn fwriadol, tan y diwrnod cyn y gwyliau cyhoeddus, pan fydd dyletswydd arnyn nhw i'w rhyddhau. Felly, rwy'n credu bod yn rhaid i ni gael dull mwy cynnil o ddathlu digwyddiadau crefyddol a diwylliannol pwysig, gan gynnwys, er enghraifft, dathliadau Dewi Sant ddydd Gwener. Felly, rwy'n credu na ddylen ni fod yn llunio'r flwyddyn ysgol o amgylch un dathliad crefyddol penodol. Rwy'n credu bod yn rhaid i ni edrych ar y materion llawer ehangach, ac rwy'n gobeithio y bydd y Gweinidog addysg yn cadw hyn mewn cof ac yn ei ystyried.

Diolch. Wel, mae Gweinidog y Gymraeg ac Addysg yn ei le a bydd wedi clywed eich cyfraniad, ac, fel y dywedais i, pan fydd ymatebion yr ymgynghoriad—. Nid wyf i'n ymwybodol faint sydd wedi bod, er enghraifft, ond fel arfer mae'n broses fawr i fynd drwy'r holl ymatebion i sicrhau bod barn pawb yn cael ei hystyried, a bydd y Gweinidog wedyn yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau.

Trefnydd, hoffwn i alw am ddatganiad gan y Gweinidog Iechyd ynghylch cyllid ar gyfer gwasanaeth clefyd metabolig etifeddol Cymru gyfan, gan gynnwys SWAN, y tîm syndromau heb enw, o fewn hwnnw. Mae'n ymddangos bod rhywfaint o ansicrwydd ynghylch a fyddan nhw'n cael eu hariannu yn y dyfodol, sy'n golygu eu bod ar hyn o bryd yn amharod i ddechrau unrhyw lwybrau triniaeth ar gyfer y rhai y mae hyn yn effeithio arnyn nhw. Ac mae gennyf i etholwr â phlentyn y mae syndrom niwroseiciatrig aciwt pediatrig—PANS—ac anhwylderau niwroseiciatrig awtoimiwn pediatrig sy'n gysylltiedig â heintiau streptococaidd—PANDAS—yn effeithio arno ac mae'r ansicrwydd hwn yn straen enfawr arnyn nhw yn y cyfnod anodd hwn. Yn fy marn i, mae angen i dîm SWAN fod yn glir ynghylch dyfodol cyllid Llywodraeth Cymru i allu parhau â'u gwaith gwych ac atgyfeirio unigolion ar gyfer triniaeth ddatblygu. Felly, byddai datganiad neu ymateb ar y mater hwn gan y Gweinidog iechyd i'w groesawu'n fawr. Diolch.

Diolch. Wel, fel y dywedais i, mater i fyrddau iechyd yw sicrhau bod unrhyw glefyd neu salwch—bod gwasanaethau'n cael eu darparu o fewn y bwrdd iechyd neu, os oes ganddyn nhw drefniant, y gallai claf fynd at fwrdd iechyd arall, ac mae hynny'n cynnwys y clefyd yr ydych chi'n cyfeirio ato.

A gaf i ofyn am ddatganiad am adeiladu tai cyngor newydd? Rwy'n credu ym mhwysigrwydd adeiladu tai cyngor i ateb y galw difrifol sydd gennym ni am dai. A all y datganiad gynnwys y rhai sydd eisoes wedi'u hadeiladu neu'n cael eu hadeiladu, a'r nifer sydd wedi'u cynllunio ar gyfer 2024-25 a 2025-26, a chefnogaeth Llywodraeth Cymru ar gyfer adeiladu tai cyngor newydd?

Rwy'n gofyn am ail ddatganiad ar gyfalaf trafodiadau ariannol. Hoffwn i fod hyn yn cynnwys faint y mae Llywodraeth Cymru wedi'i gael, faint sydd wedi'i wario, faint sydd wedi cael ei dalu'n ôl i'r Trysorlys, faint sydd wedi'i ailgylchu i brosiectau newydd a gwerthusiad o lwyddiant y prosiectau hynny y mae'r arian wedi'i wario arnyn nhw.

Wel, o ran eich ail gais ynghylch cyfalaf trafodiadau ariannol, rydych chi'n gofyn am rai pwyntiau penodol iawn. Rwy'n credu y byddai'n well ysgrifennu at y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol gyda'r cwestiynau hynny. O ran adeiladu tai cyngor newydd, byddwch chi'n gwybod bod gan Lywodraeth Cymru darged uchelgeisiol iawn am dai cymdeithasol. Nid ydyn ni'n ymddiheuro am y targed uchelgeisiol hwnnw. Ym mhedair blynedd gyntaf tymor y Senedd hon, rydyn ni, erbyn hyn, wedi dyrannu £1.2 biliwn i dai cymdeithasol ac rydyn ni wedi rhoi cyfle i awdurdodau lleol fanteisio ar y grant tai cymdeithasol, ac mae hynny'n cefnogi eu huchelgeisiau hefyd i ddarparu mwy o dai fforddiadwy yng Nghymru.

Yn olaf, Laura Anne Jones.

Diolch. Trefnydd, hefyd, hoffwn i hefyd ailadrodd galwadau am ddatganiad gan y Gweinidog Addysg am y newidiadau arfaethedig i wyliau ysgol. Mae blaenoriaethu'r cynlluniau hyn gan y Llywodraeth, a dweud y gwir, yn sarhad ar bawb, gan ystyried y myrdd o faterion mwy dybryd sy'n wynebu addysg yng Nghymru. Mae undebau addysg yn erbyn newid, mae undebau ffermio yn erbyn newid, a gweithredwyr twristiaeth, grwpiau ffydd. Felly, rwy'n credu ei bod ond yn iawn i'r Gweinidog addysg ddod i'r Siambr i ymdrin â'r pryderon hyn, yr adlach ddifrifol hon, trwy ollwng y cynlluniau chwerthinllyd hyn ar adeg pan fo addysg yng Nghymru mewn argyfwng. A nawr bod yr ymgynghoriad ar gau, a gaf i ailadrodd galwadau am ddatganiad cyn gynted â phosibl yn y Siambr hon? Diolch.

Nid oes gennyf i ddim i'w ychwanegu at fy atebion i'r ddau Aelod arall a ofynnodd yr un cwestiwn i mi'n gynharach.

Diolch i'r Trefnydd.

Mae eitem 3 wedi ei dynnu nôl.

Felly, mae angen cynnig i atal Rheolau Sefydlog dros dro er mwyn caniatáu'r ddadl ar hyblygrwydd cyllidebol a gweithredu fframwaith ariannu'r Deyrnas Unedig. Dwi'n galw ar y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol i wneud y cynnig yn ffurfiol.

Rwy'n cynnig yn ffurfiol.

Mae'r cynnig wedi ei wneud yn ffurfiol. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu atal y Rheolau Sefydlog? Nac oes, ac felly mae'r cynnig yna wedi ei gymeradwyo.

Mae hynny'n caniatáu i ni fedru cynnal y ddadl yma ar hyblygrwydd cyllidebol a gweithredu fframwaith ariannu'r Deyrnas Gyfunol. Y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol, felly, i wneud y cynnig—Rebecca Evans.

Heddiw, rwy'n falch ein bod ni wedi gallu dod i gytundeb ar draws y Senedd ar gyfer cyflwyno cynnig ar y cyd sy'n galw ar Lywodraeth y DU i ddarparu mwy o hyblygrwydd cyllidol i Lywodraeth Cymru ar gyfer rheoli cyllideb yn effeithiol a sicrhau canlyniadau gwell i bobl Cymru. Rydym ni'n byw mewn cyfnod anarferol, gydag effeithiau ymadael â'r UE, pandemig COVID-19, yr argyfwng costau byw a chwyddiant uchel parhaus ac mae hwnnw wedi achosi heriau digynsail i'n gwasanaethau cyhoeddus, ein heconomi a'n cymunedau. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymateb yn gyflym ac yn bendant i'r heriau hyn, ond rydym ni wedi wynebu cyfyngiadau ac ansicrwydd sylweddol o ran rheoli ein cyllideb oherwydd prinder yr ysgogiadau cyllidol digonol ar gael i ni.

Nid yw trefniadau ariannol presennol y DU yn cynnig y rhagweladwyedd a'r sicrwydd o ran cyllid sy'n angenrheidiol i'n cefnogi wrth gynllunio cyllidebau a rhai ein sefydliadau partner, gan gynnwys yr awdurdodau lleol. Mae hyn yn cynnwys amseriadau cyhoeddiadau Llywodraeth y DU, sy'n gwrthod cydnabod yr effaith ar ein cyllidebau na'r craffu a ddarperir gan y Senedd. Yn wahanol i Lywodraeth y DU, nid ydym ni'n gallu benthyca ar gyfer ariannu'r gwariant o ddydd i ddydd. Rydym ni'n dibynnu ar symiau canlyniadol Barnett sy'n deillio o benderfyniadau Llywodraeth y DU, a ddaw yn aml heb fawr ddim rhybudd neu ddim o gwbl. Rydym ni'n aml yn gweld newidiadau sylweddol i'n cyllideb ni'n hwyr yn y flwyddyn ariannol, pryd mae'n rhaid defnyddio dyraniadau cyllid yn gyflym neu dderbyn toriadau. Rydym ni'n wynebu cyfyngiadau mawr hefyd ar ein gallu i gario arian ymlaen neu ei dynnu o'n cronfeydd wrth gefn, sy'n amharu ar ein gallu i gynllunio ac ymateb i amgylchiadau newidiol.

I ddarlunio'r pwyntiau hyn, mae hi'n werth i mi nodi'r profiad a gawsom ni'r flwyddyn hon i'r Senedd. Gyda'r arwyddion oddi wrth Lywodraeth y DU yn gwneud i ni ddisgwyl ychydig iawn o gyllid ychwanegol, fe wnaethom ni flaenoriaethu ein cyllidebau ni'n sylweddol yn haf y llynedd. Fe gawsom ein gorfodi i wneud penderfyniadau annymunol gydag effeithiau gwirioneddol ar wasanaethau cyhoeddus a swyddi, y gwyddom ni nawr y gellid bod wedi eu hosgoi nhw. Cadarnhawyd ein ffigurau terfynol ar gyfer yr amcangyfrifon atodol ar 7 Chwefror, sydd eisoes yn annerbyniol o hwyr, wythnosau yn unig cyn diwedd y flwyddyn ariannol, ddim ond i gael gwybod wedyn fod y rhain yn cynnwys gwallau hanfodol, ac wedi hynny fe roddwyd ffigurau newydd i ni ar 13 Chwefror.

Nid bychan yw maint y cyllid ychwanegol, er bod croeso iddo. Yn swm o £231 miliwn, mae'n cynrychioli tua dwy ran o dair o'r cyfan sydd gennym ni wrth gefn. Oni bai fy mod i eisoes wedi cynllunio ar gyfer gwneud y gorau o'n gallu i dynnu o gronfeydd wrth gefn y flwyddyn hon, fe fyddai'r cyfyngiadau ar ein cronfa wrth gefn—nid ydym ni'n gallu dal ond £350 miliwn i gyd gyda'i gilydd—wedi golygu y byddem ni'n ildio rhywfaint o'r cyllid ychwanegol hwn, y mae gan Gymru hawl iddo, yn ôl i Drysorlys EF. O ystyried yr amser cyfyngedig i ddefnyddio'r cyllid hwn, a chydnabod bod Prif Ysgrifennydd y Trysorlys wedi rhoi rhywfaint o hyblygrwydd i gario cyfran fechan o'r cyllid hwn yn ei flaen, fe gaiff £185 miliwn ei gario drosodd i'r flwyddyn nesaf yng nghronfa Cymru.

Mae rhywbeth sylfaenol o'i le ar drefniadau ariannu'r DU i'r sefyllfa hon allu digwydd. Mae'r heriau hyn yn amlygu'r angen am welliannau er mwyn sicrhau bod strwythurau cyllidol y Deyrnas Unedig yn gweithio yn effeithiol ac yn cefnogi llywodraethau datganoledig i weinyddu adnoddau yn effeithlon ac yn effeithiol ar gyfer sicrhau gwerth am arian y cyhoedd. I osgoi sefyllfaoedd o'r fath yn y dyfodol, fe ddylem ni geisio sefydlu egwyddor y gellir rheoli cyllid a gadarnhawyd wedi digwyddiad cyllidol yr hydref yn y DU dros flynyddoedd ariannol, yn ogystal ag unrhyw arian a ganiateir yn unol â threfniadau'r cronfeydd wrth gefn. Fe fyddai hyn yn sicrhau bod y cyllid a roddir yn hwyr yn y flwyddyn ariannol yn cael ei ddefnyddio yn effeithiol ac fe fyddai hyn, yn ei hanfod, yn ffurfioli'r trefniadau dros dro sydd gennym ni gyda Thrysorlys EF ar hyn o bryd.

Rwyf wedi dethol y pum gwelliant i'r cynnig. Galwaf ar Adam Price i gynnig gwelliannau 1, 2, 3, 4 a 5, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan.

Diolch, Dirprwy Lywydd. Dwi'n symud y gwelliannau yn enw Heledd Fychan.

Cyfeiriodd y Gweinidog at y consensws gwleidyddol ac, yn sicr, rydym ninnau'n adleisio llawer o'r sylwadau a wnaeth hi ac sy'n cael eu hamlygu yn y cynnig craidd, ond rwyf i o'r farn ei bod hi'n ddigalon iawn na fu unrhyw ymgais, hyd yn hwyr iawn yn y broses, i'n cynnwys ni yn y trafodaethau i lunio'r cynnig, ac, yn wir, na chafodd ein hawgrymiadau ni ar gyfer gwelliannau mo'u derbyn, a dyna pam maen nhw'n cael eu cyflwyno fel diwygiadau i'r testun hwn, oherwydd fe fyddem ni wedi hoffi i'r consensws hwnnw fod wedi ymestyn lawer ymhellach. Mae ein diwygiadau ni'n rhoi ystyriaeth newydd i dirwedd gyfarwydd o feysydd o anghyfiawnder ariannol mawr o ran y sefyllfa bresennol ynglŷn â gweithrediad fformiwla Barnett, yr hoffem eu gweld yn cael eu diwygio. Fe hoffem ni weld y terfynau benthyca cyfalaf hynny, ac, yn wir, terfynau benthyca yn gyffredinol yn cael eu diwygio fwyfwy fyth, ac fe hoffem ni weld mwy o hyblygrwydd yn ein gallu ni i bennu bandiau treth incwm.

Mae cytundeb cyllidol yr Alban, wrth gwrs, wedi ei ddiwygio erbyn hyn, neu fe fydd y diwygiad hwnnw ar waith o'r flwyddyn nesaf ymlaen, ac fe gafodd y diwygiad ei gwblhau'r llynedd. Ymhlith pethau eraill, er enghraifft, roedd yn mynegrifo â chwyddiant eu terfyn benthyca ar gyfer adnoddau. Fe wnaeth yr un peth ar gyfer eu terfyn benthyca cyfalaf, a diddymodd eu terfynau o ran tynnu arian wrth gefn ac roedd yn mynegrifo ei derfyn wrth gefn yn gyffredinol. Mae'r rhain yn bethau y cyfeiriodd y Gweinidog at lawer ohonyn nhw nawr, ac eisoes, yn wir, rwy'n credu i'r Gweinidog ddweud bod llawer o'r diwygiadau a gyflawnodd Llywodraeth yr Alban drwy eu cytundeb diwygiedig, yr hoffai Llywodraeth Cymru eu gweld yn cael eu gweithredu yn achos Cymru.

Nawr, roedd cytundeb cyllidol yr Alban yn cynnwys darpariaethau penodol ynghylch mecanwaith adolygu, neu amseriadau adolygu, yn hytrach, ynddo, ac roedd yn mynegi yn benodol y byddai adolygiad yn dilyn etholiadau San Steffan a Senedd yr Alban, yn y drefn honno, yn 2020 a 2021. A dyna'r hyn a ddigwyddodd, a arweiniodd at gwblhau'r adolygiad y llynedd. Nid oedd gan gytundeb cyllidol Cymru ddyddiad penodol o ran y trefniadau hynny ar gyfer adolygu. Yr hyn yr oedd yn ei ddweud oedd y byddai'r cytundeb yn destun adolygiad cyfnodol ac y byddai'r adolygiad cyntaf yn digwydd cyn diwedd cyfnod trosiannol y cyllid grant bloc. Fy nealltwriaeth i o'r cyfnod trosiannol y cyllid grant bloc—ond fe fyddwn i'n ddiolchgar pe gallai'r Gweinidog daflu rhywfaint o oleuni ar y mater braidd yn dywyll hwn—yw y bydd cyfnod trosiannol pan, pe byddai gwariant y pen yng Nghymru dros ben y terfyn isaf o 115 y cant, byddai swm canlyniadol Barnett gwahanol yn cael ei gymhwyso sef 105 y cant. Rwy'n edrych ar y Gweinidog i roi rhywfaint o anogaeth i mi yma, ond fy nealltwriaeth i yw, hyd nes y daw hynny i ben, nes ein bod ni felly ar gyfradd lai na 115 y cant ac nad yw cyllid canlyniadol trosiannol Barnett yn berthnasol, rydym ni yn y cyfnod trosiannol o hyd, sy'n golygu nad yw'r ddarpariaeth ar gyfer adolygu cyfnodol yn dechrau bod yn gymwys. Fy nealltwriaeth i yw, yn hyn o beth, eich bod chi wedi asesu, yn ôl pob tebyg, ar gyfer y cyfnod adolygu gwariant newydd hwn, pa un a ydym yn ni'n dal i fod yn y cyfnod cyllido trosiannol hwnnw. Felly, ni fyddwn ni'n cael adolygiad cyfnodol am lawer o flynyddoedd i ddod, ond mae gan y cytundeb ddarpariaeth ynddo ar gyfer cais gan Lywodraeth Cymru am adolygiad, ac felly fy nghwestiwn i, yn syml, i'r Gweinidog yw a ydym ni wedi gofyn am yr adolygiad hwnnw, oherwydd mae popeth a ddywedodd hi a phopeth sydd yn y cynnig hwn yn awgrymu i ni fod yr angen yn daer am yr adolygiad hwn, ac mae angen hwnnw arnom ni cyn gynted ag y bo modd.

Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Cyllid, Peredur Owen Griffiths.

Diolch, Dirprwy Lywydd. Hoffwn ddweud ychydig o eiriau fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid, gan fod y ddadl yma yn ymwneud â nifer o bwyntiau sydd o ddiddordeb i ni, sydd, gobeithio, yn adlewyrchu consensws barn eang ynghylch y materion hyn, fel sydd i'w weld yn y cynnig trawsbleidiol sydd gerbron heddiw. Yn ystod fy amser i fel Cadeirydd, mae’r pwyllgor wedi gwneud sawl argymhelliad yn ymwneud â’r materion y mae'r cynnig yn eu hamlinellu, naill ai’n uniongyrchol i’r Trysorlys neu at ddibenion cefnogi’r Gweinidog yn ei thrafodaethau â’r Trysorlys.

Mae ein pryderon yn gysylltiedig â'r meysydd canlynol yn fras. Yn gyntaf, mae hi'n ymddangos bod diffyg dealltwriaeth ac ymwybyddiaeth gyffredinol yn y Trysorlys ynglŷn â materion sy'n effeithio ar sefydliadau datganoledig. Fe ellir gweld hyn yn y ffaith na roddir fawr o ystyriaeth i brosesau cyllidebol datganoledig gan Lywodraeth y DU wrth bennu dyddiadau digwyddiadau'r flwyddyn. Yn benodol, mae'r pwyllgor yn credu y gallai'r Trysorlys wneud mwy i sicrhau bod dyddiadau ei ddatganiadau yn yr hydref a'r gwanwyn yn rhoi ystyriaeth i brosesau cyllidebol datganoledig. Dyna pam y gwnaethom gynnwys argymhelliad i'r perwyl hwn yn ein hadroddiad diweddar ar y gyllideb ddrafft ar gyfer 2024-25, ac rydym ni wedi ysgrifennu at Brif Ysgrifennydd y Trysorlys er mwyn mynegi barn o'r fath.

Yn ail, fel cafodd hynny ei grybwyll eisoes, mae'r diffyg tryloywder a hyblygrwydd yn y ffordd y mae'r Trysorlys yn ymdrin â phenderfyniadau ariannu sy'n ymwneud â materion datganoledig yn peri pryder. Mae'r pwyllgor wedi galw ers tro am welliannau yn y ffordd y caiff gwybodaeth ei rhannu a'i chyfleu rhwng llywodraethau ynghylch cyfrifiadau cyllidol. Yn fwyaf diweddar, fe wnaethom ni argymell bod y Gweinidog yn dal ati i bwyso ar y Trysorlys ynglŷn ag ymgysylltu ar gam mwy cynnar ac yn fwy effeithiol â Llywodraeth Cymru ynghylch cyhoeddiadau cyllid sylweddol, gyda'r nod o gynnig rhagor o eglurder ynglŷn â sefyllfa ariannu Llywodraeth Cymru yn gynharach yn ystod y flwyddyn. Fe fydd y Gweinidog yn rhoi tystiolaeth i'r pwyllgor ddydd Iau'r wythnos hon ar yr ail gyllideb atodol, ac fe fyddwn ni'n falch o gael gwybod a yw'r materion hyn yn parhau.

Yn drydydd, rydym ni'n cefnogi'r safbwyntiau a fynegwyd yn y cynnig hwn i bwyso ar Lywodraeth y DU am yr hyblygrwydd mwyaf posibl yn y fframwaith cyllidol, gan ganiatáu disgresiwn i Lywodraeth Cymru wrth reoli ei chyllidebau ac ymdrin â'r pwysau mawr sydd arni. Mae hyn yn cynnwys cael gwared ar derfyn blynyddol ar y swm y gellir ei dynnu o gronfeydd wrth gefn Cymru a chynyddu maint y ddau derfyn benthyca ac o'r gronfa wrth gefn sydd gan Gymru yn unol â chwyddiant, yn y man lleiaf. Mae'r rhain yn gamau cymharol syml i'w cymryd ond fe fydden nhw'n gwneud byd o wahaniaeth i'r ysgogiadau cyllidol sydd ar gael i Lywodraeth Cymru.

Ac yn olaf, hoffwn grybwyll y diffyg ymgysylltu rhwng adrannau Whitehall a’r Senedd ar faterion cyllidebol a’r effaith mae hyn yn ei gael yng nghyd-destun atebolrwydd. Mae hyn yn rhywbeth yr ydym wedi’i weld â’n llygaid ein hunain ers dechrau’r chweched Senedd.

Er gwaethaf sawl ymdrech, mae cyfres o Brif Ysgrifenyddion y Trysorlys wedi gwrthod gwahoddiadau’r pwyllgor i gyfarfod â ni naill ai’n ffurfiol neu’n anffurfiol. Er ein bod yn gresynu at y sefyllfa hon, rydym yn gobeithio y bydd y deiliad swydd newydd yn fwy agored i’n ceisiadau. Nid yw’r materion hyn wedi’u cyfyngu i’r Senedd yn unig; fel y gŵyr yr Aelodau eisoes, mae fy mhwyllgor i, ynghyd â phwyllgorau cyfatebol yn Senedd yr Alban—ac rŵan, gobeithio, efo Senedd Gogledd Iwerddon—wedi sefydlu fforwm ryngseneddol y pwyllgorau cyllid, gyda’r nod o godi llais ar y cyd ar y materion hyn sydd o bryder inni i gyd. Fel pwyllgor, rydym hefyd wedi cytuno i fwrw golwg fanylach ar yr agweddau hyn; dyna pam rydyn ni yn cynnal ymchwiliad i gysylltiadau rhynglywodraethol cyllidol. Rydym yn gobeithio cyhoeddi adroddiad erbyn dechrau tymor yr hydref, ac rwy’n edrych ymlaen at rannu ein canlyniadau a’n hargymhellion gyda Aelodau yn y Siambr hon yn ddiweddarach yn y flwyddyn.

Dirprwy Lywydd, os caf i ddweud ychydig eiriau fel llefarydd i Blaid Cymru ar gyllid a llywodraeth leol, ar sail y materion y gwnaethom ni eu rhestru, rwy'n arbennig o galonogol ynglŷn â'r ffaith fod yna gydnabyddiaeth drawsbleidiol heddiw nad yw'r fframwaith cyllidol presennol sydd gan Gymru yn addas i'r diben. Os ydym ni'n awyddus i weld datganoli yn aeddfedu ac yn gwireddu ei botensial, mae'n rhaid i ni uno â'n gilydd i fynnu bargen well a thecach i Gymru, ac rwy'n mawr obeithio y bydd arweinwyr y DU yn y ddwy blaid fawr yn gwrando yn astud ar yr hyn y mae eu cynrychiolwyr yma yn y Senedd yn ei ddweud wrthyn nhw'n uchel ac yn hyglyw. Am y rheswm hwn fe fyddwn ni'n cefnogi'r prif gynnig sydd gerbron heddiw, ond, yn unol â'n gweledigaeth ar gyfer Cymru fwy uchelgeisiol a ffyniannus, rydym ni o'r farn y gallwn ni, ac y dylem ni, fynd ymhellach, ac fe adlewyrchir hynny yn ein gwelliannau ni, fel gwnaeth Adam Price eu hamlinellu.

Diolch i chi am gyflwyno'r ddadl hon a'r cynnig hwn heddiw, Gweinidog. Rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda chi ar y materion hyn dros y misoedd a'r blynyddoedd nesaf. Diolch.

Rwy'n croesawu datganiad agoriadol y Gweinidog a'r dull cydweithredol hwn ac, yn amlwg, fe fyddwn ni'n cefnogi'r cynnig. Fe hoffwn i ddechrau drwy gydnabod y terfynau sydd ar yr ysgogiadau cyllidol sydd gan Lywodraeth Cymru a bod yr hyblygrwydd cyllidebol sydd ar gael i Lywodraeth Cymru yn annigonol. Er mwyn i Lywodraeth Cymru weithredu polisïau cyllidol yn effeithiol, mae angen mwy o hyblygrwydd—ffaith y gallwn ni i gyd gytuno arni hi.

Mae hi'n bwysig i Lywodraeth Cymru fod â rhagor o ragweladwyedd a sicrwydd ynghylch ei threfniadau gwario a chyllido ar gyfer cefnogi ei chynlluniau cyllidebol. Fel gŵyr pawb ohonom, rhoddwyd terfynau ar dynnu o'r gronfa wrth gefn ac ar fenthyca Llywodraeth Cymru, fel clywsom ni, yn 2016 ac nid ydyn nhw wedi newid dim. Yn amlwg, mae'r rhagolygon economaidd byd-eang wedi newid yn sylweddol ers hynny ac, er gwaethaf y symiau uchaf erioed o gyllid oddi wrth Lywodraeth Geidwadol y DU, nid oes hyblygrwydd i gyllidebau Llywodraeth Cymru. Rwy'n credu ei bod hi'n ddiogel i ni ddweud bod angen adolygiad blynyddol ar y system i sicrhau bod y pwerau i fenthyca gan unrhyw Lywodraeth i Gymru a fyddai'n adlewyrchu'r amgylchedd economaidd.

Mae angen diwygio'r system bresennol. Mae angen mwy o hyblygrwydd cyllidol ar y Llywodraeth yng Nghymru i reoli'r gyllideb yn effeithiol, a diddymu'r terfynau ar yr hyn a ellir ei dynnu o'r gronfa wrth gefn sy'n bodoli ar hyn o bryd. Mae hi'n ymddangos yn rhyfedd hefyd fod gan yr awdurdodau lleol fwy o hyblygrwydd o ran benthyca a'u cronfeydd wrth gefn nag sydd gan Lywodraeth Cymru—ffaith yr wyf i'n gobeithio y bydd Llywodraeth y DU yn edrych arni ac yn ei diwygio. Mae Llywodraeth Cymru yn gyfrifol am lawer mwy o bwerau, fe wyddom ni, a llawer mwy o bobl, nag unrhyw awdurdod lleol unigol, ac felly fe ddylai hi fod â'r hyblygrwydd mwy eang hwnnw.

Er fy mod i'n anghytuno â llawer o gyfeiriadau polisi cyllidol y Blaid Lafur a Phlaid Cymru a'r symiau enfawr o arian sy'n cael eu gwastraffu ar hoff brosiectau amrywiol, mae hwn yn fater sy'n mynd y tu hwnt i bleidiau gwleidyddol ac fe ddylai Llywodraeth Cymru fod â rhagor o hyblygrwydd cyllidol, ni waeth pwy yw'r blaid sy'n digwydd bod mewn grym. Diolch, Dirprwy Lywydd.

Mae Llywodraeth Cymru yn galw am fynegrifo benthyca a therfynau Llywodraeth Cymru wrth dynnu o gronfeydd wrth gefn yn gyffredinol. O ran defnyddio cronfeydd wrth gefn ac ychwanegu unrhyw danwariant at gronfeydd wrth gefn, a gaf i ddilyn yr un llwybr â'r hyn a ddywedodd Peter Fox? Nid oes rheswm cyllidol dros gyfyngu ar y symudiad i mewn ac allan o gronfeydd wrth gefn Cymru; mae'r arian wedi ei roi i Lywodraeth Cymru eisoes. O safbwynt y Trysorlys, ni ddylai hi fod o unrhyw wahaniaeth o gwbl os caiff hwnnw ei wario neu ei gadw, gan ei fod eisoes wedi cael ei roi i Lywodraeth Cymru. Fe all pob cyngor yng Nghymru, gan gynnwys cynghorau cymunedol, symud arian i mewn ac allan o gronfeydd wrth gefn heb unrhyw ymyrraeth o'r tu allan. Ni all Llywodraeth Cymru wneud hynny. A yw hyn yn gwneud synnwyr i unrhyw un? Oherwydd, yn sicr, nid yw'n gwneud unrhyw synnwyr o gwbl i mi. Pam ddylai rhoi arian ychwanegol mewn cronfeydd fod yn beth drwg? Pam mae tynnu arian o gronfeydd wrth gefn yn beth drwg? Dyna'r ffordd y mae pobl—. Wrth droi yn ôl at farn y Ceidwadwyr i ryw raddau, dyna'r ffordd y mae pobl yn rhedeg eu cyllidebau eu hunain, drwy roi arian yn eu cynilion a thynnu arian o'u cynilion. O ran rheolaeth gyllidebol yn y dyfodol, peth da yw rhoi mwy o arian tuag at gronfeydd wrth gefn. Rwy'n gobeithio y gall rhywun o blith y Ceidwadwyr esbonio pam mae'n rhaid rheoli symudiad i mewn ac allan o gronfeydd wrth gefn.

O ran y terfynau benthyca, unwaith eto, nid yw hynny'n gwneud synnwyr i mi. Fe all y Llywodraeth ddefnyddio'r model buddsoddi cydfuddiannol—ffordd gostus iawn o dalu am wariant cyfalaf—i dalu am brosiectau cyfalaf. Yn flaenorol, caniatawyd y fenter cyllid preifat, a oedd, unwaith eto, yn ffordd gostus iawn o ariannu prosiectau cyfalaf. Y model buddsoddi cydfuddiannol yw'r fenter cyllid preifat heb wasanaethau porthorol.

Fe all cynghorau fenthyca yn ddoeth, sy'n golygu, cyn belled â bod y swyddog adran 151 yn cymeradwyo hynny, y gallan nhw fenthyca. Yng Nghymru, nid oes pentwr o ddyled wedi ei greu drwy hapchwarae ar y farchnad dai fel digwyddodd yn Lloegr. Mae gan gyfanswm o 192 o awdurdodau lleol yn Lloegr—rwy'n ailadrodd hynny: 192 o awdurdodau lleol yn Lloegr—ddyledion sy'n fwy na dwywaith eu gallu i wario. Mae gan 45 o awdurdodau lleol gymarebau dyled sy'n fwy nag 11 gwaith eu gallu i wario. Felly, mae angen rheolaeth. Fe ddylai'r hyn a wnaeth awdurdodau lleol yn Lloegr fod wedi cael ei reoli oherwydd eu bod nhw wedi eu rhoi eu hunain mewn sefyllfa ariannol ddifrifol iawn, ac, fel gwelsom ni yn Lloegr, mae nifer ohonyn nhw, i bob pwrpas, wedi mynd yn fethdalwyr.

Er y byddai Llywodraeth Cymru yn gofyn am ei fynegrifo yn golygu rhywfaint o gynnydd ac yn lleihau'r swm o fenthyca yn ôl y model buddsoddi cydfuddiannol drud iawn y mae'r Llywodraeth yn ei ddefnyddio, fe geir ffordd arall o reoli gwariant cyfalaf sydd rhywle rhwng hapchwarae awdurdodau lleol yn Lloegr a'r cyfyngder sydd ar Lywodraeth Cymru. Rwy'n awgrymu y byddai angen cymeradwyaeth y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol neu sefydliad tebyg ar unrhyw wariant uwchben y cap presennol. Gellid benthyca mewn ffordd gyfrifol wedyn.

Fel y dengys testun y cynnig trawsbleidiol hwn, nid yw Cymru mewn sefyllfa i ddelio'n effeithiol â'r heriau rŷn ni'n eu hwynebu—heriau sy'n ddigynsail yn hanes datganoli etholedig. Fel dangosodd Adam Price yn ei gyfraniad e, rhy aml o lawer, ni yw'r gwlad anghofiedig yn San Steffan, a does dim y pwerau a'r hyblygrwydd gennym i reoli ein cyllid.

Y llynedd, gofynnodd Llywodraeth Cymru am ganiatâd San Steffan i allu troi at y cyllid cyfalaf ar gyfer rhedeg y gwasanaeth iechyd. Nid felly y dylai hi fod o gwbl. Mae hynny'n aneffeithiol, yn atodi haenau ychwanegol o fiwrocratiaeth, ac yn cyfyngu ar allu Llywodraeth Cymru i ymateb i ddigwyddiadau. Mae Mike Hedges yn gyson iawn. Yn rheolaidd, mae ef yn codi'r sefyllfa chwerthinllyd hon lle gall awdurdodau lleol a chynghorau cymuned dynnu arian o'u cronfeydd wrth gefn mewn modd nad yw Llywodraeth Cymru yn gallu gwneud felly. Rwy'n falch o glywed Peter Fox yn cytuno heddiw fod y sefyllfa hon yn un hurt. Nid yw hi'n gwneud unrhyw synnwyr, mae hi'n aneffeithlon, ac yn arddangos diffyg parch tuag at Lywodraeth Cymru, ac, yn wir, at ein Senedd ni.

Yn wahanol i'r rhwystrau sydd yn ffordd Lywodraeth Cymru o ran mynd i'w chronfeydd wrth gefn, sylwch chi ar y cyflymder, heb unrhyw oedi o gwbl, pan wnaeth y Trysorlys wneud penderfyniad i adfachu'r £155 miliwn o'r cronfeydd a oedd heb eu gwario yn ystod y pandemig. Nid wyf i wedi gallu canfod i ble'r aeth y £155 miliwn hynny, ond yr hyn sy'n amlwg yw nad oedd gan y Senedd hon unrhyw lais o gwbl yn y mater. Unwaith eto, fe welwn ni'r rheolau hyn yn effeithio yn anghymesur ar Gymru. Mae gan yr Alban reolau tebyg iawn o ran cronfeydd heb eu gwario, ond mae'r swm y gallan nhw ei gario drosodd yn llawer uwch na'r hyn sydd gennym ni yma yng Nghymru. Yn wahanol i ni, nid oedd hi'n rhaid i'r Alban dalu'r un geiniog yn ôl i'r Trysorlys o'u cronfeydd pandemig nhw a oedd heb eu gwario. Roedd comisiwn Holtham yn argymell ein bod ni'n derbyn ffactor ar sail anghenion o 115 y cant ar gyfer ein fersiwn ni o fformiwla Barnett. Mae Llywodraeth y DU wedi gwrthod hyn, gan nad ydym ni wedi cyrraedd grant bloc cymharol y pen o 115 y cant. O 2021, ein cyllid y pen ni yw 120 y cant, a dyna pam mae hi mor rhyfedd ac nid yw'n gwneud unrhyw synnwyr bod ein ffactor ni ar sail anghenion wedi aros ar 105 y cant ers 2018. Mae angen newid y gwerthoedd hyn, neu fe fydd Cymru yn dal i gael cyfran o gyllid sy'n annheg.

Gwelwn fan hyn yn glir yr heriau rŷn ni'n eu hwynebu fel cenedl. I ddechrau, mae sicrhau cyllid digonol yn profi yn amhosib. Fel dywedodd Mike Hedges yn hollol glir, mae angen dirwyn fformiwla Barnett i ben. Ac yna mae gan y Trysorlys yr hawl i gymryd unrhyw gyllid yn ôl, yn unol â'i ddymuniad.

Er mwyn sicrhau tegwch i'n pobl a'n gwlad, mae’n rhaid dileu'r cyfyngiadau ar ddefnyddio ein cyllid cyfalaf. Mae'n rhaid diwygio fformiwla Barnett sydd well past its use-by date, ac mae'n rhaid sicrhau bod modd i ni yng Nghymru ddatblygu polisïau cyllidol sy'n hyblyg ac sy'n gallu ymateb yn effeithiol i ddigwyddiadau. Diolch yn fawr.

Rwy'n ddiolchgar i'r Gweinidog am gyflwyno'r ddadl hon. Rwy'n ddiolchgar i Blaid Cymru a'r Ceidwadwyr Cymreig am gofleidio'r achos hwn hefyd. Rwy'n credu bod cytundeb wedi bodoli ar wahanol adegau dros y blynyddoedd diwethaf ar wahanol elfennau o'r materion hyn, ond dyma'r tro cyntaf i mi gofio'r tair plaid a gynrychiolir yma'n cytuno ar safbwynt cyffredin. Wrth groesawu'r cytundeb hwn, rwyf i am ofyn hefyd i Peter Fox fynd ychydig ymhellach ar drywydd y cytundeb hwnnw a rhoi ystyriaeth ychydig yn fwy radical efallai i'r mathau o heriau sy'n wynebu Cymru.

Un o'r pethau sy'n codi dro ar ôl tro, ac sydd wedi codi drwy gydol fy amser i yn y lle hwn, yw'r calendr cyllidol. Trwy'r amser hwnnw i gyd, ni waeth pwy sydd wedi bod yn y Llywodraeth yn y Deyrnas Unedig, yr hyn a welsom ni yw penderfyniadau yn cael eu gwneud gan y Trysorlys i siwtio'r Trysorlys. A'r hyn na welsom ni yw penderfyniadau yn cael eu gwneud gan y Trysorlys sy'n berthnasol i bob rhan o'r Deyrnas Unedig. Ac mae angen i ni gytuno â'r Trysorlys y bydd calendr cyllidol ar gyfer pob rhan o'r Deyrnas Unedig, a bod y calendr cyllidol yn un y gall pob Llywodraeth fod â chyfranogiad ynddo ac y byddan nhw'n cytuno i gadw ato.

Ond fe welsom ni newidiadau sylweddol yn y ffordd y mae'r Trysorlys yn rheoli cyllid y Deyrnas Unedig hefyd. A dyma graidd fy nadl heddiw. Rwy'n credu, pe byddem ni'n cynnal y ddadl hon yn Nhŷ'r Cyffredin y DU, fe fyddech chi'n canfod Gweinidogion sydd wedi gweithio mewn gwahanol adrannau gwladol yn Whitehall yn cytuno â'n dadansoddiad ni o ymddygiad y Trysorlys. Nid wyf i'n credu bod y Trysorlys yn targedu Cymru na'r Alban na Gogledd Iwerddon yn neilltuol. Rwy'n credu bod y Trysorlys yn fwli yn Llundain hefyd, ac rwy'n credu bod y rhan fwyaf o bobl yn cydnabod hynny. Rwy'n credu bod angen i ni edrych yn ofalus iawn ar sut mae strwythurau ariannol y Deyrnas Unedig yn gweithredu mewn gwirionedd ar gyfer y Deyrnas Unedig gyfan, ac nid yn unig ar gyfer y gweision sifil sy'n digwydd bod yn gweithio yn y Trysorlys heddiw.

Mae cytundeb Gogledd Iwerddon, a gyhoeddwyd fis diwethaf, rwy'n credu, yn dangos y gellir cael ffordd ymlaen, oherwydd wedi ymguddio yn y papur gorchymyn 'Diogelu'r Undeb' yr oedd ymrwymiad i newid sail cyllid ar gyfer Gogledd Iwerddon. Heb unrhyw drafodaeth, unrhyw ddadl, fe fyddwn ni'n symud at fformiwla sy'n seiliedig ar anghenion. Nawr, fe fyddai hi dda iawn gennyf i wybod a yw'r Gweinidog wedi clywed unrhyw beth ynglŷn â'r hyn y mae hynny'n ei olygu mewn gwirionedd neu a yw'r Trysorlys wedi gwneud unrhyw ddatganiad i'r perwyl hwnnw. Pe byddai hi'n gallu ateb hynny wrth ymateb i'r ddadl, fe fyddwn i'n ddiolchgar. Ond mae'r ffaith y gall y Trysorlys wneud penderfyniad o'r fath hwnnw, penderfyniad mor sylfaenol, heb unrhyw ddadl na thrafodaeth, yn dangos bod gormod o bŵer ganddo. Dyna'r hyn y mae hynny'n ei ddangos. Ac y gellir defnyddio'r pŵer hwnnw mewn ffordd fympwyol.

Rwy'n croesawu'r ddadl hon yn fawr iawn ac yn diolch i'r Gweinidog am ei rhoi gerbron y Senedd heddiw. Fel gŵyr y Gweinidog, fel gwnaeth Llywodraeth Cymru, rwyf i wedi galw ers cryn amser am roi mwy o bwerau benthyca i Gymru, gan gynnwys mynediad llawn at fenthyca darbodus heb unrhyw gapiau mympwyol. O ran adfer yr argyfwng tai, llunio gwasanaeth iechyd sy'n addas ar gyfer poblogaeth sy'n heneiddio, buddsoddi mewn trafnidiaeth o'r radd flaenaf, neu, ar raddfa fyd-eang, ar gyfer mynd i'r afael â'r argyfyngau hinsawdd a natur, mae Cymru yn wynebu heriau cynyddol, ond mae Cymru bron yn unigryw o ran ei hanallu i gwrdd â'r newidiadau hyn oherwydd y cyfyngiadau difrifol a roddir ar allu ein cenedl i fenthyca neu fuddsoddi.

Mae'r rhan fwyaf o lywodraethau cenedlaethol yn gallu cael mynediad at amrywiad o fenthyca darbodus, ond yma yng Nghymru fe gawsom ni ein cyfyngu i ddim ond £1 biliwn fesul tymor Seneddol, a chymaint yw maint y broblem fel bod Llywodraeth Cymru wedi cael ei gorfodi i droi at fodelau buddsoddi cydfuddiannol, fel dywedodd Mike yn gynharach, yn niffyg dim arall, gan ddibynnu ar gwmnïau preifat a ysgogir gan elw i adeiladu ysgolion, ffyrdd neu ysbytai, am nad ydym ni'n cael benthyg yr arian ein hunain. Mae hi'n gwbl eglur nad yw'r setliad ariannol hwn yn addas i Gymru, ond mae'n siwtio'r Llywodraeth Dorïaidd yn San Steffan i'r dim, fel y dangoswyd hynny mewn ffordd mor ddirdynnol yn ystod y pandemig, pryd y sianelodd Llywodraeth y DU gannoedd o filiynau o bunnoedd o arian trethdalwyr i gyfrifon banc cwmnïau preifat fel Serco. Yn hytrach na hynny, fe ddewisodd Llywodraeth Cymru fuddsoddi yn ein hawdurdodau lleol ni i gynnal profion ac olrhain, gyda chanlyniadau llawer gwell a rhoi llawer mwy o werth am arian.

Mae cyfyngu ar bwerau benthyca Cymru yn sicrhau dibyniaeth hirdymor ar economeg neoryddfrydol. Mae hyn yn atal Cymru rhag benthyca ar gyfer buddsoddi yn llwyddiannus mewn gwasanaethau cyhoeddus a seilwaith sy'n eiddo i'r wladwriaeth. Wrth wneud hynny, mae hyn yn atal y posibilrwydd y gallai Cymru ddangos bod ffordd amgen i'w chael, ac fel yn ystod y pandemig, nid yw hi'n siwtio Llywodraeth San Steffan i gael ei chymharu â Llywodraeth flaengar a thrugarog yng Nghymru. Mae'r gair 'buddsoddiad' yn cael ei grybwyll yn briodol yn y cynnig sydd gerbron heddiw. Yn sylfaenol, dadl yw hon ynglŷn â buddsoddi yn ein cenedl ni a'i dyfodol hi. Mae benthyca ar gyfer prosiectau seilwaith hirdymor ym maes iechyd, addysg, trafnidiaeth gyhoeddus a thai yn golygu llunio'r conglfeini ar gyfer cymdeithas fwy ffyniannus. Mae unigolyn yn y gogledd sydd â mynediad at gyfleusterau addysg o'r radd flaenaf, sy'n gallu dibynnu ar wasanaeth iechyd rhagweithiol sy'n seiliedig ar ataliaeth yn fwy nag ar wella cyflyrau, ac sy'n gallu dod adref o'r gwaith i dŷ cyngor a gafodd ei inswleiddio yn ofalus ac sy'n fforddiadwy yn un o drigolion Cymru a fydd ag oes hwy, ac a fydd yn iachach a hapusach. Oherwydd hyn mae buddsoddiadau mewn iechyd, addysg, trafnidiaeth gyhoeddus a thai yn aml yn gweithio fel lluosyddion economaidd, gan ddychwelyd mwy o arian i'r trethdalwr yn yr hirdymor nag y gwnaethon nhw eu costio ar y cychwyn. Nid yn unig bod hwnnw'n bolisi da, ond mae'n gwneud synnwyr yn economaidd hefyd.

Galwaf ar y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol i ymateb i'r ddadl. Rebecca Evans.

Diolch yn fawr iawn. Diolch i'm cyd-Aelodau i gyd am eu cyfraniadau nhw i'r ddadl y prynhawn yma. Ac, fel roedd Alun Davies yn nodi, fe all amseru digwyddiadau cyllidol a chyhoeddiadau gwariant Llywodraeth y DU fod â dylanwadau mawr ar y broses ddemocrataidd yma yng Nghymru. Fore heddiw, fe gyhoeddais i gyllideb derfynol Llywodraeth Cymru ar gyfer 2024-25, cyn y bleidlais a gaiff ei chynnal gennym ni yn y Senedd ddydd Mawrth nesaf, ond o fewn un diwrnod i'r bleidlais honno ar gynlluniau trethu a gwariant Llywodraeth Cymru ar gyfer 2024-25, bydd Llywodraeth y DU yn cyhoeddi ei chyllideb hi, sy'n golygu y bydd ein setliad ni'n debygol o fod yn newid eto ac fe fydd angen diweddaru ein cyllideb ni. Ac mae hynny'n amlygu maint yr ansicrwydd gwirioneddol sy'n ein hwynebu ni yma yng Nghymru a dibyniaeth ein cyllidebau ni ar y penderfyniadau hynny sy'n cael eu gwneud gan Lywodraeth y DU.

Fe hoffwn i fanteisio ar y cyfle hwn i ddiolch i'r Pwyllgor Cyllid am ei gefnogaeth barhaus gyda chodi'r mater penodol hwn gyda Llywodraeth y DU hefyd. Ac fe hoffwn i ddiolch i Blaid Cymru am y gwelliannau y maen nhw wedi eu cyflwyno i gynnig heddiw. Yn sicr, mae yna lawer o bethau y byddem ni yn Llywodraeth Cymru yn cytuno â nhw, er enghraifft, rydym ni'n cytuno bod achos cryf dros gynyddu ein terfynau benthyca cyfalaf yn sylweddol, ac rydym ni'n cytuno bod cyllid sylweddol yn ddyledus i Gymru o ganlyniad i ddosbarthiad anghywir HS2. Rydym ni'n cytuno hefyd y dylid disodli fformiwla Barnett. Mewn gwirionedd, fe wnaethom ni nodi cynigion yn 'Diwygio ein Hundeb' ar gyfer dull newydd ar sail egwyddorion cyllido a rhwydweithiau cyllidol y DU, yn cael eu hymgorffori mewn cytundeb cyllidol newydd, i'w oruchwylio a'i weithredu gan gorff sy'n annibynnol ar Lywodraeth y DU, ac y byddai fformiwla Barnett yn cael ei disodli gan system newydd ar sail anghenion cymharol. Mae'r dull o ymdrin â Gogledd Iwerddon a'r system sy'n seiliedig ar yr anghenion yn y fan honno'n ystyried gwaith Holtham, sydd wedi llywio ein sefyllfa yma yng Nghymru. Felly, mae hi'n galonogol eu bod nhw'n derbyn dilysrwydd hynny o leiaf, ond, yn sicr, nid yw hynny'n dod yn agos at gyflawni'r hyn y byddem ni'n ei ddychmygu o ran cyfundrefn sydd ar sail anghenion cymharol. Serch hynny, nod y ddadl heddiw, wrth gwrs, yw bod yn gytûn a chyhoeddi'r genadwri gyffredin honno i Lywodraeth y DU, sef bod Cymru yn haeddiannol o'r newidiadau rhesymol a syml hyn i'r trefniadau cyllidol presennol ac fe fyddai hynny ag effaith gadarnhaol sylweddol ar ein gallu ni i gynllunio a chyllidebu yn fwy effeithiol.

Cafodd y cynnig ei gyflwyno ar y cyd, ac rwy'n gwybod, yn yr ysbryd hwnnw, na fyddai hi'n deg i ni bleidleisio o blaid gwelliannau iddo. Rwy'n gwybod y gallem i gyd fod wedi llunio cynigion amrywiol, gyda chamau neu gymalau amrywiol neu gamau gwahanol i'r dyfodol. Yn sicr, fe wn i y byddem ni'n cefnogi gwelliant, fel yr un a ddisgrifiodd Mike Hedges, o ran cyfundrefn apelio neu gyflafareddu i'r dyfodol, a'r syniad ynglŷn â benthyca darbodus y soniodd Carolyn Thomas amdano hefyd. Ond rwy'n credu bod y ffaith bod cyfran o dir cyffredin gennym ni yn hyn o beth yn eithaf pwysig; mae hynny'n rhywbeth y dylem ni ei groesawu, a phan fyddwn ni'n gallu cytuno a gweithio gyda'n gilydd, rwy'n awyddus iawn i ni allu gwneud hynny. Felly, rwy'n ddiolchgar iawn i'r Aelodau am eu cefnogaeth i'r cynnig ac rwy'n credu y gall sicrhau cytundeb ar y mater pwysig hwn wella ein siawns ni o hyrwyddo'r achos gyda Llywodraeth y DU. Diolch i chi.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn gwelliant 1? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Dwi wedi clywed gwrthwynebiad, felly gohiriaf y pleidleisiau o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio.

Eitem 5 heddiw yw'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar y Bil Gweithgarwch Economaidd Cyrff Cyhoeddus (Materion Tramor), a galwaf ar y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol i wneud y cynnig. Rebecca Evans.

Rwy'n cynnig y cynnig. Rwy'n ddiolchgar am waith y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad ar y mater hwn, ac am yr adroddiad a gyhoeddwyd. Rwy'n falch fod y pwyllgor wedi cytuno â'r safbwynt a nodwyd gan y Llywodraeth yn ei memorandwm cydsyniad deddfwriaethol.

Mae nifer o bryderon gennyf i ynghylch goblygiadau Bil Gweithgarwch Economaidd Cyrff Cyhoeddus (Materion Tramor), yn gyntaf, am ei fod yn newid cymhwysedd gweithredol Gweinidogion Cymru trwy eu hatal nhw rhag gwneud eu dyfarniadau a'u penderfyniadau caffael eu hunain yn seiliedig ar ymddygiad gwladwriaethau tramor, ac, yn ail, oherwydd natur anrhagweladwy pwerau Harri'r VIII, sy'n rhoi'r gallu i'r Ysgrifennydd Gwladol wneud rheoliadau yn y dyfodol a allai fod â goblygiadau difrifol i Gymru a deddfwriaeth a gaiff ei phasio gan y Senedd hon yn y dyfodol. Yn drydydd, mae'r Bil yn tresmasu ar erthygl 10 y confensiwn Ewropeaidd ar hawliau dynol, sy'n dynodi'r hawl i ryddid mynegiant.

Nid ydym ni'n gallu cydsynio i Fil sy'n ceisio atal ein cyrff cyhoeddus a'n sefydliadau democrataidd rhag mynegi barn gyfreithlon ar faterion tramor. Mae Llywodraeth Cymru yn gwrthwynebu'r hyn sydd yn ei hanfod yn orchymyn i gau ceg, na ellir ei ystyried ond fel rhywbeth a fyddai'n niweidiol i ddemocratiaeth. Ar ben hynny, rwyf i o'r farn fod y Bil yn gwbl ddiangen, oherwydd mae amddiffyniadau gennym ni sydd eisoes ar waith yng nghytundeb Sefydliad Masnach y Byd ar gaffael y Llywodraeth, ac fe'u hymgorfforir yn rheoliadau cytundebau cyhoeddus 2015, sy'n gofyn am driniaeth deg a chyfartal o gynigwyr o dramor lle bod cytundeb masnach perthnasol yn ddilys.

Fe all y DU osod sancsiynau ar fasnach eisoes heb unrhyw angen am y ddeddfwriaeth hon—er enghraifft, y sancsiynau a osodwyd ar Rwsia wrth iddi fynd i ryfel yn erbyn Wcráin. Rwy'n credu ei bod hi'n bwysig i mi fynd i'r afael hefyd â'r rheswm pam mae Llywodraeth y DU wedi teimlo'r angen am y Bil hwn i wahardd cyrff cyhoeddus rhag cynnal boicotiau, dihatru a gosod eu sancsiynau eu hunain ar wledydd tramor. Fe hoffwn i fod yn eglur fod Llywodraeth Cymru, wrth wrthod y Bil hwn, yn gwneud hynny'n gyfan gwbl oherwydd am nad ydym ni'n cytuno â'r effaith sylweddol y byddai'n ei gael ar ryddid cyrff cyhoeddus a sefydliadau democrataidd ledled Cymru gyfan—rhyddid i benderfynu peidio â phrynu gan, neu gaffael oddi wrth, neu fuddsoddi mewn, sefydliadau sy'n ymhél â cham-drin hawliau dynol, cam-drin hawliau gweithwyr, dinistrio ein planed, neu unrhyw weithredoedd niweidiol ac anghyfreithlon eraill.

Mae'n rhaid i ni gofio ein bod ni yma heddiw hefyd i drafod yr hyn y mae'r Bil hwn yn ei olygu i ddatganoli, yn benodol o ran cymhwysedd gweithredol Gweinidogion Cymru. Rwy'n galw ar holl Aelodau'r Senedd hon i wrthod eu cydsyniad i'r tresmasiad hwn ar gyfrifoldebau'r Senedd hon a swyddogaethau Gweinidogion Cymru o ran unrhyw feysydd cyfrifoldeb a ddatganolwyd. Nid yw Gweinidogion y DU yn atebol yn ddemocrataidd am y rhyddid y mae ein cyrff cyhoeddus ni'n ei fwynhau ar hyn o bryd, nac am eu dylanwad economaidd a gwleidyddol nhw. Ni allwn ni, ac ni ddylem ni gydsynio i hyn, oherwydd fe fyddai llawer o'n gwasanaethau cyhoeddus datganoledig a'n sefydliadau democrataidd yn cael eu cynnwys yn y Bil hwn. Rwy'n galw ar holl Aelodau'r Senedd i atal eu cydsyniad, ac rwy'n galw ar Lywodraeth y DU i roi sylw i'r ddadl hon a'r teimladau cryf a fynegwyd, a gweithredu yn unol â hynny.

Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, Huw Irranca-Davies.

Diolch, Dirprwy Lywydd. Fe hoffwn i ddiolch i'm cyd-Aelodau ar y pwyllgor am eu hystyriaeth ynglŷn â'r mater hwn, a hefyd i'n clercod a'n cynghorwyr arbenigol a diwyd iawn.

Fe wnaethom ni gyflwyno ein hadroddiad ni ynglŷn â hyn, ym memorandwm Llywodraeth Cymru o ran Bil Gweithgarwch Economaidd Cyrff Cyhoeddus (Materion Tramor), ar 22 Tachwedd 2023. Fel gwnaeth y Gweinidog ei amlinellu unwaith eto heddiw, bwriad y Bil yw atal cyrff cyhoeddus, wrth wneud penderfyniadau ynghylch caffael a buddsoddiadau, rhag ystyried gwlad neu diriogaeth y tarddiad nac ystyriaethau tiriogaethol eraill mewn ffordd sy'n arddangos collfarn wleidyddol neu foesol ar wladwriaeth dramor.

Fe ddaethom ni at dri chasgliad yn ein hadroddiad, ac mae'r Gweinidog wedi crybwyll rhai ohonyn nhw eisoes. Yn gyntaf, roeddem ni'n cytuno ag asesiad Llywodraeth Cymru sef fod yr holl gymalau ac Atodlenni a restrir yn y memorandwm yn gynwysedig yng nghymhwysedd deddfwriaethol y Senedd, fel disgrifir hynny yn Rheol Sefydlog 29, ac felly mae angen cydsyniad y Senedd arnyn nhw.

Mae ein hail gasgliad a'n trydydd yn mynegi pryderon o ran pa mor gydnaws yw'r Bil â'r confensiwn Ewropeaidd ar hawliau dynol, ac â chyfraith ryngwladol, ac maen nhw'n tynnu sylw at y goblygiadau cyfansoddiadol posibl hynny i'r Senedd. Mae'r Gweinidog wedi codi'r mater bod cwestiynau o hyd ynghylch cydnawsedd y Bil â hawliau'r confensiwn a chyfraith ryngwladol. Yn y memorandwm, fe gyfeiriodd hi at feirniadaeth eang o'r Bil hwn ymhlith y gymuned gyfreithiol ac academaidd, o ran y ffordd y cafodd ei ddrafftio a sut y bwriedir iddo fod ar waith yn ymarferol. Er na wnaeth y Gweinidog ymhelaethu ar yr wybodaeth hon sydd yn y memorandwm yn benodol, yn y pwyllgor, rydym ni'n ymwybodol o bryderon a ddaeth i sylw pwyllgorau eraill cyffelyb ledled y DU, gan gynnwys pwyllgor Bil cyhoeddus Tŷ'r Cyffredin, gan y sefydliadau rhyngwladol hynny ac ymarferwyr cyfraith gyhoeddus sy'n cefnogi pryderon y Gweinidog. Felly, yn y pwyllgor, mae'r un pryderon gennym ninnau â'r Gweinidog ynghylch cydnawsedd y Bil hwn â hawliau'r confensiwn ac â chyfraith ryngwladol.

Dirprwy Lywydd, fel gwyddoch chi, mae'r setliad datganoli yn ei gwneud hi'n ofynnol i Weinidogion Cymru gydymffurfio â rhwymedigaethau rhyngwladol a hawliau'r confensiwn. Mae cod gweinidogol Llywodraeth Cymru yn rhoi dyletswyddau penodol hefyd ar Weinidogion Cymru i gydymffurfio â rhwymedigaethau cyfraith a chytundebau rhyngwladol. Yng ngoleuni'r pryder cyffredinol ynghylch cydnawsedd y Bil â hawliau'r confensiwn ac â chyfraith ryngwladol fel hyn, roedd ein hadroddiad ni'n ailadrodd y safbwynt y gwnaethom ei fynegi o ran Biliau blaenorol sy'n ddarostyngedig i'r broses cydsynio deddfwriaethol hon, sef y gallai penderfyniad gan y Senedd i gydsynio â'r Bil hwn arwain at dorri cyfraith ryngwladol ac fe fyddai hynny'n golygu bod y Senedd yn gweithio mewn ffordd anghydnaws â rhwymedigaethau rhyngwladol. Fel gwnaethom ni ei amlygu o'r blaen, ni fyddai hyn yn cyd-fynd ag ysbryd y setliad datganoli. Diolch yn fawr iawn.

Mae'r Bil gweithgarwch economaidd cyrff cyhoeddus, sy'n rhwymo cyrff cyhoeddus i gydymffurfio â rhagolwg polisi tramor Llywodraeth y DU ac sy'n gosod cyfyngiadau cyfreithiol ar y gallu i wneud buddsoddiadau moesegol dramor yn sarhad ar yr hawl ddemocrataidd sylfaenol i ryddid barn. Ochr yn ochr â'r Bil Trefn Gyhoeddus newydd, sy'n gosod rhwystrau anghymesur ar yr hawl i brotestio heddychlon, mae hyn yn nodweddu symudiad afreolaidd pryderus y Blaid Dorïaidd tuag at awdurdodyddiaeth dros y blynyddoedd diwethaf. Fel y soniodd cyn-Ysgrifennydd Gwladol Cymru, Peter Hain, pe bai'r pwerau hyn ar gael i Lywodraeth y DU a oedd mewn grym yn ôl yn yr 1980au, byddai sefydliadau cyhoeddus wedi cael eu gwahardd rhag protestio yn erbyn Llywodraethau apartheid De Affrica, a oedd, wrth gwrs, yn cael eu cefnogi gan weinyddiaeth Thatcher. Ar ben hynny, mae'r ffaith mai'r cymhelliant dros gyflwyno'r Bil hwn yw atal gweithgareddau ymgyrch Boycott, Divestment and Sanctions yn gosod cynsail peryglus i blygu'r gyfraith i gyd-fynd ag agenda ideolegol benodol.

Mae hefyd yn enghraifft glir arall eto o'r diwylliant canslo gan y Torïaid ar waith. Yn hytrach na chanolbwyntio ar glirio'r llanast enfawr y maen nhw wedi'i wneud yn y Llywodraeth, maen nhw'n ceisio cau lawr pob beirniadaeth ar eu hanes affwysol, yn ddomestig a thramor. Mae'n hanfodol, felly, ein bod ni, yma yng Nghymru, yn sefyll dros yr hawl i ryddid barn, ac yn gwrthwynebu'r ddeddfwriaeth Ddraconaidd hon nad yw'n gofyn am gydsyniad democrataidd y Cymry. Ni waeth beth yw ymgais Llywodraeth y DU i atal trafodaeth gyhoeddus ar y mater hwn, byddwn yn parhau â'n cydsafiad â phoblogaeth ddiniwed Gaza, sy'n cael eu hanafu'n ddyddiol gan weithredoedd gweinyddiaeth dde eithafol Netanyahu. Wrth gwrs, rydym hefyd yn estyn ein cydymdeimlad i bob grŵp ledled y byd sy'n wynebu anghyfiawnder, gwahaniaethu ac erledigaeth ar hyn o bryd. Diolch yn fawr.

Galwaf ar y Gweinidog i ymateb.

Diolch gyd-Aelodau am siarad yn y ddadl hon, ac yn arbennig i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a’r Cyfansoddiad am ei waith diwyd ar y mater penodol hwn. Cefais gyfle i gyfarfod â Gweinidog perthnasol Llywodraeth y DU i nodi nad ydym yn derbyn y dylid newid cymhwysedd gweithredol Gweinidogion Cymru mewn cysylltiad â phenderfyniadau caffael a buddsoddi. Nid yw'n glir beth oedd Llywodraeth y DU hyd yn oed yn bwriadu ei wneud drwy geisio gwneud y cyfyngiadau hynny.

Mae'r cyfyngiadau penodol ar ryddid i lefaru yn bryder mawr. Mae'n anodd gweld sut y gallai Llywodraeth y DU feddwl bod hyn yn beth da—nid yn unig i gyrff cyhoeddus, ond hefyd i'r unigolion a fyddai'n cael eu canfod yn gyfrifol yn bersonol am unrhyw doriadau. Mae hyn hefyd yn creu amheuaeth a yw'r Bil yn cydymffurfio â chyfraith ryngwladol. Mae'n ymyrryd â'r hawliau dynol hynny, ac mae gan Lywodraeth Cymru ac Aelodau'r Siambr hon gyfrifoldeb i amddiffyn a gwarchod yr hawliau hyn. Mae'r setliad datganoli yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru gydymffurfio â rhwymedigaethau rhyngwladol a'r hawliau sydd wedi'u cynnwys yn y confensiwn Ewropeaidd ar hawliau dynol. Hefyd, fel y clywsom, mae cod gweinidogol Llywodraeth Cymru ei hun yn gosod dyletswyddau penodol ar Weinidogion Cymru i gydymffurfio â rhwymedigaethau cyfraith a chytundeb rhyngwladol.

Mae ein partneriaid yn y mudiad undebau llafur hefyd yn gwrthwynebu'r Bil yn gryf iawn, ac mae pryderon penodol ynghylch effaith y Bil ar rwymedigaethau cyfraith ryngwladol a fynegir gan Gyngres yr Undebau Llafur. Mae Unsain hefyd yn gwrthwynebu'r Bil, gan gredu ei fod yn ddiangen, gan danseilio caffael moesegol a gosod cyfyngiadau enfawr ar ryddid mynegiant. Rydym yn rhannu'r pryderon hynny, a rhai undebau eraill sydd wedi mynegi barn ar hyn hefyd.

Mae ein hawdurdodau contractio yn canolbwyntio'n briodol iawn ar faterion lleol a thrigolion lleol. Fodd bynnag, dylem gofio hefyd fod gan faterion sy'n digwydd dramor ôl-effeithiau i ni yma yng Nghymru hefyd. Mae'r rhyddid i ddewis sut a ble mae awdurdod contractio cyhoeddus yng Nghymru yn ymwneud â chaffael yn gadarnhaol, ac yn sicrhau ein bod yn gyfrifol yn fyd-eang, sy'n nod allweddol a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015.

I gloi, ni allwn gydsynio i'r Bil hwn. Mae'n annoeth, heb unrhyw dystiolaeth o'i angenrheidrwydd. Mae'n fygythiad i ryddid mynegiant a gallu cyrff cyhoeddus a sefydliadau democrataidd i wario, buddsoddi a masnachu'n foesegol, yn unol â chyfraith ryngwladol a hawliau dynol. Gofynnaf i'r Aelodau wrthod cydsynio i'r Bil.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes. Felly, gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio.

Eitem 6 sydd nesaf.

Mae'n ymddangos nad yw'r Gweinidog yma ar hyn o bryd, felly bydd yn rhaid i mi ohirio'r sesiwn am bum munud i sicrhau bod y Gweinidog yn y Siambr i roi ei ddatganiad.

Fe awn ymlaen â'n busnes y prynhawn yma.

Eitem 6 yw'r datganiad gan Weinidog yr Economi: datganiad polisi ar brentisiaethau. Galwaf ar y Gweinidog, Vaughan Gething.

Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae'r byd gwaith yn newid. Hyd yn oed yn ystod y pum mlynedd diwethaf, mae'r amgylchedd economaidd a chymdeithasol wedi newid yn sylweddol. Dros y ddau ddegawd nesaf, bydd newid pellach a bydd angen i gymwyseddau craidd ystod eang o swyddi fod yn fwy uniongyrchol berthnasol i ofynion economi carbon isel. Mae'r rhan fwyaf o'r gweithlu yn 2050 eisoes mewn gwaith. Ein tasg yw helpu i fuddsoddi yn eu sgiliau i sicrhau eu bod yn cyd-fynd ag anghenion economi'r dyfodol. Byddwn yn buddsoddi i ddarparu cyfleoedd i bobl adeiladu gyrfa drwy gydol eu bywyd, yn enwedig pobl ifanc a gefnogir gan ein gwarant i bobl ifanc. Mae angen i ni sicrhau bod ein system yn addas ar gyfer y dyfodol, yn gallu ysgogi adferiad a thwf a chefnogi cymunedau.

Dirprwy Lywydd, yn ein datganiad polisi ar brentisiaethau, rydym wedi datblygu fframwaith strategol ar gyfer dyfodol y rhaglen brentisiaethau. Mae pwyslais ar fynd i'r afael â'r heriau y mae unigolion a chyflogwyr yn eu hwynebu oherwydd effaith y pandemig, yr argyfwng costau byw a'r newidiadau economaidd. Mae'r newidiadau economaidd hynny, wrth gwrs, yn cynnwys y DU yn mynd i ddirwasgiad yn ddiweddar, ond hefyd mae cyfleoedd mwy newydd i'r economi eto i ddod. Byddwn yn gweithio'n agos gyda'r Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil i gyflawni yn erbyn y datganiad hwn, gan sicrhau ein bod yn sicrhau'r cyfleoedd gorau i bobl Cymru.

Mae'r datganiad yn nodi tri amcan a chamau gweithredu cysylltiedig, y mae pob un ohonynt yn cyd-fynd â'n cenhadaeth economaidd wedi'i hadnewyddu ac yn cefnogi ein cynllun cyflogadwyedd a sgiliau. Gwyddom fod gweithredu trawslywodraethol ar draws ystod o feysydd polisi yn hanfodol i sicrhau ein bod yn cryfhau ein heconomi mewn ffordd sy'n adeiladu ar egwyddorion llesiant ac sy'n gwneud Cymru'n lle gwych i fyw a gweithio.

O dan yr amcan cyntaf, rydym am gryfhau'r cynnig prentisiaeth mewn sectorau sy'n bwysig yn strategol, fel trafnidiaeth, iechyd a thai, fel y gallwn adeiladu cydnerthedd ar gyfer yr amgylchedd economaidd sy'n newid. Yn gynyddol, mae angen cymysgedd gwahanol o sgiliau a chymwysterau. Wrth i gyflogwyr addasu eu busnesau i gwrdd â chyfleoedd digideiddio, deallusrwydd artiffisial a chynaliadwyedd, mae angen i'n fframweithiau prentisiaethau a'n llwybrau newid hefyd.

Gyda'n gilydd gallwn weithio tuag at ein nodau hinsawdd a sbarduno twf sero net ar gyfer sectorau gan gynnwys gweithgynhyrchu, digidol, trafnidiaeth, ynni a'r economi gylchol. Mae cyfleoedd i gydgysylltu systemau addysg a hyfforddiant hyd yn oed yn fwy, lle gall prentisiaethau weithio ochr yn ochr â rhaglenni sgiliau ac addysg eraill i ddarparu gwell mynediad a chynnydd. Bydd angen i ddarparwyr addysg bellach, addysg uwch a hyfforddiant annibynnol hefyd archwilio cyfleoedd ar gyfer cydweithredu i gefnogi cynnydd fertigol ar draws prentisiaethau.

O dan ein hail amcan, ein nod yw llenwi bylchau sgiliau a hybu cynhyrchiant. Bydd newidiadau mewn technoleg a'r gallu i awtomeiddio rhai tasgau gwaith yn golygu bod angen cynyddol am ailhyfforddi ac uwchsgilio'r gweithlu. Bydd awtomeiddio a deallusrwydd artiffisial yn effeithio ar bob galwedigaeth. Mae'r galw am ailsgilio yn debygol o fod yn gymhleth ac yn effeithio ar bob lefel sgiliau. Er mwyn cwrdd â'r heriau hyn, mae angen i ni barhau i alinio ein model cyflawni ag anghenion economaidd. Mae hynny'n cynnwys hwyluso cydweithio rhwng darparwyr a chael gwared ar ddyblygu a chystadleuaeth wastraffus. Er enghraifft, rydym eisoes yn cydlynu ein rhaglenni sgiliau i gyflawni ein cynllun gweithredu sgiliau sero net, gan ateb galw'r diwydiant a sicrhau gwell canlyniadau prentisiaethau. Mae rôl y Coleg Cymraeg Cenedlaethol wedi ei hehangu i ddarparu cymorth wedi'i dargedu ar gyfer y sectorau addysg bellach a phrentisiaeth. Bydd y coleg yn parhau i nodi sectorau lle dylid datblygu fframweithiau newydd neu gapasiti ychwanegol ar gyfer prentisiaethau cyfrwng Cymraeg a dwyieithog.

Nawr, dair wythnos yn ôl, addawodd y Gweinidog lawer o bositifrwydd yn y datganiad heddiw, ond mewn gwirionedd mae'r datganiad hwn yn syth allan o ysgol dewiniaid delwedd Alastair Campbell. Wrth gwrs, rwy'n falch bod cyllid pellach ar gael i'r sector, ond y gwir amdani yw y bydd y sector yn dal i dderbyn toriad sylweddol i'w gyllideb. Yn wir, yn hytrach na thoriad o £17.5 miliwn, mae'r sector bellach yn wynebu toriad o £12.25 miliwn, ac mae'n mynd ymlaen i ddweud yn ei ddatganiad y bydd effaith o hyd ar faint y contract. Prin fod hynny'n gadarnhaol, ynte? A chyn i'r Gweinidog ofyn i mi lle y byddwn yn dod o hyd i'r cyllid ychwanegol hwn, fe ddywedaf wrtho: rhowch fynediad uniongyrchol i lyfrau ei adran, ac fe wnaf ddod o hyd i'r cyllid y mae'n chwilio amdano. Nawr, mae'n hanfodol y gellir darparu prentisiaethau yn gynaliadwy dros y blynyddoedd nesaf, ac mae'n amlwg na fydd y cyllid hwn hyd yn oed yn darparu ateb tymor byr. Ac felly efallai y gall y Gweinidog ddweud wrthym sut y gellir disgwyl i ddarparwyr gyflawni eu rhaglenni dros y tymor canolig a'r tymor hwy.

Fel y gŵyr yr Aelodau, mae prinder llafur a sgiliau yn parhau i ddal twf economaidd yn ôl yng Nghymru, ac fel y dywed datganiad heddiw, mae angen i'r system fod yn addas ar gyfer y dyfodol a gallu ysgogi adferiad a thwf yn ogystal â chefnogi cymunedau. Rwy'n pryderu bod datganiad polisi'r Gweinidog ar brentisiaethau—y tri phwynt bwled—yn ddiystyr os nad oes gan y sector ddigon o gyllid drwy'r tymor canolig a'r tymor hwy.

O ran amcanion polisi, pwynt bwled cyntaf y Gweinidog yw cryfhau'r cynnig prentisiaeth mewn sectorau strategol bwysig, fel trafnidiaeth, iechyd a thai. Rwy'n cytuno bod angen cefnogi sectorau strategol bwysig yn well, ac rwyf wedi galw ers tro ar i'r Gweinidog wneud mwy i hyrwyddo gwerth prentisiaethau mewn meysydd fel ynni adnewyddadwy, lle bydd cyfleoedd sylweddol yn dod i ni. Mae datganiad polisi'r Gweinidog yn dweud wrthym y bydd y Llywodraeth yn diffinio sgiliau sy'n berthnasol i'r farchnad lafur ar gyfer y trawsnewidiad gwyrdd. Efallai y gall ddweud wrthym sut mae'r gwaith hwnnw'n digwydd, a sut y bwriedir ymgorffori'r diffiniad hwnnw mewn fframweithiau prentisiaethau. Mae'r datganiad polisi yn cyfeirio at rôl partneriaethau sgiliau rhanbarthol yn y maes hwn, ac efallai y gall y Gweinidog ddweud mwy wrthym am y rôl y byddant yn ei chwarae wrth ddarparu deallusrwydd a sbarduno newid ar lefel ranbarthol, fel bod y ddarpariaeth yn cyd-fynd yn well ag ardaloedd twf economaidd.

Nawr, mae'r datganiad heddiw yn nodi, o dan yr ail amcan, mai nod Llywodraeth Cymru yw llenwi bylchau sgiliau a hybu cynhyrchiant. Wrth gwrs, mae angen gwell cydweithio rhwng y sectorau addysg bellach ac addysg uwch, a mwy o waith i atgyfnerthu prentisiaethau gradd trwy ehangu i sectorau newydd. Yn y gwerthusiad y llynedd o'r rhaglen prentisiaethau gradd, dywedodd dwy ran o dair o gyflogwyr fod cymryd rhan yn y rhaglen yn cynyddu cyfraddau cynhyrchiant ymhlith prentisiaid gradd, ac yn ddealladwy bu galwadau am gynnydd yn yr ystod o brentisiaethau gradd sydd ar gael, ac ehangu lefel y prentisiaethau gradd. Ac felly rwy'n gobeithio y gall y Gweinidog ddweud a yw hyn yn rhywbeth sy'n debygol o ddigwydd, ac os felly, pa gamau newydd y gallwn ddisgwyl eu gweld mewn cysylltiad â phrentisiaethau gradd yn ystod y blynyddoedd nesaf? Efallai y gall hefyd ddweud wrthym sut mae Llywodraeth Cymru yn hwyluso mwy o gydweithio rhwng y sectorau addysg bellach ac addysg uwch hefyd.

Diolch i'r Aelod am ei sylwadau a'i gwestiynau. O ran yr amlen gyllideb sydd gennym, mae'n realiti na ellir ei wadu: mae gennym £1.3 biliwn yn llai yn ein cyllideb safonol o ran pŵer gwario mewn termau real, sy'n fwy na chyllideb gyfan bwrdd iechyd Cwm Taf Morgannwg y llynedd. Nawr, mae hynny'n ffaith, nid barn, ac mae'n iawn i'r Aelod Ceidwadol honni nad oes gan hyn unrhyw beth i'w wneud â'i blaid, tra bod ein cyllidebau wedi gostwng mewn termau real, ac yna mynnu ar y diwedd, fel y gwnaeth, fod mwy o arian i'w gael yn y maes hwn a bron bob un arall. Os ydych chi'n cofio'r ddadl ddrafft ar y gyllideb a gawsom—[Torri ar draws.]

Arhoswch am eiliad Gweinidog. O'r ddwy ochr, hoffwn glywed ymateb y Gweinidog i'r cwestiynau a godwyd gan lefarydd y Ceidwadwyr.

Os cofiwch chi'r ddadl ddrafft ar y gyllideb a gawsom, roedd bron pob siaradwr Ceidwadol yn mynnu gwariant ychwanegol ym mhob maes ar draws llinell gyllideb Llywodraeth Cymru: yn y trydydd sector, mewn amgueddfeydd, mewn prentisiaethau, ym maes iechyd, mewn addysg a llywodraeth leol. Ac fel y gŵyr yr Aelod—ac rwy'n gwybod y gall Paul Davies wneud rhifyddeg sylfaenol—os ydych chi'n cynyddu'r gwariant yn yr holl feysydd hynny, does gennych chi ddim cyllideb gytbwys. Mae'r syniad bod £1.3 biliwn o wastraff ac aneffeithlonrwydd y gellid eu gwasgu allan yn rhywbeth y mae'r Aelod yn gwybod yn dda iawn nad yw'n wir. A phan fo'r Aelod yn dweud, mewn gwirionedd, y dylem allu gwneud iawn am yr arian sydd wedi'i golli o ran cyllid yr UE, sydd wedi ei ddwyn oddi wrthym gan ei gyfeillion Torïaidd yn Whitehall, rwy'n credu y dylai fynd i gael gair gyda Chadeirydd Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, oherwydd byddai'n dweud wrth Paul Davies fod heriau gwirioneddol mewn gwirionedd o ran colli'r arian hwnnw a'r ailgynllunio rhaglenni yn fwriadol i eithrio rhaglenni fel prentisiaethau o'r ffordd y mae'r arian hwnnw wedi'i gynllunio. Gallaf anfon â phleser yr adroddiad y mae'r Cadeirydd wedi'i ysgrifennu a'i gyflwyno yn y Siambr hon ato, os byddai'n well ganddo. Roedd ei gyfraniad yn fethiant eithaf digalon unwaith eto i sefyll dros Gymru a hanfodion sut y dylai ein cyllideb edrych, yn hytrach na mynnu bod yr holl broblemau a grëwyd gan reolaeth y Ceidwadwyr ar gyllid cyhoeddus yn cwympo ar ysgwyddau'r Llywodraeth hon.

Rwy'n falch iawn o ddweud ein bod yn falch o hyrwyddo prentisiaethau a byddwn yn parhau i wneud hynny ym mhob maes, gan gynnwys pan ddaw i bŵer adnewyddadwy. Ac mewn gwirionedd, mae gan y sir y mae'r Aelod ar hyn o bryd yn ei chynrychioli, o leiaf ran ohoni, ddyfodol disglair yn hyn o beth, fel y mae'r Aelod wedi nodi'n rheolaidd yn y Siambr hon. Rwyf wedi mwynhau mynd i weld pobl yn sir Benfro, yn y coleg a thu hwnt; rwy'n edrych ymlaen at fwy. Os cawn y dewisiadau buddsoddi cywir a wneir mewn porthladdoedd, gallwn ddatgloi hyd yn oed mwy o fuddsoddiad yn y sector hwnnw a llawer mwy—dylai hynny fod yn rhywbeth na ddylai fod yn rhy anodd i gytuno arno. Yn wir, cwrddais â mwy o brentisiaid heddiw pan ymwelais â William Hare yn etholaeth Islwyn, ac roeddwn yn falch iawn o'u cyfarfod, ochr yn ochr â'u stiward GMB, i ddeall sut mae'r busnes hwnnw'n gweithio gyda'r undeb a'r coleg lleol i ddod â mwy o brentisiaid i mewn, a'i daith i dyfu ei gwmni—mwy o enghreifftiau y mae arnom eu hangen ac, mewn gwirionedd, enghraifft dda o gyflogwr sydd eisoes yn bodloni ac yn rhagori ar yr her 5 y cant o ran sicrhau bod adnewyddu cyson o'u nifer newydd o brentisiaid.

Edrychaf ymlaen at bartneriaethau sgiliau rhanbarthol yn edrych eto ar yr hyn y mae angen iddynt ei wneud, i ymgysylltu â busnesau ac, yn wir, darparwyr, i ddeall anghenion presennol eu heconomi leol a rhanbarthol, a sut rydym yn sicrhau bod hynny'n cyd-fynd â'r hyn rydym yn ei wneud, nid yn unig gyda'r rhanbarthau, ond hefyd yn genedlaethol. Bydd mwy o waith i'w wneud i sicrhau bod ein cymysgedd presennol o'r holl ddeallusrwydd a gwybodaeth yn diwallu'r hyn y mae busnesau yn dweud wrthym eu bod eu hangen. Rwy'n credu bod mwy o waith y gallwn ei wneud—ac mae'r datganiad yn nodi hyn—rhwng partneriaethau sgiliau ac eraill. Mae rhywfaint o'r wybodaeth honno'n lleol iawn; mae peth ohoni, rwy'n credu, yn dod nôl i'r darlun cenedlaethol hefyd.

Dechreuaf gyda'r newyddion mawr: rwy'n croesawu gwrthdroi toriadau; mae'n gam i'r cyfeiriad cywir. Ond, er ei fod yn gam i'r cyfeiriad cywir, does dim gwadu bod dyfodol prentisiaethau yn dal i fod mewn lle ansicr, ac ni ddylem golli golwg ar hynny.

Un peth sydd wedi bod yn glir yn ystod y broses gyllidebol hon oedd y diffyg cyfathrebu clir rhwng y Llywodraeth a'r sector a'r pryder mawr a achoswyd gan hyn. Mae hyn yn mynd yn ôl i 2022. Ar ddechrau 2022, ymrwymodd y Llywodraeth i ddarparu cyllid i gymryd lle cyllid Ewropeaidd o gronfeydd wrth gefn. Beth ddigwyddodd yno? Cyn y gyllideb hon, dywedwyd wrth y sector am ddisgwyl toriad o 3 y cant, yna roedd yn doriad o 24 y cant, a nawr y gwrthdroad hwn—er ei fod i'w groesawu, nid yw'r ansicrwydd wedi bod yn dda i'r sector a'i gynllunio tymor hir.

Nawr, yr hyn rwy'n awyddus i'w weld yw gwaith ar draws y Llywodraeth a'r Senedd, y cyfeiriodd y Gweinidog ato, wrth gwrs, yn ei ddatganiad, i fod yn deg, ynghyd â'r sector, wrth gwrs, i fapio ein dull a'n strategaeth ar gyfer prentisiaethau. Beth fyddwn ni'n ei wneud â llwybrau prentisiaethau? Sut byddwn ni'n ymdrin â'r ardoll? Lle ydyn ni'n mynd ar ôl cronfeydd strwythurol? Yn y bôn, beth fydd y flaenoriaeth ar gyfer y gyllideb brentisiaethau wrth symud ymlaen?

Wrth gwrs, rydych wedi nodi eich tri amcan. Does dim byd i anghytuno ag o ran eu hegwyddorion, ond dyna beth ydyn nhw ar hyn o bryd, wedi'u hategu â llawer o iaith rheolwyr, os ydyn ni'n mynd i fod yn onest—dim camau clir. Yr hyn roedden ni eisiau ac angen ei weld yma oedd rhywfaint o gig ar yr esgyrn.

Nawr, comisiynodd y Llywodraeth adroddiad gan Hefin David, a dywedaf fod hwn yn edrych fel ychydig o ailwampiad o'i waith ef, ond roedd gan adroddiad Hefin gamau clir wedi'u nodi, llawer o bethau cadarnhaol ac adeiladol—mae adran 4 o arwyddocâd, rwy'n credu, mewn gwirionedd, i'r ddadl hon. Er enghraifft, y llwybr at brentisiaethau gradd: sut ydym ni'n strwythuro hwnnw? Sut ydyn ni'n edrych ar y prentisiaethau uwch hynny ac yn datblygu'r rheiny? Sut ydym ni'n ehangu'r cynnig? Wrth gwrs, fe wnaethom sôn am y ganolfan ragoriaeth ar gyfer rheilffyrdd, ond mae angen i ni ehangu ymhellach ar ein cynnig. Felly beth, mewn gwirionedd, sy'n digwydd gydag adroddiad Hefin nawr?

Dirprwy Lywydd, mae angen i ni gael hyn yn iawn. Gadewch i ni gofio na ellir gwrthdroi colli lleoedd prentisiaeth, a fydd yn dal i ddigwydd, wrth gwrs, yn y flwyddyn ariannol nesaf. Bydd yn cymryd blynyddoedd i'w adfer. Felly, mae gwir angen i ni sicrhau'r perfformiad gorau o hyn ymlaen, felly byddwn yn croesawu rhagor o fanylion gan y Gweinidog am ble rydyn ni'n mynd o'r fan hon.

Diolch i'r Aelod am ei gwestiynau. Fel erioed, rwy'n credu nad yw mor gadarnhaol ag y byddwn i ynghylch y dyfodol. Ac rwy'n credu fod hyn yn ddiangen hefyd. Mae dyfodol cadarnhaol i brentisiaethau yma yng Nghymru. Rydym yn buddsoddi £143 miliwn o gyllideb Llywodraeth Cymru yn uniongyrchol yn y rhaglen brentisiaethau. Mae'n golygu y byddwn yn symud o 10,000 o bobl ychwanegol yn dechrau y flwyddyn nesaf i tua 13,000 o rai ychwanegol yn dechrau. Byddwn yn dal i ddisgwyl—. Dros gyfnod y Senedd hon, yn hytrach. Deng mil o rai ychwanegol yn dechrau cyn y £5.25 miliwn, hyd at 113,000 o rai ychwanegol yn dechrau dros y tymor cyfan. Mae hynny'n gynnydd o 13 y cant o'i gymharu â thymor y Senedd ddiwethaf. Go brin fod hynny'n cyfeirio at Lywodraeth nad yw'n buddsoddi yn nyfodol prentisiaethau; i'r gwrthwyneb yn union.

Wrth gwrs, rydym eisiau gwneud mwy. A phe bai gennym fwy o adnoddau a'r sicrwydd ynghylch yr adnoddau y mae'r Aelod yn eu mynnu gennyf i—pe bai gennym y sicrwydd hwnnw—gallem wneud mwy, wrth gwrs. Y ffordd orau o wneud hynny, wrth gwrs, yw sicrhau bod yna gynrychiolwyr Llafur yn 10 ac 11 Downing Street i roi'r sicrwydd a maint a graddfa'r adnodd yr ydym ei eisiau, i gyflawni'r addewid i weld cyn-gronfeydd yr UE yn dychwelyd, pryd cymerwyd y rheolaeth yn ôl gan Weinidogion Torïaidd yn Whitehall. Rwyf eisiau gweld yr addewid a sicrhawyd gennyf i yn cael ei chyflawni a'r pwerau hynny'n dychwelyd yma i Gymru er mwyn i'r Llywodraeth hon eu harfer, ac i'r Senedd hon graffu ar y dewisiadau a wnawn wedyn.

Ac o ran y cyfleoedd rydyn ni wedi'u nodi, rwy'n falch iawn o weld dylanwad Hefin David yn cael ei gydnabod yn yr adroddiad hwn yn yr ail gyfraniad. Mae'n ymwneud â'r ffaith, pan fyddwch chi'n gofyn i rywun wneud darn o waith i roi her, beirniadaeth a chyfle i chi, yna mae i fod i gael dylanwad ar yr hyn rydych chi'n ei wneud, ac nid eistedd ar silff yn unig. Felly, mewn gwirionedd, mae'n gadarnhaol ein bod wedi gofyn am y gwaith a nawr gallwch ei weld yn dod drwy'r datganiad. A'n her yw—. Yn y datganiad, yr hyn yr ydym yn ei wneud yw ein bod yn nodi ein hamcanion lefel uchel ar gyfer y cyflawniad hwnnw, fel y gall y comisiwn fynd ymlaen â'r gwaith yr ydym wedi'i osod iddo, a'r ffaith bod y Senedd hon wedi pasio'r Bil i greu'r comisiwn, i sicrhau bod hynny'n cael ei gyflawni mewn gwirionedd. Mae angen i'r holl randdeiliaid weithio o gwmpas y datganiad hwn i sicrhau ei fod yn real. Dyna'r darparwyr, y busnesau a'r bobl yr ydym eisiau eu helpu i ailsgilio yn y dyfodol hefyd.

Ac mae amrywiaeth o bobl wedi bod yn rhan o'r sgwrs am y datganiad hwn, sy'n croesawu'r ffaith ein bod wedi gwneud y cynnydd hwn heddiw. Ac felly, y rhanddeiliaid busnes hynny, y darparwyr—maen nhw'n cydnabod pam rydyn ni'n gwneud hyn ac rydw i'n meddwl, wrth i ni fynd drwodd, gan edrych ar ein cyfleoedd sero net a'r ystod o gyfleoedd sgiliau sydd gennym, fe welwch brentisiaethau sydd wedi'u dylunio ac yn addas i'r diben. Dyna'n union yw'r datganiad polisi: mae'n ddatganiad polisi gyda blaenoriaethau, a byddwch yn gweld y ddarpariaeth sy'n dod ochr yn ochr ag ef. Nid oedd heddiw byth yn mynd i fod yn fater o gael cynllun cyflawni penodol ar draws ystod o sectorau unigol, ond bydd yr arian y gallwn ei roi yn ôl i'r gyllideb brentisiaeth yn gwneud gwahaniaeth. Bydd hyn yn golygu y bydd mwy yn dechrau y flwyddyn nesaf. Bydd yn dal i fod yn rhan o'r hyn a wnawn i gyfrannu at y dyfodol. Rwy'n dal i fod yn argyhoeddedig bod prentisiaethau a dysgu ehangach yn y gweithle yn hanfodol i'n dyfodol economaidd, wrth sicrhau bod gennym y sgiliau cywir i ddiwallu anghenion yr economi sy'n cael ei chreu o'n cwmpas ni a gennym ni hefyd.

Gweinidog, a gaf i ddiolch i chi am y datganiad heddiw? Fel y gwyddoch chi, rwy'n angerddol am y cyfleoedd prentisiaeth yng Nghymru oherwydd y cyfleoedd prentisiaeth a gefais i pan wnes i fwrw fy mhrentisiaeth rai blynyddoedd yn ôl. Mae busnesau yn y gogledd-ddwyrain yn dibynnu ar raglenni prentisiaeth o safon yn parhau i dyfu ac i barhau i chwarae'r rôl hanfodol y maent yn ei chwarae o ran adeiladu mwy o gartrefi, ôl-osod cartrefi presennol, a chyflawni sero net mewn ystod o sectorau yng Nghymru.

A gaf i ofyn i'r Gweinidog pa sicrwydd y gall ei roi i gwmnïau fel M.A. Cooper Projects Ltd, busnes contractio trydanol a mecanyddol yng Nglannau Dyfrdwy, y byddaf yn ymweld ag ef yn ystod yr wythnosau nesaf? Yn yr ohebiaeth a gefais ganddyn nhw, mae'n amlwg i mi eu bod eisiau gweld bod cefnogaeth i'w prentisiaid presennol a'r dyfodol ar waith a bod y rhagolygon hirdymor ar gyfer gyrfa i filoedd o bobl ifanc yn cael eu diogelu ledled Cymru. Diolch.

Diolch yn fawr iawn am y cwestiwn. Nid oeddwn i wedi gwerthfawrogi bod yr Aelod wedi bod yn brentis mewn bywyd blaenorol; rwyf wedi dysgu rhywbeth. [Chwerthin.] Ond mae'n bwysig, ac rwy'n credu ei fod yn rhan o'r amrywiaeth a gawn yn y Senedd, gyda phrofiadau gwahanol. Roedd gen i fywyd gwaith penodol cyn dod yma, ac rwy'n credu ei fod yn gryfder gwirioneddol bod gennych chi rywun sydd wedi'i bwrw prentisiaeth ac sydd wedi bod yn beiriannydd mewn bywyd go iawn cyn dod yma. Mae'r math hwn o ymdeimlad gwahanol o bersbectif i'w groesawu'n fawr ac yn bwysig.

Pan fyddwch chi'n ymweld â'ch busnes etholaeth yng Nglannau Dyfrdwy, rwy'n credu ei bod yn bwysig dweud bod y datganiad hwn yn nodi bod prentisiaid yn rhan allweddol o'r dyfodol o ran tyfu'r economi mewn bron pob sector. P'un a ydych chi'n adeiladwr trydanol neu fecanyddol, neu p'un a ydym ni, yn wir, yn y sector adeiladu, y gwn eich bod yn cymryd diddordeb dwfn ynddo hefyd, byddwn dim ond yn cyrraedd yno i gael y canlyniadau yr ydym eu heisiau o ran ansawdd y cynhyrchion yr ydym eu heisiau, ansawdd yr adeiladu yr ydym ei eisiau, ac mewn gwirionedd y swyddi yr ydym eisiau i bobl eu cael yma, os wnawn ni barhau i fuddsoddi yn y gweithlu. Mae hynny'n bartneriaeth rhwng y Llywodraeth a'r hyn yr ydym yn barod i'w wneud, rhwng darparwyr sy'n cyflawni, ac, wrth gwrs, busnes eu hunain, y mae angen iddynt barhau i fuddsoddi yn eu gweithlu. Yn gyffredinol, mae angen i fusnesau wneud mwy i fuddsoddi yn nyfodol eu gweithlu. Mae'r cyllid hwn yn ymwneud â datgloi rhywfaint o hynny a gweld y manteision tymor hwy o ran gwella sgiliau eich gweithlu, ac mae bron bob amser yn arwain at fusnes mwy cynhyrchiol a phroffidiol.

Ac mewn gwirionedd dyna'r peth iawn i'w wneud i weithwyr hefyd, i gael mwy o ddiogelwch yn eu gweithle, i sicrhau nad yw gwaith yn diflannu i ran arall o'r byd. Byddwn ni dim ond yn gallu gwneud hynny drwy gystadlu ar sgiliau, yn hytrach nag ar ostwng cyflogau hefyd. Felly, rwy'n dymuno'n dda i'r Aelod ar ei ymweliad, ac mae'n siŵr y byddwn yn parhau i siarad am yr hyn y gall y dyfodol ei gynnig.

Gweinidog, diolch am eich datganiad. Er, yn amlwg, rwy'n croesawu'r ffaith eich bod nawr wedi ailfeddwl, ac, wrth gwrs, rydym yn falch o weld bod rhai o'r toriadau wedi cael eu gwrthdroi, ar y cyfan, Gweinidog, sut bynnag rydych chi'n ei wisgo—ac rydych chi'n ceisio ei wisgo'n dda iawn—rydych chi wedi torri eich ymrwymiad maniffesto, ac mae'r toriad cyllid prentisiaethau yn dal i ddigwydd. Mae hyn wedi arwain yn naturiol at brotestio yn y sector addysg, a bydd dim ond yn niweidio rhagolygon pobl Cymru yn y dyfodol.

Mae gwella sgiliau i fod wrth wraidd strategaeth economaidd Llywodraeth Cymru, ac rydych newydd ailadrodd y dadleuon pam y mae'n hanfodol gwneud hynny. Ac eto, o ganlyniad i'r toriad hwn o ran cyllid, rhagwelir y bydd gan y sector filoedd yn llai o brentisiaethau yn dechrau'r flwyddyn nesaf, hyd yn oed gyda'r cyhoeddiad heddiw. Mae'r toriadau creulon hyn ar ben y £17.5 miliwn sydd eisoes wedi'i dorri o brentisiaethau gan y Llywodraeth Lafur hon, i gyd tra bod Lloegr yn ehangu ei chynnig, ymhell o'n blaenau o ran amrywiaeth a dewis, gan addasu i'r byd modern a'i ofyniadau newydd. Mae gweddill y DU wedi dod o hyd i'r arian, maen nhw wedi blaenoriaethu prentisiaethau, a gyda mwy o arian yn mynd i brentisiaethau dros y ffin a gweddill y DU, ac maen nhw'n blaenoriaethu hynny yn fwy nag yma, sut ydyn ni'n mynd i ddenu mwy o bobl i Gymru a chadw pobl yng Nghymru, pan, yn amlwg, ni yw'r berthynas dlawd yn y DU o ran prentisiaethau? A ydych yn hapus iawn, Gweinidog, gyda chynnig prentisiaeth Cymru o dan eich goruchwyliaeth gan dorri ymrwymiad maniffesto eich Llywodraeth?

Wel, diolch am y sylw. Rwy'n falch bod yr Aelod yn meddwl fy mod wedi gwisgo'n dda. Ond mewn gwirionedd, o ran yr hyn yr ydym yn bwriadu ei wneud yn y maes hwn, mae'n amlwg ein bod wedi gweld toriadau i gyllid prentisiaethau yma yng Nghymru o ganlyniad uniongyrchol i'r dewisiadau a wneir gan y Llywodraeth y mae'n ei chefnogi. Pan gyflwynwyd yr ardoll prentisiaethau, cafwyd toriad o £8 miliwn i £9 miliwn yn y cyllid oedd ar gael i Gymru i ariannu prentisiaethau. A phan edrychwch chi ar—[Torri ar draws.]

Rhaid i'r Aelod ganiatáu i'r Gweinidog ymateb i'r cwestiynau y mae hi wedi'u gofyn iddo heb geisio gofyn cwestiynau eraill iddo.

Pan edrychwch ar gyllid cymharol, mewn gwirionedd, rydym yn dal i wneud yn llawer gwell na Lloegr dros y ffin. Rwy'n ddryslyd ynghylch sut y gall yr Aelod feddwl bod du yn wyn ar y mater hwn. Y gwir yw nad yw cymryd arian allan yn yr ardoll brentisiaethau a'i ail-roi yn ôl i gwmnïau yn Lloegr, fel y gwnânt, yn gyfystyr â mwy o arian yn cael ei wario ar brentisiaethau yn Lloegr. Mae ein hanes o ran nifer y prentisiaid sydd gennym, o ran y cyfraddau cwblhau a'r gwerth yn dal yn sylweddol ac yn wrthrychol yn well nag ar draws y ffin, ac nid oes ots faint o siarad dwbl y mae'r Aelod yn ei gynnig.

Rwy'n cytuno, serch hynny, ei bod bob amser yn anodd pan fydd addewidion maniffesto yn cael eu torri. Rwy'n cytuno â hi, mae toriadau llym yn y gyllideb: £1.3 biliwn o doriadau i'r gyllideb y mae'r Senedd hon bellach yn gorfod ymgodymu â nhw wrth basio cyllideb. [Torri ar draws.] Mae ymhell dros £1 biliwn o doriadau o gronfeydd blaenorol yr UE wedi'u cadw yn Lloegr er mwyn i Whitehall benderfynu, yn hytrach nag arian y gellid ac y dylai fod wedi'i wario yma. Ac os ydych chi'n meddwl eto am addewidion maniffesto sydd wedi'u torri, bu dau faniffesto Ceidwadol olynol a oedd yn addo y byddai darparu ceiniog am bob un geiniog a oedd yn dod allan o'r Undeb Ewropeaidd i ni yma yng Nghymru a phob rhan arall o'r DU a oedd wedi cael mynediad at y cronfeydd hynny o'r blaen. [Torri ar draws.] Yn syml, nid yw'n wir fod yr addewid maniffesto hwnnw hyd yn oed wedi dod yn agos at gael ei gadw. Felly, pan fydd yr Aelod yn siarad am addewidion maniffesto nad ydynt yn cael eu cadw, pan fydd hi'n sôn am doriadau difrifol yn y gyllideb, pan fo hi eisiau gweld pwy sy'n gyfrifol am y rheini, y cyfan sydd angen iddi ei wneud yw buddsoddi mewn drych a bydd hi'n gweld pwy yn union sy'n gyfrifol.

Byddwn i'n dweud, ar yr ardoll prentisiaethau, yr hyn sydd yma yw treth Llywodraeth y DU ar fusnesau yng Nghymru nad yw'n dychwelyd i fusnesau yng Nghymru yn yr un ffordd ag y mae'n dychwelyd yn Lloegr. Mae hon yn ffaith ddiamheuol.

Y peth arall y byddwn yn ei ddweud yw fy mod yn ddiolchgar iawn i lefarydd Plaid Cymru, Luke Fletcher, a'r Gweinidog am grybwyll fy adroddiad. Byddwn i'n llawer rhy ddiymhongar i wneud hynny fy hun, ond nawr eu bod nhw wedi—[Chwerthin.] Ond nawr eu bod nhw wedi—[Chwerthin.] Sylwais yn yr adroddiad ei fod yn dweud mai'r Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil fydd y corff allweddol a fydd yn cynnig cyfle i gysylltu rhwng systemau addysg a hyfforddiant, lle gall prentisiaethau gydweithio â rhaglenni addysg eraill i ddarparu mynediad llyfn. Hynny yw, roedd hynny'n rhoi sail allweddol ar gyfer yr hyn roeddwn i'n ei awgrymu yn fy adroddiad ac rwy'n falch o'i weld yn cael ei ailadrodd, ond, fel y dywed Luke Fletcher, sut ydyn ni'n mynd i wneud hynny?

Un o'r pethau a amlygais yn fy adroddiad oedd gwaith Grŵp Colegau Castell-nedd Port Talbot ac Ysgol Uwchradd Llanidloes, sydd, er bod gan Ysgol Uwchradd Llanidloes chweched dosbarth, yn dal i weithio'n effeithiol iawn gyda'i gilydd i sicrhau'r broses honno hyd at addysg bellach, lle mae disgyblion eisiau gwneud hynny. Felly, mae rhai enghreifftiau da iawn o arfer gorau yng Nghymru. A allwn ni weld rhai rhaglenni treialu sy'n cymhwyso'r arfer da hwnnw mewn mannau eraill yng Nghymru, fel yn fy etholaeth i yng Nghaerffili? Rwy'n credu bod rhai cyfleoedd gwirioneddol i ehangu'r arfer da hwnnw ledled Cymru.

Diolch am y ddau bwynt mawr. I ddechrau, mae'n fater o ffaith, nid barn, bod yr ardoll brentisiaethau yn dreth y DU ar brentisiaethau; mae'n tynnu arian allan o wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, lle nad yw'r arian yn gallu mynd yn ôl ac mae'n bwriadu ailddosbarthu hwnnw. Mae'n sgâm nad yw'n darparu arian ychwanegol mewn gwirionedd i brentisiaethau o gwbl, ac nid oes gennym fynediad iddo yn iawn yng Nghymru, ychwaith.

O ran eich pwynt ynghylch y Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil a'r perthnasoedd ymarferol y mae angen iddynt eu cael, ac yna, mewn gwirionedd, y perthnasoedd i adeiladu ar yr arfer da sydd eisoes yn bodoli, rwy'n cytuno ag ef. I fod yn deg, mae'n rhywbeth na fydd ef yn synnu o glywed bod y Gweinidog addysg a minnau yn cytuno'n fras arno, ynglŷn â sut rydym yn edrych ar yr hyn sydd eisoes yn gweithio, oherwydd mae rhywfaint o hynny yn ymwneud ag ehangder y rhaglen sydd ar gael i bobl ôl-16, os oes chweched dosbarth wedi'i sefydlu ai peidio, deall sut rydych chi'n dal i gael mynediad at y gefnogaeth a'r arweiniad cywir. Beth yw'r peth iawn i'r myfyriwr hwnnw? Beth y mae'n gallu ei wneud a beth yw ei ragolygon gorau ar gyfer gwneud dewisiadau sy'n cyd-fynd â'r hyn y mae eisiau ei wneud a'r hyn y mae'n gallu ei wneud, mewn ffordd gadarnhaol iawn?

Mae yna enghreifftiau ar draws Caerdydd, lle mae system gymysg, hefyd, er enghraifft. Felly, mae gan rai ysgolion chweched dosbarth, rhai ddim. Mae'r ymgysylltiad â'r coleg AB lleol yn bwysig iawn i sicrhau eu bod yn cael ehangder y cyfle sy'n bodoli. Mae rhywfaint o hynny hefyd cyn 16, oherwydd, i rai pobl, gallai cwricwlwm ehangach y gallai coleg addysg bellach ei gyflwyno fod y peth iawn i'w wneud iddyn nhw hefyd.

Felly, rwy'n awyddus i fwrw ymlaen ag un o negeseuon canolog o'i adroddiad, sef sut rydych chi'n sicrhau bod y dysgwr wrth wraidd y dewisiadau, a bod y system, cyn belled ag y bo modd, yn gweithio i alluogi'r person hwnnw wneud ei ddewisiadau. Rhaid i hynny olygu meddwl am sut mae addysg bellach, yn ogystal â'r chweched dosbarth, yn rhan o'r hyn a allai ddigwydd. Felly, mae gen i ddiddordeb mewn edrych nid yn unig ar yr hyn sydd eisoes yn gweithio, ond i geisio'n raddol gyflwyno hynny mewn gwahanol rannau o'r wlad, oherwydd rwy'n credu y byddai hynny'n dda i'r unigolyn, byddai'n dda i'w cymuned ac, mewn gwirionedd, yn dda i'r wlad hefyd, os ydym eisiau gweld gweithwyr gwirioneddol gynhyrchiol yn gwneud dewisiadau, sy'n gallu gwneud eu dewisiadau eu hunain trwy fywyd ac, yn wir, yn ennill bywoliaeth dda.

Yn olaf, Huw Irranca-Davies.

Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwy'n croesawu datganiad y Llywodraeth heddiw, ac, yn wir, y datganiad polisi prentisiaethau sy'n cyd-fynd ag ef hefyd. Fel fy nghyd-Aelod, Luke Fletcher, gan ein bod yn cyd-gadeirio'r grŵp trawsbleidiol ar brentisiaethau a sefydlwyd yn ddiweddar, rwy'n croesawu'r gwaith o adfer £5.2 miliwn i'r gyllideb brentisiaethau, gan fynd â hi nawr i £143 miliwn y flwyddyn nesaf. Bydd hi'n dal yn hynod o dynn, heb unrhyw amheuaeth o gwbl, ond mae'n adferiad i'w groesawu o ran y cyllid hwnnw.

Ond a gaf i droi at ran o'r datganiad polisi go iawn, lle mae'n dweud:

Mae COVID-19 a'r argyfwng costau byw wedi effeithio ar gyfraddau llwyddiant y rhaglen lle y cafwyd gostyngiad yn nifer y bobl sy'n ei chwblhau'?

Daw hyn ar gefn, mewn gwirionedd, dadansoddiad gan Lywodraeth Cymru ddiwedd yr hydref diwethaf, rwy'n credu, a edrychodd ar ganlyniadau prentisiaethau yn ôl enillion, a ddywedodd fod dysgwyr a enillodd lai yn llai tebygol o gwblhau eu prentisiaethau yn llwyddiannus; roedd y gostyngiad mwyaf yn y gyfradd lwyddo ar gyfer y rhai a enillodd lai na £15,000; a bod gan brentisiaid cyflog isel sy'n byw mewn cymdogaethau difreintiedig gyfraddau llwyddiant is na phrentisiaid cyflog isel sy'n byw mewn cymdogaethau llai difreintiedig. Sut ydyn ni'n datrys hyn? Ac ar ran Luke, fi ac aelodau eraill y grŵp trawsbleidiol, a fyddech chi'n dod i'r grŵp trawsbleidiol hwnnw ac yn trafod y datganiad polisi a sut y gallwn gydweithio i adeiladu'r dyfodol uchelgeisiol hwnnw ar gyfer prentisiaethau y mae'r Gweinidog wedi'i nodi?

Rwy'n credu ei bod yn bwysig cydnabod bod y £5.25 miliwn dim ond yn bosibl ers i ni gyhoeddi'r gyllideb ddrafft, ac rwy'n falch iawn ein bod yn gallu adfer yr arian hwnnw, ond mae her gyffredinol, oherwydd y dibyn mewn cronfeydd Ewropeaidd. Nid wyf erioed wedi ceisio seboni ynghylch hynny ac esgus nad yw hynny'n digwydd, ond mae'n dal i ymwneud â'r hyn a wnawn i gynnal y system ehangach sydd gennym o ran darparwyr a'r ehangder o ddewis yr wyf yn credu yr oedd Hefin David yn cyfeirio ato hefyd, ond hefyd sut rydyn ni'n sicrhau bod eu canlyniadau a'u cyfraddau cwblhau—. Rydyn ni wedi bod yn hynod falch o'r hyn rydyn ni wedi'i wneud.

Mae'r pandemig wedi rhoi heriau penodol i ni, ond y mae wedi amlygu'r realiti y byddai'r cyfraddau cwblhau, hyd yn oed yn y gorffennol, yn amrywio yn ôl grŵp economaidd-gymdeithasol. Mae'n ymwneud â'r gefnogaeth y gallwn ei darparu'n ymarferol. Felly, nid yw hynny'n ymwneud â theithio a chynhaliaeth yn unig, mewn gwirionedd mae'n ymwneud â faint y gall pobl ei ennill, ac mae hynny'n sgwrs gyda'r darparwyr am yr hyn y gallant ei wneud i chwarae eu rhan. I rai prentisiaid, wrth gwrs, dim ond am ddiwrnod yr wythnos y gallant fod yn y coleg, felly efallai nad y rhan coleg yw'r rhan fwyaf o'u cwrs, felly mae'n ymwneud â'r hyn a wnawn gyda'r busnesau eu hunain a'r gydnabyddiaeth po fwyaf y gallant ei wneud i gynnal y person hwnnw, y mwyaf tebygol y byddant o gael rhywun a fydd yn aros tan ddiwedd y cwrs, i gwblhau a pheidio â gweld o bosibl hanner prentisiaeth nad yw wedi'i chwblhau wedyn.

Felly, rwy'n optimistaidd ynghylch y sgwrs a gawn gyda nifer o fusnesau, ond mewn gwirionedd, yn sylfaenol, mae'n ymwneud â sut y gallwn gefnogi busnesau i wneud mwy i gefnogi eu dysgwyr. Oherwydd fel y bydd yr Aelod yn gwybod o chwilio'n drylwyr drwy linellau'r gyllideb, nid oes llawer o fraster ar ôl. Mewn gwirionedd, rydym yn dal i orfod gwneud dewisiadau ofnadwy mewn rhannau eraill o'r gyllideb i sicrhau bod yna gyllideb sy'n cydbwyso, ac mae hynny'n anghyfforddus iawn. Felly, mae'n ei gwneud yn bwysicach fyth fod ein rhanddeiliaid yn deall y bydd yr hyn y gallant ei wneud yn gwneud gwahaniaeth i'r canlyniad y maent ei eisiau hefyd, sef gweithlu â chymwysterau a sgiliau uchel iawn a fydd yn deyrngar i'r busnes hwnnw.

O ran y cynnig caredig iawn i fynychu'r grŵp trawsbleidiol—

Mae'n dibynnu ar ba swydd rydych chi ynddi bryd hynny.

Yn wir. Efallai y byddaf yn gallu sicrhau presenoldeb aelod gwahanol o'r Llywodraeth yn dibynnu ar yr amgylchiadau yn ystod yr wythnosau nesaf. Ond byddaf yn hapus iawn i sicrhau ein bod yn parhau i ymgysylltu'n briodol â'r grŵp trawsbleidiol, oherwydd credaf fod sgwrs fwy gwybodus am brentisiaethau ar gyfer y rhai sy'n gwneud penderfyniadau yma yn y Senedd yn beth da mewn gwirionedd, yn ogystal â'r ymgysylltu â chymuned lawer ehangach o fusnesau hefyd.

Diolch i'r Gweinidog.

Mae eitem 7 wedi ei gohirio.

Felly, eitem 8 sydd nesaf, datganiad gan y Dirprwy Weinidog Partneriaeth Gymdeithasol ar Fis Hanes LGBTQ+, a galwaf ar y Dirprwy Weinidog, Hannah Blythyn.

Mae Mis Hanes LGBTQ+ yn gyfle i weld faint rydyn ni wedi symud ymlaen yn y frwydr dros hawliau pobl LGBTQ+ a dathlu eu bywydau.

Rydyn ni yma heddiw yn siarad yn agored am hawliau LHDTC+ oherwydd yr holl bobl a ddaeth o'n blaenau ni a'r arloeswyr sydd wedi paratoi'r ffordd fel rhan o'n hanes diweddar iawn. Ychydig fisoedd yn ôl, fe wnaethom nodi ugeinfed pen-blwydd diddymu adran 28. Hyd at 2003, roedd cyhoeddi deunydd ac addysgu am gyfunrywioldeb yn anghyfreithlon. Mae gwaddol parhaol hyn yn dal yn amrwd i lawer, a'i effeithiau i'w teimlo heddiw.

Mae dechrau mis Mawrth yn nodi deugain mlynedd ers streic y glowyr, moment ddiffiniol yn ein hanes cyfunol yma yng Nghymru ac un a oedd wedi gwleidyddoli llawer ohonom. Daeth â dwy gymuned a oedd wedi'u polareiddio yn wleidyddol ynghyd mewn achos cyffredin mewn cymuned lofaol yng Nghymru, wrth i'r mudiad Lesbiaid a Hoywon yn Cefnogi'r Glowyr—LGSM—gynnal ralïau a chodi arian i gefnogi glowyr yn Onllwyn yn nyffryn Dulais.

Yn fwy diweddar, rydym wedi dathlu cerrig milltir fel yr ymgyrch lwyddiannus dros gydraddoldeb priodas—rhywbeth yr wyf yn falch o fod wedi chwarae rhan bersonol fach ynddi yn ogystal ag oed cydsynio cyfartal, diwedd ar wahaniaethu mewn nwyddau a gwasanaethau, a chydnabod rhywedd yn y gyfraith. Fodd bynnag, mae llawer mwy i'w wneud o hyd. Nid yw cynnydd byth yn anochel, ac mae'n rhaid i ni barhau i weithio i wneud y newid yr ydym eisiau ei weld a'i gyflawni.

Flwyddyn yn ôl, cyflwynais ein 'Cynllun Gweithredu LHDTC+ Cymru' i'r Senedd. Mae'r cynllun hwn yn parhau i fod yn ddatganiad grymus o'n penderfyniad i sicrhau'r Gymru gynhwysol a chyfartal yr ydym i gyd eisiau ei gweld. Ond gwyddom nad yw geiriau heb weithredu yn ddigon, ac ers i ni lansio'r cynllun gweithredu, rydym wedi parhau i fwrw ymlaen â chynnydd.

Rydym yn gwybod gwerth digwyddiadau Pride a'r gwahaniaeth y gallant ei wneud i gymunedau LHDTC+, felly rydym wedi ehangu ein cronfa Pride ar lawr gwlad i gefnogi digwyddiadau Pride ledled Cymru, fel y gall mwy o gymunedau ddod at ei gilydd. Rydym wedi cynnig cefnogaeth i lawer o ddigwyddiadau Pride ledled y wlad, gan gynnwys Pride in the Port yng Nghasnewydd, Pride Abertawe, Balchder Gogledd Cymru, Glitter Pride gan Glitter Cymru, Pride y Fenni, Pride y Gelli, Pride Bae Colwyn, Pride y Bont-faen, a mwy.

Hefyd, roedd Llywodraeth Cymru wedi cefnogi Mas ar y Maes yn yr Eisteddfod ym mis Awst y llynedd, lle ymunais â’r Aelod dynodedig i lansio Camp Cymru ac, fel dysgwr, rhoddais i araith cwbl Gymraeg am y tro cyntaf.

Gan weithio gyda Phlaid Cymru fel rhan o'r cytundeb cydweithio, rydym hefyd wedi cymryd camau tuag at ein hymrwymiad i weld diwedd ar arferion trosi. Rydym yn ehangu gwasanaethau cymorth i oroeswyr arferion trosi ledled Cymru ac mae gweithgor o arbenigwyr wedi rhoi cyngor ac arbenigedd i ni i lywio ein hymdrechion i fwrw'r arferion hyn i ebargofiant. Rydym ar fin cwblhau ein hymchwil i brofiadau goroeswyr arferion trosi yng Nghymru, a ddechreuodd ym mis Mai 2023, ochr yn ochr ag ymgyrch i godi ymwybyddiaeth o'r arferion niweidiol hyn. Ac mae ein gwaith hefyd yn parhau i ymgorffori cynhwysiant mewn addysg, o'n cwricwlwm cynhwysol ac addysg cydberthynas a rhywioldeb, i'r gwaith rydym yn ei wneud ar ganllawiau trawsryweddol i ysgolion, a fydd yn cael eu cyhoeddi ar gyfer ymgynghoriad dros yr ychydig fisoedd nesaf.

Ym mis Mehefin 2023, gwnaethom gyhoeddi ein harolwg tracio cynllun gweithredu arloesol LHDTC+, fel y gall pawb weld sut rydym yn symud ymlaen gyda'n cynllun uchelgeisiol ac eang. Mae hefyd yn darparu gwybodaeth am wasanaethau arbenigol i gefnogi cymunedau LHDTC+ Cymru. Ac er ein bod yn parhau i ddal ein hunain yn atebol, rydym yn falch o'r gydnabyddiaeth y mae ein gwaith i gefnogi cydraddoldeb LHDTC+ wedi'i gael. Ym mis Ebrill y llynedd, fe wnaeth arbenigwr annibynnol y Cenhedloedd Unedig ar gyfeiriadedd rhywiol a hunaniaeth rhywedd gydnabod 'Cynllun Gweithredu LHDTC+ Cymru' yn eu datganiad diwedd cenhadaeth fel

'enghraifft o arfer da wrth lunio polisi hawliau dynol.'

Ac ym mis Tachwedd 2023, cyflwynwyd gwobr Prif Swyddog Gweithredol Traws yn y Ddinas i Lywodraeth Cymru am gyflawniadau rhagorol wrth gefnogi cymunedau traws ac anneuaidd.

Wrth i ni symud ymlaen i roi'r camau gweithredu yn ein cynllun gweithredu LHDTC+ ar waith, rydym yn parhau i fod yn glir ein bod, yma yng Nghymru, yn sefyll am undod dros raniad, cynhwysiant yn hytrach nag allgáu, a gobaith nid casineb. Mae Llywodraeth Cymru yn sefyll ynghyd â'n cymuned LHDTC+ yng Nghymru ac oddi mewn iddi. Rydym yn ailymrwymo ein hunain i gefnogi pobl draws ac anneuaidd ac mae ein safbwynt yn parhau i fod yn glir: rydym yn credu bod dynion traws yn ddynion, mae menywod traws yn fenywod ac mae hunaniaethau anneuaidd yn ddilys.

Dirprwy Lywydd, yn rhy aml, gwelwn ymdrechion i rannu'n fwriadol, ceisio dileu hunaniaethau LHDTC+, normaleiddio gwahaniaethu a sbarduno casineb yn ein herbyn. Yn anffodus, mae'r naratif niweidiol hwn yn parhau i fod yn dreiddiol o fewn trafodaethau cyhoeddus ac ar y cyfryngau. Ni ddylid gosod hawliau un grŵp yn erbyn hawliau pobl eraill ac nid oes lle i hierarchaeth casineb. Dyna pam rydyn ni'n glir bod rhaid i ymrwymiad Llywodraeth Cymru i greu Cymru fwy cyfartal gynnwys pawb—Cymru lle mae pawb yn cael ei werthfawrogi, diogelwch pawb yn cael ei warchod ac mae pawb yn rhydd i fyw fel nhw eu hunain.

Diolch am eich datganiad, Gweinidog. Wrth i Fis Hanes LHDT+ ddirwyn i ben, hoffwn ddiolch i Schools OUT am sefydlu'r dathliad hwn o amrywiaeth a chreu cyfle pwrpasol i rannu'r hanes cyfoethog ac amrywiol hwn o gymunedau LHDT fel y gallai pawb ddysgu am y cyfraniadau y mae'r gymuned yn eu gwneud i gymdeithas. Rwy'n defnyddio'r term 'cymuned LHDT' i barchu dymuniadau'r un a greodd Mis Hanes LHDT+, a ddewisodd beidio ag ychwanegu C gyfer 'cwiar' gan fod rhai cymunedau'n dal i'w gysylltu ag adeg pan ddefnyddiwyd 'cwiar' mewn ffordd negyddol.

Rydym yn dathlu Mis Hanes LHDT+ ym mis Chwefror i nodi'r diddymiad hwn o adran 28. Roeddwn i'n falch pan wnaeth David Cameron ymddiheuro am adran 28. Ni ddylai'r darn o ddeddfwriaeth atgas hon fod wedi cael ei chyflwyno gan fy mhlaid i erioed. Ond yn yr 20 mlynedd ers ei diddymu, mae'r Ceidwadwyr wedi cymryd camau breision wrth amddiffyn hawliau'r gymuned LHDTC+. Llywodraeth Geidwadol a weithredodd y Ddeddf briodas gyfartal, fe wnaethom ddileu'r gwaharddiad ar roi gwaed i ddynion hoyw a deurywiol, ac, ar ben hynny, buom yn ymgyrchu dros bardwn brenhinol i Alan Turing am ei euogfarn am gyfunrywioldeb ac fe wnaethom gyflawni hyn.

Nid yw bod yn lesbiaidd, hoyw, deurywiol neu drawsrywiol yn drosedd. Nid yw'n rhywbeth i fod â chywilydd ohono, ac nid yw'n rheswm i bobl eich cam-drin yn gorfforol neu ar lafar chwaith. Nid oes lle i homoffobia a thrawsffobia yn ein gwlad. Gallwn fod yn falch iawn o'r ffaith fod Prydain yn arweinydd byd-eang o ran cydraddoldeb LHDT, ond mae gennym lawer mwy i'w wneud o hyd. Dirprwy Weinidog, rwy'n croesawu'r gefnogaeth rydych chi'n ei rhoi i ddigwyddiadau Pride ledled Cymru, yn enwedig Pride Abertawe. Rwy'n gobeithio gweld llawer mwy o ddigwyddiadau ar draws fy rhanbarth ac ar draws y wlad.

Rwy'n nodi'r gwaith parhaus gyda Phlaid Cymru i ddod ag arferion trosi i ben yng Nghymru. Dirprwy Weinidog, pa drafodaethau a gawsoch gyda Llywodraeth y DU ynghylch y camau y gallwn eu cymryd i wahardd therapi trosi, ar yr un pryd, ganiatáu i'r gwaith pwysig iawn a wneir gan y Gwasanaeth Datblygu Hunaniaeth Rhywedd fynd rhagddo? O ran y gwasanaeth datblygu hunaniaeth rhywedd, mae problemau parhaus o ran sicrhau rhywbeth yn lle'r gwasanaethau yn Tavistock yn dilyn adolygiad Cass. Efallai, Dirprwy Weinidog, y gallech roi'r wybodaeth ddiweddaraf am gynnydd.

Rwyf hefyd yn nodi eich datganiad eich bod yn gobeithio ymgynghori ar y canllawiau trawsryweddol i ysgolion o fewn y misoedd nesaf. Yn ddiweddar, rhyddhaodd yr Adran Addysg yn Lloegr eu canllawiau diwygiedig. Dirprwy Weinidog, pa drafodaethau ydych chi wedi'u cael gyda Gweinidogion Llywodraeth y DU ynglŷn â'u canllawiau, ac a yw'r canllawiau hynny wedi cael unrhyw ddylanwad ar gynigion eich Llywodraeth?

Yn olaf, Dirprwy Weinidog, diolch eto am eich datganiad, ac edrychaf ymlaen at weithio gyda chi i sicrhau bod Cymru yn dod y genedl fwyaf cyfeillgar i LHDTC+ yn y byd. Byddaf yn parhau i ymladd dros hawliau pawb i fod yr hyn y maent eisiau bod, i garu pwy y maent eisiau ei garu. Diolch yn fawr.

A gaf fi ddiolch i Altaf Hussain am y cyfraniad ystyriol yna i'r datganiad hwn heddiw yma yn y Senedd? Rwyf eisiau dechrau drwy ddiolch i chi am yr hyn a ddywedoch chi o ran diddymu adran 28 ac na ddylai fod wedi digwydd erioed. Nid yw bob amser yn hawdd, fel gwleidyddion, i gydnabod pan nad yw pethau wedi cael eu gwneud yn y ffordd iawn, ac rwy'n credu bod y ffaith eich bod yn gwneud hynny heddiw i'w groesawu'n fawr. Diolch yn fawr iawn am roi hynny ar y cofnod heddiw. A hefyd, diolch i chi am bopeth rydych chi'n ei wneud i geisio gweithio gyda ni yn y lle hwn i ddatblygu cydraddoldeb LHDTC+.

Fel y dywedwch yn gywir, mae Mis Hanes LHDT+ yn gyfle i gydnabod a dathlu hanes sydd, ers llawer rhy hir, wedi'i guddio. Ni allwch danbrisio hynny i bobl ifanc, na phobl o bob oed, yng Nghymru heddiw nad ydynt efallai wedi gwybod am bobl a chwaraeodd ran yn ein cymunedau ac yn ein gwlad dros y blynyddoedd. Mae cael y cyfle i ddysgu mwy am hynny ac i weld eu hunain yn cael eu hadlewyrchu'n ôl hefyd yn hynod o bwysig. Rwy'n credu mai dyna pam mae'r gwaith rydym yn ei wneud o ran cefnogi Pride llawr gwlad mewn cymunedau ledled y wlad yn wirioneddol bwysig. Rwyf wedi dweud o'r blaen yn y lle hwn, dros y blynyddoedd, fy mod wedi mynychu mwy o ddigwyddiadau Pride nag yr wyf eisiau eu cofio. Gallen nhw fod y prif rai yn Llundain, Manceinion neu Gaerdydd—hyd yn oed Doncaster lle mynychais ddigwyddiad Pride unwaith—ond y rhai rwy'n credu sy'n gwneud y gwahaniaeth sylweddol yw'r rhai llai hynny, fel yn y gymuned yr wyf yn ei chynrychioli bellach, lle cefais fy magu, sy'n creu man diogel nid yn unig i'r gymuned LHDTC+ ddod at ei gilydd, ond mewn gwirionedd yn annog ac yn hyrwyddo cydlyniant cymunedol hefyd.

Os ydw i byth eisiau sicrwydd ynghylch rhywfaint o'r gwaith y maen nhw'n ei wneud, roeddwn i'r llynedd ar ymweliad ysgol i edrych ar yr hyn roedden nhw'n ei wneud gyda'u pobl ifanc i greu'r lle cynhwysol hwnnw iddyn nhw yn yr ysgol lle maen nhw'n teimlo'n ddiogel ac yn cael cefnogaeth, ac rwy'n cofio gofyn i un o'r bobl ifanc yno, "Pa un peth ydych chi'n meddwl sy'n gwneud gwahaniaeth mawr ar hyn o bryd, neu a fyddech chi eisiau i mi ddweud wrth fy nghydweithwyr sy'n bwysig i chi ac yr hoffech ei weld yn y dyfodol?" Ac fe soniodd un ohonyn nhw, mewn gwirionedd, am bwysigrwydd y digwyddiadau Pride bach, lleol, a gefnogwyd, oherwydd iddyn nhw, roedd cael y gofod hwnnw a gweld hynny yn ymarferol yn rhoi'r dewrder a'r hyder iddyn nhw gael sgwrs gyda'u teulu am sut roedden nhw'n teimlo ynghylch pwy ydyn nhw hefyd. Felly, rwy'n falch iawn ei fod yn rhywbeth y gallwn barhau i'w gefnogi fel Llywodraeth wrth i ni symud ymlaen, a hoffwn weld y digwyddiadau hynny'n esblygu a'u lledaenu ledled y wlad.

Diolch am y datganiad, Ddirprwy Weinidog.

Mae Plaid Cymru yn falch o'r gwaith sydd wedi'i wneud drwy'r cytundeb cydweithio a'r cynllun gweithredu LHDTC+ wrth ymdrechu i sicrhau bod holl aelodau cymuned LHDTC+ Cymru yn cael eu cefnogi a'u cyfraniad i'r genedl hon yn cael ei ddathlu wrth i ni sefyll gyda'n gilydd yn erbyn rhagfarn a gwahaniaethu.

Rhaid inni fod yn unedig wrth sefyll dros obaith ac yn erbyn casineb.

Rwy'n falch o allu dweud y bydd fy nhref enedigol, Pontardawe, yn cael ei Pride cyntaf erioed ym mis Mehefin, ac edrychaf ymlaen at gymryd rhan yn hwnnw. Thema Mis Hanes LHDTC+ eleni yw 'O dan y cwmpas', ac yn ogystal â thalu teyrnged i waith staff LHDTC+ ar draws y GIG, mae hefyd yn tynnu sylw at anghydraddoldebau iechyd y gymuned LHDTC+. Ein nod ar y cyd yw i Gymru, fel y dywedoch chi, fod y genedl fwyaf cyfeillgar i LHDTC+ yn Ewrop. Un o'r pwyntiau gweithredu o fewn y cynllun gweithredu LHDTC+ yw ceisio datganoli pwerau mewn cysylltiad â chydnabod rhywedd a sicrhau ein bod yn cefnogi ymgeiswyr am dystysgrif cydnabod rhywedd yng Nghymru. Nid ydym wedi gweld llawer o gynnydd ar hyn, ond yr hyn a welsom, yn rhy aml o lawer, yw defnyddio bywydau pobl drawsryweddol fel pêl-droed gwleidyddol a gwadu eu hawliau, a Llywodraeth San Steffan sy'n benderfynol o ymhelaethu naratifau atgas sy'n ymwneud â rhyfeloedd diwylliant sy'n meithrin ac yn annog rhagfarn.

Nid oes angen i ni edrych yn rhy bell i ffwrdd o'n glannau i weld beth y gellir ei gyflawni, ac mewn cyfnod cymharol fyr. Rwy'n siŵr bod y cannoedd o Gymry a deithiodd i Ddulyn i wylio'r rygbi y penwythnos diwethaf wedi cael amser gwych er gwaethaf y canlyniad. Rydw i wedi bod yn darllen am daith hir Iwerddon tuag at sicrhau hawliau LHDTC+ ers i gyfunrywioldeb gael ei ddad-droseddoli yno 30 mlynedd yn ôl. Dywedodd tua 79% o bobl Iwerddon eu bod yn ystyried eu hardal leol fel lle da i bobl LHDTC+, ac yn ôl arolygon barn a gynhaliwyd y llynedd, ac astudiaeth Ipsos, mae tua 80 y cant o ddinasyddion Iwerddon yn cefnogi amddiffyniadau gwahaniaethu ar gyfer pobl draws. Fel y gwyddoch chi, mae Iwerddon wedi sicrhau y gall pobl draws ddatgan eu rhywedd eu hunain o dan eu Deddf Cydnabod Rhywedd 2015. Nid oes angen diagnosis meddygol nac adroddiadau meddyg. Mae Ruadhán Ó Críodáin yn ddyn traws sy'n byw yn Nulyn. Mewn erthygl gan Patrick Kelleher yn Pink News, disgrifiodd Ruadhán y ffordd yr oedd yn gallu cael tystysgrif cydnabod rhywedd mewn proses mor syml a thosturiol, o'i chymharu â'r broses 'nawddoglyd greulon ac annheg' ar gyfer cael tystysgrif cydnabod rhywedd yn y DU. Dywedodd:

'Pam dylai panel o ddieithriaid benderfynu a ydych yn haeddu tystysgrif cydnabod rhywedd ai peidio? Pam gwneud i rywun fynd trwy ddwy flynedd o drawsnewid cymdeithasol cyn bod yn gymwys? Pam mae angen diagnosis o ddysfforia rhywedd neu brawf o lawdriniaeth? Pobl drawsrywiol yw'r awdurdodau yn ein rhywedd ein hunain. Rydym yn gwybod pwy ydym ni. Mae trawsnewid eisoes yn ddigon anodd heb ychwanegu rhwystrau pellach. Ac yn allweddol, dydy bod yn drawsrywiol ddim yn salwch.'

Fel y mae'r erthygl yn nodi, mae hunanddiffinio wedi bod yn realiti tawel, bob dydd i bobl draws yn Iwerddon am fwy nag wyth mlynedd. Fel mae Ruadhán yn ei ddweud, 'nid yw'r awyr wedi cwympo'. Felly, a ydych chi'n teimlo eich bod wedi'ch ysbrydoli gan y cynnydd a wnaed yn Iwerddon, Dirprwy Weinidog, ac a allai Llywodraeth Cymru roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y gwaith sy'n cael ei wneud i ddatganoli'r pwerau mewn cysylltiad â chydnabod rhywedd i Gymru, fel yr amlinellir yn y cynllun gweithredu? Pa sicrwydd y mae Llywodraeth Cymru wedi'i gael gan gydweithwyr Llafur yn San Steffan na fyddai Llywodraeth dan arweiniad Llafur yn San Steffan yn dilyn camau'r Llywodraeth Dorïaidd ac yn rhwystro ymdrechion gan genhedloedd datganoledig i sicrhau tosturi a chydraddoldeb i'w dinasyddion traws mewn cysylltiad â chydnabod rhywedd? Diolch.

Diolch, Sioned Williams am y cyfraniad angerddol yna. Nid wyf yn gwybod a ydych chi wedi gwisgo'r gwyrdd oherwydd roeddech chi'n sôn am Iwerddon a Dulyn. Nid wyf wedi darllen yr erthygl yr ydych yn cyfeirio ati, ond byddaf yn sicr yn mynd i edrych arni. O ran y llinell y dywedoch, nad yw'r awyr wedi cwympo, mae yna enghreifftiau ledled y byd lle mae hunanddiffinio wedi'i ddwyn i mewn ac mae'r byd wedi parhau, ac mewn gwirionedd mae'r hyn y mae wedi'i wneud yn gwneud gwahaniaeth enfawr, enfawr i fywydau'r gymuned draws a phobl draws, sy'n wynebu gormod o rwystrau o lawer a llawer gormod o wahaniaethu. Gall bywyd fod yn anodd fel y mae, heb osod y rhwystrau ychwanegol hynny o flaen pobl.

Mae Llywodraeth Cymru yn parhau'n gwbl ymrwymedig i geisio datganoli pwerau o ran y Ddeddf cydnabod rhywedd, i gefnogi cymunedau traws. Mae'n safbwynt ni o ran hunanddiffinio yn parhau hefyd, ac rydym wedi ymrwymo i fwrw ymlaen â hynny drwy ein partneriaeth drwy'r cytundeb cydweithio. Rydw i'n falch hefyd o'r gwaith rydyn ni wedi'i wneud, ac roeddwn i'n falch o ymuno, fel y dywedais i yn fy natganiad, â'r Aelod dynodedig yn y digwyddiad Mas ar y Maes nôl ym mis Awst, hyd yn oed os oeddwn i wedi dychryn ar ôl rhoi fy araith lawn gyntaf yn Gymraeg, cael fy ngwthio o flaen Radio Cymru i wneud cyfweliad. Ond rwy'n ddiolchgar am gefnogaeth Siân Gwenllian ac am gamu i mewn ar ôl i mi wneud fy nghyfraniad cyntaf—daeth i mewn gydag ychydig mwy o'r manylion, nad yw fy ngeirfa i’n ddigon eang eto i'w cyfleu. Mae hyn hefyd yn enghraifft o bartneriaeth yn gweithio go iawn. Ond o ddifrif, rwy'n credu ei fod yn dangos y gwaith y gallwn ei wneud gyda'n gilydd a'r gwaith y gallwn ei wneud fel Llywodraeth i estyn allan a chefnogi cymunedau ledled Cymru, gan adeiladu ar waith Pride llawr gwlad, ond y gwaith ehangach hefyd.

O ystyried eich bod wedi sôn am y Pride cyntaf ym Mhontardawe yn digwydd eleni, rwy'n credu y gallwn fanteisio ar y cyfle hwn i grybwyll hefyd, ar 22 Mehefin eleni, y bydd y Fflint yn cael ei Pride cyntaf erioed. Dyna lle es i i'r ysgol ac mae'n cael ei arwain gan ddirprwy faer Y Fflint, y Cynghorydd Melly Buckley, a fydd yn faer y dref pan fydd Pride yn digwydd, ac mewn gwirionedd maer cyntaf y Fflint i ddod allan hefyd. Felly, rwy'n edrych ymlaen at wneud rhywbeth na feddyliais erioed y byddwn i wedi'i wneud pan oeddwn yn yr ysgol yn y Fflint—yn gorymdeithio ac yn cymryd rhan yn y digwyddiad Pride cyntaf erioed hwnnw.

Hoffwn ddilyn y sylwadau hynny drwy ddiolch i'r Dirprwy Weinidog am y gwaith y mae wedi'i wneud gyda fy etholwr Sean Donovan, dyn traws ifanc sydd â stori i'w hadrodd ac a fydd yn parhau i adrodd ei stori am ei brofiadau. Roedd croeso mawr i'r gefnogaeth a roddwyd gan y Gweinidog, gan gynnwys cyfarfod â ni yn Nhŷ Hywel, ac efallai y byddaf yn codi mwy o fanylion am hynny yn nes ymlaen. Ond rwyf hefyd am godi'r gwaith y mae undebau llafur wedi'i wneud i gefnogi pobl LHDTC+, yn enwedig Unsain. Mae'r ddau ohonom yn aelodau o Unsain, siaradodd y ddau ohonom yn eu cynhadledd Cyswllt Llafur ychydig wythnosau yn ôl, ac rydym yn cydnabod eu bod bellach yn lansio Blwyddyn y Gweithiwr LHDTC+ Unsain Cymru, ac rwy'n credu y dylem groesawu hynny. Hoffwn ofyn i'r Gweinidog beth yw ei chynlluniau i ddathlu'r lansiad penodol hwnnw.

Diolch. Diolch i Hefin David, a dweud y gwir, nid yn unig am y gwaith yr ydych chi'n ei wneud yn gadeirydd grŵp Unsain, ond o ran y gwaith yr ydych chi wedi ei wneud gyda Sean i'w gefnogi. Ac rwy'n cytuno â chi bod Sean wir yn ysbrydoliaeth, ac rwy'n falch iawn ein bod ni wedi gallu cyfarfod, ac rwy'n ymrwymo'n llwyr i barhau i weithio gyda chi a gwneud gwaith dilynol ar hynny yn y dyfodol hefyd.

Ond ar y pwynt ehangach yr ydych chi'n ei wneud am y swyddogaeth sydd gan yr undebau llafur o ran hyrwyddo cydraddoldeb, yn yr un digwyddiad hwnnw, a dweud y gwir, lle digwyddais daro arnoch chi wrth basio wrth i chi orffen eich rhan i ac i minnau ddechrau fy rhan i—. Mewn oes pan fo'n aml yn gallu teimlo, yn anffodus, bod hawliau LHDTC+ o dan ymosodiad arbennig ac mewn perygl o gael eu cwtogi, rwy'n credu y byddai wir yn rhaid i mi gydnabod gwaith mudiad yr undebau llafur o ran hyrwyddo'r cydraddoldeb hwnnw i bobl LHDTC+, nid yn unig yn y gweithle, boed hynny drwy eu cynrychiolwyr neu bwyllgorau cydraddoldeb neu'r ymgyrchoedd y maen nhw'n eu cynnal, ond yn ehangach yng Nghymru hefyd mewn gwirionedd. Un o'r pethau a ddywedais pan oeddwn i gyda'r aelodau Unsain yw, a dweud y gwir, ei fod i gyd yn rhan o'r un frwydr, onid yw—yr un frwydr honno dros gyfiawnder cymdeithasol yn y gweithle ond dros y cydraddoldeb ehangach hwnnw yng Nghymru hefyd. Ac rydym ni'n cyflawni hynny dim ond pan fyddwn ni'n cydweithio ac yn dod at ein gilydd nid yn unig i amddiffyn cydraddoldeb a hawliau ond yn gweithio i'w hymestyn hefyd.

Felly, fe wnaethoch chi sôn am Flwyddyn y Gweithiwr LHDTC+ Unsain, sydd, a dweud y gwir, wedi cael ei lansio heddiw yng Nghymru gan Unsain Cymru rwy'n credu, ac rwy'n gobeithio, yn dibynnu ar ba amser y byddwn ni'n llwyddo i bleidleisio heno, y byddaf i'n cael cyfle i ymuno â nhw ar gyfer rhan o hynny, ond rwy'n sicr iawn, a dweud y gwir, yn bwriadu gweithio gydag Unsain ac undebau eraill a sefydliadau eraill ar sut y gallwn ni greu'r gweithleoedd mwy cynhwysol hynny yn rhan o'n huchelgais i fod y genedl fwyaf ystyriol honno o bobl LHDTC+ yn Ewrop.

Diolch i'r Dirprwy Weinidog.

Mae eitem 9 wedi'i ohirio tan 12 Mawrth.

Felly, eitem 10 sydd nesaf. Hwn yw'r datganiad gan y Dirprwy Weinidog Newid Hinsawdd ar ymateb Llywodraeth Cymru i gomisiwn trafnidiaeth y gogledd. Dwi'n galw ar y Dirprwy Weinidog i wneud ei ddatganiad—Lee Waters.

Diolch, Llywydd. Gofynnais i'r Arglwydd Terry Burns gadeirio'r comisiwn hwn ar drafnidiaeth yn y gogledd i ddod â'r un manwl gywirdeb a her a ddangosodd yn ei astudiaeth o drafnidiaeth yn ne-ddwyrain Cymru, a diolchaf iddo ef a'i gomisiynwyr am eu gwaith trylwyr iawn ac am eu hadroddiad manwl gywir. Diolch iddyn nhw, mae gennym ni bellach ddadansoddiad cynhwysfawr o'r system drafnidiaeth yng ngogledd ein gwlad, ac mae gennym ni 60 o argymhellion i'w gwella.

Mae gwreiddiau'r comisiwn yn deillio o argymhelliad a gyflwynwyd gan yr Arglwydd Peter Hendy yn ei adolygiad o gysylltedd undebau ar gyfer Llywodraeth y DU ar gyfer astudiaeth aml-ddull o drafnidiaeth yn y gogledd. Fe wnaethom ni dderbyn yr argymhelliad hwnnw, ac rwy'n gobeithio nawr y gwnaiff Llywodraeth y DU ymuno â ni i dderbyn argymhellion y comisiwn annibynnol hwn a chydweithio â ni a'r awdurdodau lleol drwy'r cyd-bwyllgor corfforedig i ddatblygu a darparu cyfres o gynlluniau.

Man cychwyn yr adroddiad yw bod angen i ni leihau allyriadau carbon o drafnidiaeth os ydym ni'n mynd i gyrraedd ein targedau cyfreithiol sero net cyffredinol. Mae trafnidiaeth yn gyfrifol am 17 y cant o allyriadau carbon yng Nghymru, a hyd yn oed gyda mwy o bobl yn defnyddio cerbydau trydan, mae lleihau allyriadau yn dal i ofyn am newidiadau i'r ffordd yr ydym ni'n teithio. Mae'r dadansoddiad gan y comisiwn yn dangos sut y gellir gwneud hyn. Er bod y ddadl sy'n gyfarwydd i wleidyddion a grwpiau busnes yn canolbwyntio ar lwybrau o bellteroedd hirach a theithiau car, mae'r dadansoddiad annibynnol gan y comisiwn yn dangos bod mwyafrif y teithiau a wneir yn y rhanbarth yn fyr o ran hyd ac i'r un ardal neu i ardal gyfagos. Mae'r rhan fwyaf o bobl yn gwneud teithiau byr, lleol, ac mae'r rhain yn deithiau sy'n addas ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus, cerdded a beicio, pan fyddwn ni'n cyflwyno dewisiadau amgen diogel a deniadol.

Llywydd, mae hwn yn adroddiad ardderchog, ac er ei fod yn edrych yn fanwl ar y gogledd, mae ei ddadansoddiad a'i gasgliadau yn berthnasol ledled Cymru gyfan, a byddwn yn ei gymeradwyo yn arbennig i Aelodau sy'n cynrychioli'r de-orllewin a'r canolbarth. Nid oes angen mwy o gomisiynau arnom ni. Yn hytrach, dylem edrych nawr ar yr adroddiad hwn wrth i gynlluniau trafnidiaeth rhanbarthol gael eu datblygu ledled Cymru.

Mae'n gwneud nifer o argymhellion ar welliannau i reilffyrdd, gan gynnwys gwasanaethau amlach ac amseroedd teithio llai ar lein y Gororau ac, yn wir, trydaneiddio prif reilffordd gogledd Cymru. Wrth gwrs, Llywodraeth y DU sy'n gyfrifol am welliannau, ond mae'r argymhellion yn gwbl gyson â'n blaenoriaethau ein hunain, yr ydym ni'n ceisio eu cytuno gyda bwrdd rheilffyrdd Cymru ar y cyd Llywodraethau Cymru a'r DU, sydd wedi bod yn ddatblygiad adeiladol. Rydym ni wedi ymgyrchu ers tro dros drydaneiddio prif reilffordd gogledd Cymru, ac rydym ni'n croesawu Llywodraeth y DU yn cyhoeddi cyllid, ond gwnaeth Llywodraeth y DU y penderfyniad hwn yn unochrog, ac mae'r comisiwn yn ei gwneud yn eglur y byddai cynlluniau eraill yn y gogledd yn sicrhau manteision yn gynt. Mae hyn yn cynnwys mynd i'r afael â chyfyngiadau seilwaith i alluogi pum trên yr awr, gan gynnwys un gwasanaeth cyflym, i weithredu arno. Os oes biliynau o bunnoedd ar gael i Gymru, yna Cymru ddylai benderfynu ar y ffordd orau o'u gwario.

Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud buddsoddiad o £800 miliwn mewn cerbydau newydd ar gyfer holl rwydwaith Cymru a'r gororau, sydd eisoes yn gwella profiad pobl sy'n teithio ar y trên yn y gogledd. Wrth i fwy o'r trenau newydd hyn gael eu cyflwyno, bydd TrC yn gallu rhedeg trenau hirach, gan ddarparu taith fwy cyfforddus i gwsmeriaid, yn ogystal â chyfoeth o nodweddion modern a hygyrch. Rydym ni wedi ailgyflwyno gwasanaethau uniongyrchol i Lerpwl, wedi cyflwyno teithiau amlach ar lein y Gororau gan ddefnyddio trenau newydd, ac wedi gwneud y gwasanaeth yn fwy dibynadwy. Ond, yn amlwg, mae mwy i'w wneud ac mae llawer iawn o botensial sydd heb ei wireddu ar y rhwydwaith rheilffyrdd presennol yn y gogledd, ac mae angen buddsoddiad priodol gan Lywodraeth y DU sy'n gyfrifol am seilwaith rheilffyrdd o dan ein setliad datganoli.

O ran bysiau, rwy'n cytuno â'r comisiwn nad yw'r rhwydwaith bysiau wedi'i ddadreoleiddio yn gweithio'n dda yn y rhanbarth, ac rwy'n croesawu eu cefnogaeth i'n cynlluniau diwygio bysiau, gan gynnwys deddfwriaeth yr ydym ni'n gobeithio ei chyflwyno ym mis Medi. Rydym ni'n cynnig model newydd ar gyfer gwasanaethau bysiau yng Nghymru, a fydd yn caniatáu i ni weithio gydag awdurdodau lleol i ddylunio'r rhwydweithiau bysiau sydd eu hangen ar eu cymunedau, a sefydlu contractau i'w cyflawni. Ac rydym ni eisoes yn gweld enghreifftiau da iawn o gydweithio rhwng TrC ac awdurdodau lleol, fel Ynys Môn a Gwynedd, sy'n arwain y ffordd ar gyfer ein cynlluniau diwygio bysiau ehangach ledled Cymru.

Mae gan yr adroddiad bethau pwysig i'w dweud hefyd am deithio llesol. Mae ei ddadansoddiad yn dangos bod y niferoedd sy'n cerdded ac yn beicio yn isel ar hyn o bryd a bod teithio llesol yn aml yn cael ei weld, ac rwy'n dyfynnu,

'yn anneniadol, nid yw'n gyfleus, ac mae’n cael ei ystyried yn anniogel.'

Dirprwy Weinidog, diolch am ddatganiad y prynhawn yma. Nid yw'n gyfrinach bod angen gwelliannau brys i'n rhwydwaith trafnidiaeth ar ôl mwy na dau ddegawd o esgeulustod a chamreolaeth gan y Blaid Lafur yma ym Mae Caerdydd. Nawr, dro ar ôl tro, mae Gweinidogion yn y lle hwn yn anghofio am ogledd Cymru, ac mae'n hen bryd i hynny newid. Rwyf i wir yn croesawu rhai o argymhellion y comisiwn, yn enwedig o ran rheilffyrdd a bysiau, ond mae gen i hefyd lawer o amheuon am rai eraill.

Dirprwy Weinidog, rydym ni'n aml yn clywed am ba mor brin o arian yw'r Llywodraeth hon, a dim ond yr wythnos diwethaf fe wnaethoch chi ddweud wrthyf i nad oedd digon i gymell teithio ar fysiau. O ystyried eich sylwadau, ac yng ngoleuni diffyg arian honedig y Llywodraeth hon, pa mor hyderus allwn ni fod y bydd unrhyw un o'r argymhellion hyn yn cael eu cyflawni mewn gwirionedd? Yn adroddiad terfynol y comisiwn, mae'n dweud mai ceir fydd y brif ffordd o deithio o hyd, ac y bydd, ac rwy'n dyfynnu,

'gan geir trydan rôl barhaus i'w chwarae.'

O gofio bod gan y Dirprwy Weinidog gasineb dwfn tuag at fodurwyr, fel y gwelir drwy'r agenda gwrth-yrwyr, ni allaf ddychmygu y bu'r sylwadau hynny yn boblogaidd iawn. Dim ond yn ddiweddar, dywedodd y Dirprwy Weinidog bod Llywodraeth Cymru eisiau lleihau'r galw am geir preifat, gan gynnwys cerbydau trydan. Rwyf i, a'r comisiwn yn amlwg, yn credu y gall cerbydau trydan chwarae rhan ganolog o ran lleihau allyriadau. Felly, a wnaiff y Dirprwy Weinidog roi'r gorau i wrando ar ei gyfeillion, y lobïwyr mewn dillad Lycra, a dechrau cydnabod pwysigrwydd cerbydau trydan drwy fuddsoddi mwy mewn pwyntiau gwefru?

Unwaith eto, rydym ni'n clywed am fasnachfreinio bysiau fel ffon hud bosibl i ddatrys ein holl broblemau, ond unwaith eto diwedd y gân yw'r geiniog. Ddim yn rhy bell yn ôl, fe wnaethoch chi ddweud wrth y Senedd y byddai diwygio bysiau, ac rwy'n dyfynnu, yn 'dibynnu ar y cyllid sydd ar gael.' Diwedd y dyfyniad. Ac fe wnaethoch chi ddweud hefyd fod Llywodraeth Cymru yn ei chael hi'n anodd cyflawni ei huchelgeisiau trafnidiaeth gyhoeddus oherwydd toriadau i'r gyllideb. Felly, eto, rwy'n gofyn: sut fydd hyn yn cael ei gyflawni a phryd fydd Llywodraeth Cymru yn dechrau tynhau ei gwregys? Mae'n dal i fod yn ddirgelwch i mi, ac rwy'n gobeithio y byddwch chi'n gallu egluro heddiw.

Mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio y bydd Trafnidiaeth Cymru yn goruchwylio masnachfreinio ein gwasanaethau bysiau. O gofio methiannau parhaus Trafnidiaeth Cymru gyda'n trenau, a yw'r Dirprwy Weinidog yn hyderus mewn gwirionedd eu bod nhw'n mynd i allu cyflawni'r dasg? A gadewch i ni gofio bod Llywodraeth Geidwadol y DU unwaith eto yn camu i'r adwy ac yn cyflawni dros ogledd Cymru drwy fuddsoddi £1 biliwn i drydaneiddio'r brif reilffordd. Dirprwy Weinidog, rydych chi'n dweud, os oes biliynau o bunnoedd i Gymru, yna Cymru ddylai benderfynu sut y cânt eu gwario; pan roddir cyllid hollbwysig i chi y ffaith syml yw nad ydych chi'n ei wario. Edrychwch ar y £155.5 miliwn a anfonwyd yn ôl i San Steffan oherwydd camreolaeth ariannol Llywodraeth Cymru. O gofio hanes y Llywodraeth hon, sut allwn ni fod ag unrhyw ffydd y gallai'r Llywodraeth hon wario'r arian hwn yn ddoeth?

Diolch am y cyfraniad yna, ac am groesawu elfennau o'r argymhellion. Rwy'n credu y gellir bwrw ymlaen â hyn ar sail drawsbleidiol. Nid wyf i'n credu bod unrhyw beth arbennig o ddadleuol yma. Mae'r rhain i gyd yn awgrymiadau synhwyrol, ymarferol ar gyfer gwella dewis i bobl fel y gallan nhw ddewis teithio mewn gwahanol ffyrdd, a gwneud eu bywydau yn haws a gwella economi gogledd ein gwlad.

Nid yw'r gogledd yn cael ei anghofio o gwbl, ac rydym ni wedi comisiynu'r darn manwl hwn o waith ac yn mynd i weithredu arno nawr. Mae llawer o'r themâu yma, fel y dywedais, yn berthnasol i ardaloedd eraill, ac mae gan y gogledd, wrth gwrs, ei ddaearyddiaeth benodol ei hun, nid leiaf yr elfen drawsffiniol hefyd, ac mae rhan o'r adroddiad hwn yn canolbwyntio ar hynny. Felly, rwy'n credu bod llawer o bethau cydsyniol synhwyrol iawn y gallwn ni weithredu arnyn nhw, ac rwy'n cytuno â hi—mae gan geir trydan ran sylweddol i'w chwarae. Yn wir, ymhell o gasáu'r modurwr, rwyf i yn fodurwr fy hun, ac rwy'n gyrru car trydan, yn ogystal â beic trydan. Felly mae ei chymeriadu yn blentynnaidd ac wnaf i ddim rhoi sylw iddo ef. Mae ceir trydan yn hollbwysig. Fodd bynnag, maen nhw'n angenrheidiol ond ddim yn ddigonol. Ni fydd gwneud dim mwy na newid ein fflyd bresennol i fflyd drydan yn mynd i'r afael â'r toriadau i allyriadau carbon y mae Pwyllgor Newid Hinsawdd y DU yn dweud bod yn rhaid i ni eu cyflawni os ydym ni'n mynd i gyrraedd y targedau y mae'n dweud ei bod wedi ymrwymo iddyn nhw. Byddai gen i ddiddordeb a oes ganddi ffyrdd eraill o gyrraedd y targedau hynny o ran trafnidiaeth, ond nid wyf i'n ymwybodol bod unrhyw arbenigwr trafnidiaeth wedi cyflwyno rhai, ac mae hi wedi profi dro ar ôl tro nad yw hi'n hynny.

O ran methiant parhaus, honedig, Trafnidiaeth Cymru, unwaith eto rwy'n credu bod hwnnw'n honiad gwbl anwir. Mae'r cynnydd o ran cyflwyno cerbydau newydd sbon ar gyfer 95 y cant o deithwyr yng Nghymru yn siarad drostyn nhw eu hunain. Mae trawsnewid y rheilffordd Fictoraidd yng Nghymoedd y de-ddwyrain yn fetro modern yn digwydd o flaen ein llygaid, ac maen nhw wedi gwneud hynny o ddim ac maen nhw bellach yn datblygu eu harbenigedd ar fysiau. Cefais gyfarfod eto ddoe â phrif weithredwr Trafnidiaeth Cymru ac arweinydd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Rydym n'n cyfarfod bob chwe wythnos i wneud yn siŵr bod gennym ni berthynas gref a chlos, gan weithio ar ymarferoldeb cyflawni'r cynlluniau hyn, ac mae'r cynlluniau ar gyfer masnachfreinio bysiau, ar gyfer gweithredu hynny, yn mynd yn eu blaenau â llwyddiant mawr. Byddwn yn cyhoeddi, yn ystod yr wythnosau nesaf, y cynlluniau, y cynlluniau manwl, ar gyfer sut rydym ni'n mynd ati i fasnachfreinio, ac rwy'n gobeithio y bydd cefnogaeth drawsbleidiol i'r rheini; ni welaf unrhyw reswm pam na ddylai fod.

O ran y strategaeth cludo nwyddau, gallaf gadarnhau ein bod ni'n sicr yn gweithio ar hynny. Rwyf i wedi cynnal rhai trafodaethau bord gron gyda chludwyr a chwmnïau cludo nwyddau fy hun, ac rwyf i hefyd yn croesawu elfennau'r adroddiad a fydd yn cyfrannu at hynny. Gallaf gadarnhau iddi, i gloi, nad oes gennym ni unrhyw gynlluniau i godi tâl am ddefnyddio ffyrdd. Mae'n amlwg yn rhan o becyn o fesurau yn y tymor hwy. Maen nhw'n ddefnyddiol i'w cael, i fanteisio arnyn nhw, fel y maen nhw yn Llundain, fel y maen nhw mewn mannau eraill, ond dydyn nhw ddim yn rhan o'n cynlluniau presennol, ac mae hynny, rwy'n gobeithio, mor eglur ag y gall fod.

Rwy'n falch ein bod ni'n trafod yr adroddiad Burns diweddaraf ar drafnidiaeth yng Nghymru. Rwy'n gobeithio cyn hir bydd cyfle i drafod ei adroddiad ar drafnidiaeth yn ne ein gwlad hefyd. Ond dwi yn croesawu nifer o bethau sydd yn yr adroddiad yma.

Mae'r adroddiad ar Gymru ogleddol yn adleisio nifer o'r galwadau rŷn ni fel plaid wedi bod yn eu gwneud. Y cwestiwn nawr, wrth gwrs, yw sut bydd yr ymateb i hyn. Os oes gan y Llywodraeth unrhyw obaith o ddwyn perswâd ar bobl i ddefnyddio dulliau gwahanol i'r car er mwyn teithio, rhaid gwella'r systemau trafnidiaeth yn y gogledd. Felly, mae hyn yn ddatblygiad i'w groesawu, dwi'n meddwl.

Clywsom ddoe y bydd Llywodraeth San Steffan yn arallgyfeirio'r arian a glustnodwyd ar gyfer HS2 i ardaloedd canolbarth a gogledd Lloegr, ond soniodd Rishi Sunak ddim gair am y £4 biliwn sy'n ddyledus i Gymru fel canlyniad i'r darnau o HS2 sydd heb eu canslo. Am siom, Llywydd, ond dim un oedd yn annisgwyl, dwi'n siŵr y byddech chi'n cytuno, Weinidog. Eu slogan nhw yn Llandudno oedd 'get Wales moving', ond geiriau gwag ydyn nhw heb fuddsoddiad yn ein hisadeiledd.

Rŷn ni'n croesawu'r gydnabyddiaeth yn yr adroddiad o'r gwaith sy’n mynd rhagddo ym mharc cenedlaethol Eryri, ond rwy'n poeni, er hyn, fod rhannau o'r adroddiad yn orddibynnol ar dwristiaeth, yn lle ffocysu ar drigolion sy'n byw yn yr ardaloedd. Mae 'tourist' yn cael ei grybwyll 17 o weithiau, 'tourists' tair gwaith, 'tourism' 10 waith. Does dim son am 'commuter', dim ond 10 gwaith mae sôn am 'resident', 'commuting' chwe gwaith, a 'commute' dau o weithiau.

Yn 2019, cyflogwyd dros 80,000 o bobl yn y gogledd yng ngwasanaethau cyhoeddus, ac 80,000 arall yn adwerthu, yn lletygarwch, y diwydiant hamdden, a dros 40,000 yn y diwydiant cynhyrchu. Mae angen ffocws ar wella'u bywydau gwaith nhw, eu gallu i gyrraedd y gwaith, ac felly buaswn i'n gofyn beth fyddai'r Llywodraeth yn ei ddweud o ran cysoni'r ddau beth yna.

Wrth gwrs, bydd yn rhaid i rai pobl yn sicr yn yr ardaloedd yn y gogledd ddefnyddio car. Amcangyfrifa'r Federation of Small Businesses fod 95 y cant o SMEs yn ardaloedd gwledig Cymru yn ddibynnol ar geir. Rhaid gwneud pethau'n haws iddyn nhw symud tuag at geir trydan, fel sydd wedi cael ei grybwyll yn barod. Buaswn i'n hoffi cael mwy o wybodaeth am sut bydd y Llywodraeth yn ymateb i'r her bwysig yna. Pa waith byddech chi'n ei wneud i wella'r isadeiledd siarsio ac i weithio gyda'r grid cenedlaethol i sicrhau hynny? Ond rwy'n cydnabod bod hyn wedi cael ei grybwyll yn barod.

Hoffwn i godi fy mhryderon eto am yr ariannu ar gyfer y diwydiant bysus. Bydd y Gweinidog yn ymwybodol nad ydy'r siwrne T19 o Flaenau Ffestiniog i Gyffordd Llandudno bellach yn rhedeg. Mae cymunedau cyfan yng Ngwynedd a Chonwy ar eu colled fel canlyniad. Hoffwn i longyfarch y Cynghorydd Elfed Wyn ap Elwyn am ei waith yn tynnu sylw at hyn. Fe wnaeth ef gerdded yr holl ffordd yn gynharach yn y mis i ddangos pa mor ddifrifol fydd y sgil-effeithiau. Ond dim ond un esiampl ydy hynny, wrth gwrs; mae yna esiamplau fel hyn dros y gogledd a dros Gymru, yn wir. Hoffwn i ofyn beth mae'r Llywodraeth yn ei wneud yn fwy nid yn unig i ddatblygu model ariannu cynaliadwy ar gyfer y diwydiant, ond sut bydd y Llywodraeth yn ymateb i'r pryderon sy'n cael eu mynegi yn yr adroddiad am ariannu'r franchise model. Mae hynny'n her, dwi'n meddwl, fydd yn rhaid gweithio arni hi. Buaswn i'n hoffi clywed mwy am hynny.

Diolch, a diolch yn fawr iawn am y sylwadau a'r ffordd adeiladol y gwnaethoch chi nhw, gan danlinellu, rwy'n credu, y ffaith bod llawer iawn yn gyffredin yma rhyngom ni ar yr agenda hon. Fe wnaf i geisio rhoi sylw i rai o'r sylwadau y gwnaethoch chi eu codi.

O ran HS2, rydych chi'n gywir. Roedd hi'n druenus iawn, er gwaethaf yr holl dystiolaeth, bod Prif Weinidog y DU wedi mynnu eto yr wythnos ddiwethaf hon y byddai gogledd Cymru yn cael budd o uwchraddio rheilffyrdd yn Lloegr, nad ydyn nhw'n mynd i unman yn agos at ogledd Cymru bellach. Mae'n amlwg yn ddadl hurt i'w gwneud, ond maen nhw'n ei gwneud beth bynnag. Mae bob amser yn siomedig hefyd mai'r cwbl y mae ein Hysgrifennydd Gwladol Cymru, fel y'i gelwir, yn ei wneud yw amddiffyn hyn heb wneud unrhyw ymdrech i gydnabod ei bod hi'n amlwg nad yw hyn yn iawn, ac mae angen mynd i'r afael â hynny. Ac eto, fel y dywedais, nid yw'r syniad bod cyhoeddiad o drydaneiddio rheilffordd gogledd Cymru yn gwneud iawn am hyn rywsut, yn gwrthsefyll craffu, gan nad oes unrhyw waith datblygu yn sail i'r cyhoeddiad hwn. Nid yw'n ddim mwy nag ymgyrch cysylltiadau cyhoeddus mewn cyfnod cyn etholiad, ac mae'n rhaid eu bod nhw'n meddwl ein bod ni'n dwp, oherwydd maen nhw wedi addo trydaneiddio prif reilffordd de Cymru i ni yn y gorffennol ac ni ddigwyddodd hynny erioed. O leiaf roedd gwaith yn sail i hynny. Nid oes unrhyw waith yn sail i hyn hyd yn oed. Felly, nid oes gennym ni unrhyw syniad beth fyddai'r gyllideb na sut, yn wir, y byddai'n cael ei gweithredu. Felly, nid yw hynny'n haeddu sylw difrifol ac mae'n druenus iawn eto clywed Aelodau'r Ceidwadwyr Cymreig yn gwneud dim mwy nag ailadrodd y llinell hon o'r swyddfa ganolog, nad oes unrhyw sylwedd iddi.

O ran eich pwynt ar Eryri, nid wyf i'n credu y dylid gwneud gormod o'r pwyslais ar dwristiaid, oherwydd yn amlwg mae angen rhoi dewis arall i dwristiaid yn hytrach na defnyddio'r car i fynd i'r parc cenedlaethol, ac mae'r cynllun Sherpa wedi bod yn hynod effeithiol a llwyddiannus a'n gobaith yw adeiladu ar hynny. Ond diben yr argymhellion yn adroddiad Burns, ac yn wir ein cynllun masnachfreinio bysiau, yw ar gyfer teithiau bob dydd, drwy gydol y flwyddyn, ac nid i ymwelwyr yn unig, ond i ganiatáu i bobl gyfnewid eu teithiau car arferol am ddewisiadau eraill os mai dyna maen nhw'n dewis ei wneud, gan roi dewis gwirioneddol iddyn nhw fel y gallan nhw wneud hynny. Ac mae rhwydwaith TrawsCymru yn rhan bwysig o hynny. Eto, rydym ni wedi gweld, lle mae hwnnw wedi cael ei gyflwyno yn llwyddiannus, cynnydd i nifer y teithwyr, rydym ni wedi gallu gostwng prisiau, ac mae'n argoeli i fod yn fodel llwyddiannus iawn.

Rwy'n credu bod y ffordd y cyflwynwyd rhai o'r newidiadau gan Trafnidiaeth Cymru yn ddiweddar wedi bod yn wael o ran diffyg ymgynghori, ac mae honno'n sgwrs yr wyf i wedi ei chael gyda'r prif weithredwr, ac maen nhw wedi cydnabod bod angen iddyn nhw wneud yn well yn hynny o beth. Ond mae ei egwyddor, sy'n golygu coridorau cyflym, yn hytrach na galw ym mhob pentref, a galw mewn gorsafoedd allweddol, nid pob gorsaf, yn rhoi dewis arall gwirioneddol i bobl ar gyfer y teithiau hynny ar fws yn hytrach na mewn car. Ac yna, yn amlwg, mae angen ategu hynny gyda gwasanaethau Fflecsi sy'n ymateb i'r galw sydd wedyn yn cyfrannu at y dull prif goridor, asgwrn cefn hwnnw.

Diolch i'r Gweinidog am gyflwyno'r datganiad hwn y prynhawn yma. Gweinidog, mae trigolion Alun a Glannau Dyfrdwy yn gweld y problemau a achosir gan dagfeydd ar Aston Hill bob dydd. Mae'r tagfeydd yn golygu amseroedd teithio hirach ac ansawdd aer gwaeth. Cefnogais y llwybr coch oherwydd byddai'n gwella ansawdd aer y trigolion hyn, fel yr oeddwn yn ei ddeall. Os nad yw'r llwybr hwn yn mynd rhagddo, mae'n rhaid cynnig dewisiadau eraill ymarferol i bobl.

Rwy'n croesawu i'r Gweinidog, yn ei ddatganiad agoriadol, ddweud nad geiriau yn unig yw'r rhain, ond gweithredu. I mi, mae'r weithred yn ymwneud â buddsoddi, ac yn ymwneud â buddsoddi yn y dewisiadau amgen hynny yn y gogledd-ddwyrain. O ystyried cyhoeddi'r comisiwn trafnidiaeth a'r datganiad heddiw, a allwch chi nodi sut rydych chi'n rhagweld y buddsoddir yn y gogledd-ddwyrain, a sut y gallaf ddiweddaru fy nhrigolion yn hynny o beth?

Diolch. Ydw, rwy'n credu bod yr adroddiad hwn yn ddilyniant pwysig i'r adolygiad ffyrdd a wnaeth y casgliad hwnnw ar y llwybr coch, oherwydd mae'n nodi sut beth fydd dewis arall ar drafnidiaeth gyhoeddus yn ymarferol, a'r camau pendant y mae angen i ni eu cymryd i gyrraedd yno. Felly, rwy'n gobeithio y bydd yn edrych ar yr argymhellion manwl ar gyfer ei ran o'r gogledd-ddwyrain ac yn gweld, pe cai'r rhain i gyd eu gweithredu, y bydden nhw'n creu dewis arall hyfyw i bobl.

Rwy'n cydnabod ei bwyntiau ar Aston Hill. Mae'n ymwybodol bod y dystiolaeth yn glir iawn: allwch chi ddim adeiladu eich ffordd allan o dagfeydd. Rydym ni bob amser wedi cydnabod y bydd elfennau o'r hen lwybr coch a fydd angen ymyrraeth ar ffurf ffordd i'w datrys, ac mae Aston Hill yn debygol o fod yn un o'r rheini. Mae gwaith yn parhau o ran dylunio a datblygu hynny. Yn amlwg, nid oedd gennym ni'r arian i adeiladu'r llwybr coch, ni waeth a oeddem yn meddwl ei fod yn syniad da ai peidio, ac yn syml, nid oes cannoedd o filiynau o bunnoedd yn aros i gael eu gwario ar gynlluniau amgen. Felly, mae angen i ni ddatblygu hynny, ochr yn ochr â dewisiadau amgen, trwy gynllun trafnidiaeth rhanbarthol cydlynol, a gweithredu hynny.

Hefyd, un o'r prif argymhellion yw'r orsaf newydd yng Nglannau Dyfrdwy ar gyfer yr ystad ddiwydiannol. Mae costau ynghlwm â hynny, ac, unwaith eto, mae hynny'n beth arall lle mae angen i ni gael buddsoddiad rheilffordd ar gyfer yr holl filoedd o bobl hynny sy'n gweithio bob dydd yng Nglannau Dyfrdwy—lle nad oes gennych chi ddewis ar hyn o bryd ond mynd mewn car—i roi dewis arall go iawn iddyn nhw. Rwy'n credu bod llawer o enghreifftiau fel hynny drwy'r adroddiad hwn a all roi gobaith i bobl nad rhoi terfyn ar bethau ydym ni, rydym yn darparu dewisiadau amgen.

Diolch yn fawr, Dirprwy Weinidog, am y datganiad y prynhawn yma. Wrth i chi ymateb i un o fy nghyd-Aelodau yn gynharach, roeddwn yn falch bod yr adroddiad yn cydnabod pwysigrwydd cysylltiadau teithio rhwng gogledd Cymru a Lloegr, ac y bydd y cysylltiadau trafnidiaeth gwell, ac rwy'n dyfynnu

'yn dod â mwy o gyfleoedd gwaith o fewn cyrraedd pobl, i'r rhai yng ngogledd Cymru ac yng ngogledd-orllewin Lloegr'.

Ac fel y bydd cyd-Aelodau ar draws y Siambr yn gwybod, mae'n bwysig iawn i bobl yng ngogledd Cymru gael y cysylltiadau cryf hynny â'n ffrindiau yn Lloegr, a fydd yn cryfhau'r sylfaen economaidd a'r rhagolygon swyddi ar gyfer y ddwy ardal.

I'r perwyl hwn, mae cynnwys Llywodraeth y DU, wrth gwrs, yn bwysig iawn. Mae'n rhaid i mi ddweud, roeddwn i ychydig yn siomedig efallai yn y ffordd yr oeddech chi'n cyfeirio atyn nhw yn eich sylwadau cynharach, ond braf oedd gweld bod yr adroddiad yn cydnabod pwysigrwydd y parth buddsoddi newydd ar gyfer Wrecsam a sir y Fflint hefyd, sydd, rwy'n credu, yn fenter i'w chroesawu'n fawr. Mae'r adroddiad yn dweud

'Bydd parth buddsoddi o fudd i bobl yng ngogledd Cymru o ran buddion cyflogaeth, sgiliau a hyfforddiant drwy helpu i gyflawni

rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus a theithio llesol sy’n gweithredu’n dda.'

Felly, Dirprwy Weinidog, a allwch chi ehangu ar sut y bydd Llywodraeth Cymru yn manteisio ar fuddion y parth buddsoddi ar gyfer cynlluniau trafnidiaeth arfaethedig drwy'r sgiliau a'r hyfforddiant newydd a gaiff pobl? Diolch.

Diolch. Fel y gwyddoch chi, un o argymhellion yr adolygiad ffyrdd oedd edrych ar Wrecsam a'i farnu yn erbyn ein polisi cynllunio 'Cymru'r Dyfodol' a strategaeth drafnidiaeth Cymru, ac rydym yn ceisio gwneud y gwaith gyda'r awdurdod lleol yn y fan yna. Nid yw'r ffaith eu bod wedi dewis dileu eu cynllun datblygu lleol eu hunain yn helpu, oherwydd mae angen i ni ystyried cludiant a chynllunio gyda'i gilydd ar yr un pryd, oherwydd eu bod mor annatod i'w gilydd. Felly, rydym yn awyddus i barhau i weithio gyda nhw wrth iddyn nhw ddatblygu'r cynllun trafnidiaeth rhanbarthol yn rhan o gyd-bwyllgor corfforedig gogledd Cymru, ac i wneud hynny, fel y dywedaf, ochr yn ochr â'i gynlluniau tai, felly rydym yn sicrhau nad yw datblygiadau yn creu pwysau tagfeydd ychwanegol mewn un lle, sydd wedyn yn creu tagfeydd pellach i weddill yr ardal.

Rhan o'r adolygiad ffyrdd hefyd oedd edrych ar safleoedd sydd wedi eu nodi fel rhai ar gyfer datblygu economaidd yn bennaf—ac roedd nifer o'r rheini—ac nid i, ar un ystyr, greu ffyrdd osgoi yn llechwraidd, trwy greu datblygiad y tu allan i'r dref heb unrhyw feddwl sut y byddai pobl yn cyrraedd yno heblaw mewn car. Ac rydym ni nawr yn gweithio drwy—. Rydym ni wedi sefydlu grŵp, dan arweiniad y Cynghorydd Llinos Medi, arweinydd cyngor Ynys Môn, a'r Cynghorydd Anthony Hunt, arweinydd Torfaen, i edrych, o safbwynt datblygu economaidd, ar sut y gallwn ni sicrhau ein bod yn hwyluso prosiectau datblygu economaidd a datblygiad, ond yn ei wneud mewn ffordd nad yw'n ychwanegu at ein problem tagfeydd ac, yn wir, yn helpu gyda'n hagenda newid moddol. Cwrddais â'r grŵp hwnnw, wythnos diwethaf, rwy'n credu, ac maen nhw'n gwneud cynnydd da.

Fel y dywedais i, mae'n rhaid, nawr, i'r cynlluniau trafnidiaeth rhanbarthol hynny fod yn allweddol. Mater i'r gogledd yw penderfynu ar ei flaenoriaethau. Rwy'n gwybod bod galwadau wedi bod arnom ni i ddatganoli cyllidebau a thrafnidiaeth yn gyfan gwbl i'r gogledd a dyna'r cyfle i'r cyd-bwyllgor corfforedig brofi ei werth, i fwrw ymlaen â'r cynlluniau hyn, yn seiliedig ar hyn, gobeithio, adroddiad Burns, y gyfres hon o gynlluniau, a fydd yn fodd i barth buddsoddi Wrecsam asio â thref Wrecsam a lle mae angen i'r bobl sy'n byw yno gyrraedd, a'u cysylltu â thrafnidiaeth gyhoeddus, fel nad oes rhaid iddyn nhw gael car. Bydd ar bobl bob amser eisiau car, bydd angen i bobl gael car, ond ni ddylem ni orfodi pobl i ddim ond bod â char fel dewis hyfyw, sef rhywbeth yr ydym ni'n ei wneud, yn rhy aml. Ac mae'r adroddiad hwn yn ymwneud â darparu dewisiadau amgen ymarferol.

Diolch i'r Dirprwy Weinidog am y datganiad ac i'r comisiwn am eu gwaith nhw. Dwi am ganolbwyntio fy ychydig gwestiynau ar Ynys Môn a chroesiad y Fenai. Mae'r Dirprwy Weinidog, wrth gwrs, yn gwybod am fy rhwystredigaeth i am y penderfyniad gafodd ei wneud i ganslo'r cynlluniau am y croesiad newydd, neu ddeuoli croesiad Britannia. Dwi'n dal yn grediniol mai dyna fydd y buddsoddiad angenrheidiol yn y pen draw er mwyn sicrhau gwytnwch yn yr hir dymor. Mae pont y Borth yn 200 oed ymhen dwy flynedd. Mi fydd angen cryfhau, dwi'n meddwl, y croesiad ar gyfer y dyfodol. Oes posib y gall y Gweinidog gadarnhau ei fod o leiaf yn barod i gadw'r cynllun hwnnw yn fyw, fel y gall olynydd iddo edrych arno fo yn ffres yn y dyfodol, o bosib?

Dwi yn hapus i weld cyfres o argymhellion yn cael eu derbyn—y chwe argymhelliad cyntaf a wnaed gan y comisiwn. Mi fyddwn i'n gwerthfawrogi, serch hynny, amserlen ynglŷn â'u gweithredu nhw. Mae rhai ohonyn nhw'n bethau a oedd wedi cael eu crybwyll pan gaewyd pont y Borth, fel mesurau dros dro, a gwnaethpwyd dim byd amdanyn nhw bryd hynny. Cwestiwn arall ynglŷn ag amserlen. Mae yna fwy na dim ond y chwe argymhelliad yna, argymhellion pwysig iawn ynglŷn ag edrych ar sut fyddai'r system tair lôn yn gweithio, ac edrych ar gyflwyno system teithio llesol—mi fyddai hynny wedi bod yn fantais fawr o gael y trydydd croesiad, wrth gwrs. Pa bryd y gallwn ni ddisgwyl i'r Llywodraeth gymryd y cam i o leiaf ddechrau ar y gwaith o ystyried y rheini? Neu rydyn ni'n sôn am gynlluniau fydd yn cael eu gwthio flynyddoedd i mewn i'r dyfodol, dwi'n ofni.

Diolch. Yn anffodus, wnes i ddim dod â'r atodiad gyda mi, ond mae'r atodiad yn nodi'n eithaf manwl y camau nesaf a'r cynlluniau, ac mae llinellau amser ar gyfer rhai ohonyn nhw, gan gynnwys rhoi mesurau i liniaru'r gwynt i leihau sawl gwaith y caiff y bont ei chau ac i edrych, yn benodol, ar yr opsiwn tair lôn honno. Felly, rwy'n credu bod popeth yno. Rwy'n credu ei fod yn ddarn trylwyr iawn o waith sy'n rhoi rhywbeth diriaethol i ni weithio gydag ef, a byddwn yn hapus i anfon llythyr at yr Aelod i nodi rhai dyddiadau lle gallwn ni. Ond mae llawer o hyn nawr yn ymwneud â'r cydweithio gyda'r asiantaeth gefnffyrdd, yr awdurdod lleol, Trafnidiaeth Cymru a Llywodraeth Cymru i fwrw ymlaen â hynny.

O ran y drydedd groesfan, rwy'n credu bod yr adroddiad yn rhoi peth eglurder iddo, oherwydd mae'n dweud yn y dyfodol na fyddai'n diystyru'r angen am drydedd groesfan os, yn wir, bod yna ddatblygiad niwclear ar yr ynys. Ond byddai angen cadw costau hynny mewn cof fel rhan o'r cyflenwad pŵer, y cysylltydd grid cenedlaethol, yn ogystal â chost adeiladu'r orsaf. Os, yn y dyfodol, y daw hynny'n ymyrraeth y gellir ei chyfiawnhau, nid oes gwrthwynebiad ideolegol na dogmatig i drydedd groesfan. Fel y mae pethau, nid oedd y ddwy astudiaeth yr ydym ni nawr wedi'u comisiynu, yr adolygiad ffyrdd a chomisiwn Burns, wedi canfod achos digon cryf i gyfiawnhau cyllid o tua £400 miliwn ar gyfer croesfan pan fyddai modd gwneud mwy yn y tymor byr i'r tymor canolig i wella gwytnwch y croesfannau presennol. Ond os bydd y ffeithiau'n newid, i ddefnyddio ymadrodd enwog Maynard Keynes, rydym yn newid ein meddwl, ac os yw'r darlun hwnnw'n newid ar Ynys Môn, yna bydd angen i ni edrych ar hynny a chwilio am gyllid ar ei gyfer. Ond rwy'n credu mai'r hyn y mae angen i ni ganolbwyntio arno ar hyn o bryd yw sut y gallwn ni wneud y defnydd mwyaf o'r hyn sydd gennym ni.

Roeddech chi'n sôn yn gynharach eich bod yn ystyried sefydlu uned teithio llesol yn y gogledd hefyd. Felly, a ydych chi'n bwriadu ehangu Deddf Teithio Llesol (Cymru) 2013 o gerdded a beicio yn unig i gynnwys trafnidiaeth bysiau hefyd? Pan wnes i gwrdd â chomisiwn trafnidiaeth gogledd Cymru, cytunwyd nad oes llawer o ardaloedd ar gyfer llwybrau beicio dynodedig ac y byddai'n rhaid i lawer o bobl ddefnyddio'r seilwaith priffyrdd presennol ar draws y gogledd. Rwy'n gwybod bod cynghorau yn y gogledd yn bryderus iawn am wytnwch y rhwydwaith priffyrdd lleol, ond hefyd yn pryderu am seilwaith y rheilffyrdd yng y gogledd hefyd. Felly, pa ystyriaeth ydych chi wedi'i rhoi i newid hinsawdd a'r gwytnwch ar gyfer y dyfodol? Ni allwn weld hynny yn adroddiad y comisiwn, yno.

O ran cyflawni, hefyd, fe ddywedoch chi ei bod hi'n bryd cyflawni nawr, sy'n bwysig iawn. Felly, a fydd grŵp rhanbarthol gogledd Cymru yn gorff cyflawni, gan weithio gyda chyd-bwyllgorau corfforedig? Nid yw cyd-bwyllgorau corfforedig wedi cael eu ffurfio'n iawn eto, felly dim ond eisiau gwybod am hynny ydw i.

Ac yna, yr arian. Mae masnachfreinio yn mynd i fod yn ddrud i fysiau, ac rwy'n cytuno mai dyma'r ffordd briodol i fynd o'i chwmpas hi, ond clywsom y cyhoeddiad am drydaneiddio rheilffordd gogledd Cymru. Rwy'n gwybod nad oes cyllid datblygu a bod Network Rail yn ceisio ei ddatblygu'n fewnol, felly does dim cyllid i'w gefnogi ac ni chafwyd cyllid datblygu ychwaith ar gyfer y parth buddsoddi ar gyfer sir y Fflint a Wrecsam. Felly, mae'n teimlo i mi fel pe bai'n ddim byd ond geiriau, does dim cyllid i'w gefnogi, ac eto mae'r porthladd rhydd wedi cael £200,000 o gyllid datblygu, y gallan nhw ei ddefnyddio. Felly, dim ond eich barn chi ar hynny, os gwelwch yn dda, hefyd—eich sylwadau ar hynny. Diolch.

Unwaith eto, fel y dywedais i, rydym ni'n cefnogi trydaneiddio rheilffordd gogledd Cymru, bu hynny yn ein cynlluniau ers amser maith, ond mae yna bethau y gellir eu gwneud yn llawer cynt a fydd yn cael llawer mwy o effaith sydd â chynlluniau iddyn nhw, sydd â chefnogaeth iddyn nhw, yr ydym ni'n credu sy'n fwy o flaenoriaeth. Yn anffodus, yn seiliedig ar yr hyn rwyf wedi'i weld o safbwynt yr Adran Drafnidiaeth ar brif reilffordd y gogledd, y ffaith nad oedd Network Rail hyd yn oed yn gwybod amdano, nad oes gwaith datblygu, bod ceisiadau rhyddid gwybodaeth wedi cadarnhau nad oes unrhyw gostau iddo, mae arnaf ofn mai rhethreg wag cyn etholiad ydyw, yr wyf yn gresynu yn ei gylch, oherwydd dyma'r math o beth sy'n magu sinigiaeth am wleidyddiaeth, pan fo pobl yn gwneud addewidion a does ganddyn nhw ddim bwriad o'u cyflawni. Rwy'n ofni mai dyna'n union sy'n debygol o ddigwydd gyda'r trydaneiddio honedig i linell y gogledd. Fe gofiwch eu bod wedi addo trydaneiddio prif reilffordd de Cymru i ni a thorri'r addewid hwnnw hefyd, felly mae rheswm i fod yn sinigaidd, yn anffodus.

O ran eich sylw am yr uned teithio llesol, wel, teithio llesol yw hynny'n union, mae'n golygu cerdded a beicio, ac olwynio, felly nid yw'n ymwneud â thrafnidiaeth gyhoeddus, ond mae'n amlwg bod angen i'r ddau ategu ei gilydd. Holl ddiben y cynllun trafnidiaeth rhanbarthol yw eu bod yn asio, a chyfrifoldeb y cyd-bwyllgor corfforedig yw cyflawni hynny. Rydym ni wedi egluro wrthyn nhw ein bod ni'n ail-greu Trafnidiaeth Cymru i'r hyn rwy'n ei alw'n Trafnidiaeth Cymru 2. Rhoddais araith i staff Trafnidiaeth Cymru yn ddiweddar, i'r bobl â gwir ddiddordeb, sydd wirioneddol eisiau deall glo mân hyn, ond mae'r cyfan wedi'i nodi yno o ran beth mae hynny'n ei olygu i Trafnidiaeth Cymru. Ond yn y bôn, mae'n golygu ei bod yn asiantaeth darparu trafnidiaeth modd-agnostig, lle mae'n edrych ar anghenion pobl a sut i helpu pobl symud o A i B, a darparu'r modd o deithio o gwmpas hynny. Felly, efallai y byddai'n well iddyn nhw yn y car, efallai ei fod yn well iddyn nhw deithio mewn modd arall. Dydyn nhw ddim yn dechrau gyda rhagdybiaeth mai'r ateb yw rheilffordd neu mai'r ateb yw bws neu mai'r ateb yw teithio llesol.

Rwy'n credu bod honno'n agenda gyffrous iawn, ac maen nhw'n sicr yn ei chofleidio. Felly, byddant yno i helpu cyd-bwyllgorau corfforedig. Does arnaf i ddim eisiau i gyd-bwyllgorau corfforedig gymryd ein harian a'i wario ar ymgynghorwyr drud i gynhyrchu erwau o bapur sy'n golygu ychydig iawn. Rydym ni wedi dweud wrthyn nhw'n glir iawn bod Trafnidiaeth Cymru yno iddyn nhw ei ddefnyddio. Dyma eu hymgynghorydd mewnol. Maen nhw yno i helpu, dydyn nhw ddim yno i geisio cymryd yr awenau; maen nhw yno i roi'r cymhwysedd a'r gallu a'r dadansoddiad a'r data iddyn nhw adeiladu'r cynlluniau trafnidiaeth rhanbarthol hynny ynghyd â nhw. Bydd y strwythur yr ydym ni'n ei greu o amgylch y gwasanaeth bws yn un driphlyg, fel y gwyddoch chi, gydag awdurdodau lleol, Trafnidiaeth Cymru a Llywodraeth Cymru yn eistedd fel partneriaid cyfartal yn arwain y meddwl hwnnw.

Gweinidog, rydych chi'n gwybod, yn cynrychioli Aberconwy, fy mod i wedi sôn yn aml yma wrthych chi am faterion ynghylch yr A470, ac mae gennym ni rai troadau ac anawsterau peryglus rhwng Glan Conwy, Maenan a Llanrwst. Ysgrifennais i atoch chi ym mis Ebrill, ac fe wnaethoch chi ysgrifennu'n yn ôl ataf yn datgan y bydd rhan yr A470 rhwng Glan Conwy a Betws-y-coed yn dod o dan y comisiwn hwn. Wrth geisio mwy o wybodaeth, ysgrifennais at Gomisiwn Trafnidiaeth Gogledd Cymru, a ymatebodd yn dweud wrthyf nad yw'r comisiwn yn ystyried cynlluniau ffyrdd penodol ar draws y rhanbarth fel rheol. Rwy'n deall o ddarllen yr adroddiad nawr na fu unrhyw gyfeiriad gwirioneddol at yr A470. Felly, a wnewch chi edrych ar hynny eto, os gwelwch yn dda? Mae'r adroddiad yn nodi, 'Rydym ni’n cydnabod mai'r car preifat fydd y prif ffordd mae llawer o bobl yn gwneud llawer o deithiau'. Nid oes argymhelliad mewn perthynas â gwella'r A470, felly a wnewch chi egluro pa waith fydd yn cael ei wneud i wella'r darnau peryglus niferus yr wyf wedi dwyn i'ch sylw ar sawl achlysur?

Rwyf wedi bod yn falch iawn o weld argymhelliad y dylid cynyddu amlder gwasanaethau a gwella capasiti trenau ar reilffordd Dyffryn Conwy. Rwyf wedi gofyn am hynny sawl gwaith, felly a allwch chi roi mwy o fanylion i mi ynghylch hynny? Ac yn olaf, mae'r adroddiad yn tynnu sylw at ran ganolog rheilffordd Dyffryn Conwy wrth ddod â thwristiaid i'r ardal hon. Unwaith eto, rwyf wedi ymgyrchu ers tro am daith o Flaenau Ffestiniog i Faes Awyr Manceinion, a phob math o bosibiliadau eraill. Felly, sut ydych chi'n mynd i hyrwyddo'r geiriau a ddefnyddir yn yr adroddiad hwn i weld mwy o ymwelwyr ag Eryri yn defnyddio llinell Dyffryn Conwy? Diolch.

Diolch. Mae'r adroddiad yn dweud yn eithaf manwl beth yw ei awgrymiadau ar gyfer llinell Dyffryn Conwy a'i integreiddio â gwasanaeth bws Sherpa, a bu gwelliant sylweddol yn hynny o beth. Ymwelais i ddim mor bell yn ôl a'i weld drosof fy hun. Mae'n drawiadol iawn ac yn amlwg yn werthfawr iawn yn lleol, a bu hynny yn gam gwirioneddol ymlaen. Rwy'n credu ei fod yn fodel i feysydd eraill ei ddilyn, felly rwy'n credu bod angen mwy o hynny arnom ni. Mater i'r cyd-bwyllgor corfforedig, trwy eu cynllun trafnidiaeth rhanbarthol, yw cyflawni hynny wedyn, ac felly hefyd gwelliannau'r A470. Felly, rwy'n credu mai dyna'r ateb i'r cwestiwn yna. Mae hyn yn ymwneud â chyfres o argymhellion; eu cyflwyno yw'r cam nesaf. Bydd yn rhaid i'r cynlluniau trafnidiaeth rhanbarthol sefydlu rhestr o gynlluniau blaenoriaeth, a fydd wedyn yn gwneud cais am gyllid, a byddwn yn gwneud hynny mewn cydweithrediad agos â nhw drwy Trafnidiaeth Cymru. Dyna'r cam nesaf yn sicr.

O ran troadau peryglus ar yr A470, roedd yr adolygiad ffyrdd ac adolygiad Lugg, a gyhoeddwyd gennym ni ar gyfer cynnal a chadw, yn glir iawn mai'r ffordd yr awn ni ati yw, lle mae materion diogelwch ffyrdd ar y rhwydwaith cefnffyrdd, y dylem ni yn gyntaf fod yn edrych ar newidiadau bach a lleihau terfynau cyflymder, yn hytrach nag uwchraddio mawr ar y seilwaith, sy'n ddrud, sy'n garbon ddwys ac sy'n gwneud fawr mwy na chynyddu capasiti ffyrdd. Rwy'n hapus i barhau â'n gohebiaeth—mae'n rhywbeth y byddaf yn hiraethu amdano pan ddaw fy nghyfnod yn y swyddogaeth hon i ben—ond mae'r ffordd gyffredinol y byddwn yn mynd ati yn edrych ar fesurau eraill yn gyntaf, yn hytrach na dim ond cael y lorïau concrit allan.

Darren Millar, yn olaf.

Diolch, Llywydd. A gaf i ddweud fy mod i'n croesawu llawer o'r hyn sydd yn yr adroddiad gan y comisiwn? Mae gen i rai pryderon nad yw'n adlewyrchu'r realiti ar lawr gwlad o ran rhai o'r ffyrdd y mae ein system drafnidiaeth yn gweithio yn y gogledd, ond serch hynny, mae gwaith da wedi'i wneud arno.

Un o'r materion nad ydw i'n credu yr ymchwiliwyd iddo'n ddigonol oedd cyfle i gael mwy o newid dulliau teithio ar hyd arfordir y gogledd drwy drosglwyddo mwy o ddefnyddwyr ceir i'r rhwydwaith rheilffyrdd drwy gyflwyno cyfle i ddefnyddio cardiau teithio rhatach ar reilffordd y gogledd ar adegau tawel. Mae'n rhywbeth yr wyf wedi'i awgrymu yn y Siambr hon ar sawl achlysur. Rydyn ni'n gwybod bod yna adegau o'r dydd pan fo digon o gapasiti ar reilffordd y gogledd. Gallai hynny symud pobl o'u ceir i reilffordd y gogledd os ydyn nhw eisiau teithio o lefydd fel Caer i Fangor, neu ble bynnag maen nhw eisiau cyrraedd. Rwy'n credu bod hwn yn gyfle a gollwyd. Tybed, Gweinidog, a yw hyn yn rhywbeth y byddwch chi'n gofyn i'ch swyddogion ystyried ei ddichonoldeb, oherwydd rwy'n credu ei fod yn gyfle enfawr y dylem fanteisio arno.

Rwy'n cytuno. Ni ddylai consesiwn fod ar gyfer pobl hŷn yn unig; dylai hyn fod ar gael i bawb, i annog, fel y dywedwch chi, llenwi trenau gwag â theithwyr. Yn fy araith i TrC yn nodi eu camau nesaf, gofynnais iddyn nhw edrych ar fodel gwahanol ar gyfer prisio rheilffyrdd, oherwydd bod gennym fodel economaidd wirioneddol broblemus ar gyfer rheilffyrdd. Mewn gwledydd eraill, derbynnir bod cost y rheilffordd yn cael ei hysgwyddo gan y trethdalwr, ac yn ein gwlad ni mae gennym fodel lle rydym yn tybio y bydd teithwyr yn talu am gyfraniad mawr o gost teithio ar drenau. O ganlyniad, mae gennym docynnau trên drud iawn, sydd yn aml yn ei gwneud yn anfforddiadwy i deuluoedd, ac yn aml mae'n rhatach teithio mewn car nag ydyw i sawl person deithio ar y trên. Mae hynny'n amlwg yn mynd yn groes i'r amcanion sydd gennym ar newid dulliau teithio.

Mae llawer o hynny'n cael ei ysgogi gan y ddeddfwriaeth preifateiddio rheilffyrdd a'r ffordd yr ydym yn trin prisiau tocynnau a reoleiddir a phrisiau tocynnau na chaiff eu rheoleiddio; mae'n wledd go iawn i bobl sydd â diddordeb mawr yn hyn. Ond mae angen i ni ddod o hyd i ffordd o ddatrys hynny. Felly, yr hyn rydw i wedi gofyn i TrC ei wneud yw edrych ar ddull Ryanair neu ddull Megabus o brisio. Mae'n ymddangos bod aelodau o fy nheulu i yn eithaf hapus i deithio ar adegau anghymdeithasol er mwyn teithio am bris rhad ar y Megabus, a byddai pobl yn barod i wneud yr un peth. Pam mae'r trên 06:30 yn wag pan allwn ni fod yn cynnig tocynnau am swm bach iawn o arian i gael pobl ar y rheilffyrdd hynny? Mae'n swnio'n haws nag ydyw yn ymarferol i'w wneud, oherwydd bod y diwydiant rheilffyrdd mor gymhleth, ond mae hynny'n rhywbeth y mae TrC yn mynd ati i edrych arno ac yn modelu i weld a allwn ni gael teithio rhad iawn ar y gwasanaethau llai poblogaidd ai peidio.

Ond, wrth gwrs, mae hyn i gyd yn dibynnu ar gyllid, onid ydyw, a faint o arian rydyn ni'n barod i'w roi i drafnidiaeth gyhoeddus a'r cydbwysedd rhwng y rheilffyrdd a'r bws. Oherwydd gallwn ni ddarparu llawer mwy o werth o fysiau nag y gallwn o'r trenau o ran nifer y teithwyr a'r ardaloedd hynny nad ydynt wedi'u cysylltu gan reilffordd. Mae honno'n ddadl barhaus y mae angen i ni ei chael ynglŷn â sut rydyn ni'n gwneud y pethau hynny. A dyna beth yw addewid pecyn diwygio bysiau TrC, rwy'n credu: caniatáu i ni, am y tro cyntaf, gynllunio'n strategol sut y gall bysiau a rheilffyrdd integreiddio'n iawn. Oherwydd ar hyn o bryd rydyn ni i bob pwrpas yn sybsideiddio rheilffordd i redeg ochr yn ochr â gwasanaeth bws. Maen nhw'n cystadlu yn erbyn ei gilydd tra bod rhannau eraill o ardal heb wasanaeth o gwbl. Yr hyn y byddwn ni'n gallu ei wneud gyda masnachfreinio bysiau ar waith yw symud i ffwrdd o hynny a dweud, 'Byddwn ni'n gwasanaethu'r llwybr hwnnw ar y rheilffordd, a byddwn yn gwasanaethu'r llwybr hwnnw ar fws, ac ni fyddwn yn eu cael yn cystadlu'. Trwy hynny, gallwn ni fod â system drafnidiaeth integredig wirioneddol gydgysylltiedig.

Diolch i'r Dirprwy Weinidog.

Eitem 11 sydd nesaf, memorandwm cydysyniad offeryn statudol ar Reoliadau Deddf Tai Cymdeithasol (Rheoleiddio) 2023 (Diwygiadau Canlyniadol ac Amrywiol) 2024. Y Dirprwy Weinidog, unwaith eto, i wneud y cynnig yma. Lee Waters.

Diolch, Llywydd. Fi eto. Diolch am y cyfle hwn i egluro cefndir Rheoliadau Deddf Tai Cymdeithasol (Rheoleiddio) 2023 (Diwygiadau Canlyniadol ac Amrywiol) 2024. Mae gen i ofn nad ydw i'n gwybod beth yw hynny yn Gymraeg. Y memorandwm a osodwyd gerbron y Senedd—

Rydw i newydd ei ddweud yn fy nghyflwyniad.

Wnes i ddim cadw'r wybodaeth, mae gen i ofn, ond fe af yn ôl i edrych ar y cofnod a'i ddysgu fel fy mod yn ei gofio.

Mae'r memorandwm a osodwyd gerbron y Senedd ar 19 Ionawr, ynghyd â'r datganiad ysgrifenedig ar yr un diwrnod, yn crynhoi darpariaethau'r rheoliadau ac yn nodi'r newidiadau i ddeddfwriaeth sylfaenol y ceisir caniatâd ar eu cyfer. Hoffwn ddiolch i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad am ei waith yn craffu ar y memorandwm cydsyniad offeryn statudol a'i adroddiad a gyhoeddwyd ar 20 Chwefror. Croesawodd y pwyllgor fwriad Llywodraeth Cymru i ofyn am gytundeb y Senedd i gynnwys y ddarpariaeth berthnasol yn Rheoliadau Deddf Tai Cymdeithasol (Rheoleiddio) 2023 (Diwygiadau Canlyniadol ac Amrywiol) 2024, ac maen nhw'n fodlon â'r memorandwm. Rwyf wedi gosod y cynnig yn unol â'r gofynion o dan Reol Sefydlog 30A. Rwy'n ystyried y rheoliadau yn offeryn statudol perthnasol oherwydd eu bod yn gwneud darpariaeth mewn perthynas â Chymru sy'n diwygio deddfwriaeth sylfaenol o fewn cymhwysedd deddfwriaethol y Senedd nad yw'n ddarpariaeth ddeilliadol, ganlyniadol, drosiannol, ddarfodol, atodol nac arbedion sy'n ymwneud â materion nad ydynt o fewn cymhwysedd deddfwriaethol y Senedd. Diolch yn fawr iawn.

Efallai fod aelodau yn cofio'r dadleuon a gawsom yn ystod Deddf Tai Cymdeithasol (Rheoleiddio) 2023. Nod y Ddeddf oedd gwella rheoleiddio darparwyr tai cymdeithasol cofrestredig yn Lloegr ac felly'n cael eu rheoleiddio gan y rheoleiddiwr tai cymdeithasol ar gyfer Lloegr. Roedd angen caniatâd y Senedd a rhoddwyd caniatâd. Fy marn i yw y bydd gweithrediad priodol y Ddeddf honno, fel y'i cefnogir gan yr offeryn hwn, yn cael effaith gadarnhaol ar y cyfan ar brofiadau tenantiaid y tua 500 uned o dai cymdeithasol yng Nghymru sy'n eiddo i ddarparwyr cofrestredig neu'n cael eu rheoli gan ddarparwyr cofrestredig sy'n ddarostyngedig i'r drefn reoleiddio ar gyfer tai cymdeithasol yn Lloegr. Mae'r offeryn statudol bellach yn gwneud diwygiadau i ddeddfwriaeth sylfaenol arall o ganlyniad i'r newidiadau hynny. Rwy'n credu ei bod yn synhwyrol ac yn addas i'r gwelliannau hyn gael eu gwneud er mwyn i Ddeddf 2023 gael eu gweithredu. Mae'r newidiadau yn dechnegol yn unig, ac nid oes unrhyw newid mewn polisi. Felly, mae'n briodol ymdrin â'r darpariaethau hyn yn yr offeryn hwn. Ar y sail hon y rhoddir y cynnig cydsyniad offeryn statudol o'ch blaen i'w gymeradwyo, ac rwy'n cynnig y cynnig.

Cadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, Huw Irranca-Davies.

Diolch, Dirprwy Lywydd, a diolch, Gweinidog, hefyd.

Gwnaethom osod ein hadroddiad ar femorandwm Llywodraeth Cymru mewn perthynas â Rheoliadau Deddf Tai Cymdeithasol (Rheoleiddio) 2023 (Diwygiadau Canlyniadol ac Amrywiol) 2024 ar 20 Chwefror. Diolch i fy nghyd-Aelodau ar y pwyllgor ac i'n tîm clercio, fel bob amser. Fel y dywedodd y Gweinidog, mae'r rheoliadau hyn yn gwneud newidiadau cymharol fach i wahanol ddarnau o ddeddfwriaeth, sef Deddf Tai ac Adfywio 2008. Mae angen y diwygiadau i adlewyrchu newidiadau a wnaed gan Ddeddf Tai Cymdeithasol (Rheoleiddio) 2023, sy'n gwneud darpariaethau i wella rheoleiddio landlordiaid tai cymdeithasol.

Fel pwyllgor, rydyn ni'n fodlon â'r memorandwm ac asesiad Llywodraeth Cymru bod y diwygiadau i Ddeddf Tai ac Adfywio 2008 yn berthnasol i ddarparwyr cofrestredig yn Lloegr sy'n berchen ar neu'n rheoli stoc tai cymdeithasol yng Nghymru—a dyna beth rydym yn edrych arno—mae'r rheoliadau'n diwygio deddfwriaeth sylfaenol o fewn cymhwysedd deddfwriaethol y Senedd hon.

Rydym hefyd yn nodi barn Llywodraeth Cymru ei bod yn briodol i'r rheoliadau wneud y darpariaethau hyn, gan y byddan nhw'n cael effaith gadarnhaol ar y cyfan ar brofiadau tenantiaid yr unedau o dai cymdeithasol yng Nghymru sy'n eiddo i ddarparwyr cofrestredig neu'n cael eu rheoli gan ddarparwyr cofrestredig sy'n ddarostyngedig i'r drefn reoleiddio ar gyfer tai cymdeithasol yn Lloegr. Mae'n bwysig iawn ein bod yn nodi mai dyna yw canolbwynt hyn.

Hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i ddatgan ein bod yn ddiolchgar iawn i'r Gweinidog am gyflwyno'r cynnig i geisio cytundeb y Senedd i gynnwys darpariaeth berthnasol yn y rheoliad. Mae'r weithred honno ynddi'i hun i'w chroesawu'n fawr. Llywydd, byddwch yn ymwybodol ein bod wedi galw ar Lywodraeth Cymru o'r blaen i gyflwyno cynigion i ofyn am gydsyniad y Senedd hon ar gyfer defnyddio is-ddeddfwriaeth y DU i ddiwygio deddfwriaeth sylfaenol mewn meysydd datganoledig, fel mater o egwyddor. Mater i'r Senedd hon yw pa gasgliad y mae'n dod iddo, ond o leiaf mae gennym gyfle i'w drafod mewn gwirionedd. Felly, mae cyflwyno a phasio cynnig o'r fath yn bwysig, gan mai dyma'r unig ffordd y gellir ceisio caniatâd y Senedd a'i roi mewn perthynas â darpariaeth berthnasol mewn offeryn statudol.

Felly, Gweinidog, a gawn ni groesawu cyflwyno'r cynnig hwn mewn perthynas â'r rheoliadau hyn, a hefyd ein gobaith y bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i gyflwyno cynigion mewn perthynas â darpariaethau sy'n amodol ar femoranda cydsyniad offeryn statudol yn y dyfodol? Mae'n enghraifft dda iawn, ac mae'n dod ag ef yma i ni ei drafod. Diolch yn fawr.

Janet Finch-Saunders

Does gen i ddim byd.

Iawn. Does dim siaradwyr eraill gennym ni ar y ddadl hon os ydych chi eisiau cloi, Gweinidog.

Diolch, a diolch i Huw Irranca-Davies am ei sylwadau, ac rwy'n cytuno bod hyn o bwys cyfansoddiadol, ond hefyd, o ran gwella bywydau bob dydd pobl yng Nghymru, mae hwn yn gam arwyddocaol. Cynnig technegol yn unig yw hwn, ac nid oes unrhyw newid mewn polisi, fel y soniais i, a'r pwrpas yw gweithredu mesur sydd wedi derbyn cydsyniad y Senedd yn flaenorol, ac rwy'n gobeithio y bydd y Senedd yn cytuno i'w basio heddiw. Diolch.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Na, does yna ddim gwrthwynebiad, ac felly mae'r cynnig yna wedi ei gymeradwyo.

Rŷn ni nawr yn cyrraedd y cyfnod pleidleisio, ac oni bai fod tri Aelod yn dymuno i fi ganu'r gloch, awn ni'n syth at y pleidleisiau. Heddiw, mae'r pleidleisiau hynny ar y ddadl ar hyblygrwydd cyllidebol a gweithredu fframwaith ariannu'r Deyrnas Gyfunol, ac mae'r bleidlais gyntaf ar welliant 1. Felly, dwi'n galw am bleidlais ar welliant 1, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 13, neb yn ymatal, 37 yn erbyn. Mae'r gwelliant wedi ei wrthod.

Gwelliant 2 fydd nesaf. Agor y bleidlais ar welliant 2, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. O blaid 12, neb yn ymatal, 38 yn erbyn. Felly, mae'r bleidlais yna wedi ei cholli.

Mae'r bleidlais nesaf ar welliant 3, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 12, neb yn ymatal, 38 yn erbyn. Felly, mae gwelliant 3 wedi ei wrthod.

Gwelliant 4 sydd nesaf. Mae gwelliant 4 yn enw Heledd Fychan. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 12, neb yn ymatal, 38 yn erbyn. Mae gwelliant 4 wedi ei wrthod.

Gwelliant 5 sydd nesaf, yn enw Heledd Fychan. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid y gwelliant 12, neb yn ymatal, 39 yn erbyn. Felly, mae'r gwelliant yna wedi ei wrthod.

Dwi'n galw yn olaf, felly, am bleidlais ar y cynnig heb ei ddiwygio, a gyflwynwyd yn enw Lesley Griffiths. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 51, neb yn ymatal, neb yn erbyn. Felly, mae'r cynnig wedi ei dderbyn.

Dyna ddiwedd ar y pleidleisio, a dyna ddiwedd ar ein gwaith ni am heddiw.

Fe wnawn ni gymryd y bleidlais nawr, felly, ar y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar y Bil Gweithgarwch Economaidd Cyrff Cyhoeddus (Materion Tramor). Rwy'n galw ar bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Rebecca Evans. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 14, neb yn ymatal, 33 yn erbyn. Mae'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol yna wedi ei wrthod. Diolch i chi am eich amynedd. Ymddiheuriadau wrthyf i am orffen yn rhy gynnar. Prynhawn da.