Ers mis Mai 2026, mae'r Senedd wedi trafod yn bennaf sut mae cynghorau'n cael eu hariannu: maint y setliad, adolygiad o'r fformiwla ariannu a chynnydd yn y dreth gyngor. Mae Aelodau hefyd wedi holi gweinidogion am gostau gofal cymdeithasol, benthyca gan gynghorau a chyrff rhanbarthol. Mae'r drafodaeth ar ddiwygio gwasanaethau cyhoeddus wedi cwmpasu'r gwasanaeth sifil, cyrff hyd braich a gwaith craffu Archwilio Cymru. Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol wedi'i thrafod yn bennaf mewn perthynas ag adolygiad a addawyd.
Y prif ddadleuon
Gofynnodd Peter Fox (Ceidwadwyr Cymreig) a fydd cynghorau'n cael cynnydd sylweddol i ariannu gofal cymdeithasol. Beio toriadau'r DU am gyllid tynn wnaeth Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru), gan nodi'r £112.8 miliwn ychwanegol eleni a dweud y bydd cyllid yn y dyfodol yn dilyn trefn arferol cynllunio'r gyllideb. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dywedodd Siân Gwenllian (Plaid Cymru) fod y fformiwla ariannu'n cael ei hadolygu, gan gynnwys ei hegwyddorion, ac y bydd rhai cynghorau ar eu hennill ac eraill ar eu colled. Gofynnodd Jayne Bryant a Vikki Howells (Llafur Cymru) a fydd cynghorau trefol a chynghorau dan bwysau yn cael eu diogelu a'u cynnwys yn llawn. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dadleuodd Cai Parry-Jones a Francesca O'Brien (Reform UK) o blaid refferendwm ar godiadau treth gyngor uwchlaw 4.99 y cant. Holodd Darren Millar a Sam Rowlands (Ceidwadwyr Cymreig) am gap. Dywedodd Mike Hedges (Llafur Cymru) fod codiadau'n adlewyrchu galw, a gofynnodd i Reform am ei gyfrifiadau. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Nododd Tom Montgomery (Reform UK) fod dyled cynghorau'n £6.4 biliwn. Dywedodd Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) fod yn rhaid i gynghorau fenthyca'n ddarbodus, a dadleuodd y dylai Llywodraeth Cymru gael pwerau benthyca tebyg. Cefnogodd Mike Hedges (Llafur Cymru) ac Anthony Slaughter (Plaid Werdd Cymru) hynny. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Gofynnodd Huw Thomas (Llafur Cymru) sut y cedwir atebolrwydd democrataidd os bydd asiantaeth datblygu economaidd newydd yn gweithio ochr yn ochr â'r cydbwyllgorau corfforedig. Beirniadodd Jason O'Connell ac Iain McIntosh (Reform UK) fodel asiantaeth a chreu 16 corff cyhoeddus ers 2018. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dywedodd Dafydd Trystan Davies (Plaid Cymru) ei fod yn agored i sgwrs am ddiwygio'r gwasanaeth sifil ac nad oedd wedi ffurfio barn ar ei faint. Dywedodd Shav Taj (Llafur Cymru) na ddylai diwygio olygu toriadau. Disgrifiodd Darren Millar (Ceidwadwyr Cymreig) y datganiad effeithlonrwydd fel un annelwig. Cyfraniadau: [1][2][3]
Gofynnodd Zaynub Akbar (Plaid Cymru) sut y caiff gweithredu Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol ei gryfhau. Dywedodd Dafydd Trystan Davies (Plaid Cymru) fod adolygiad ar y gweill ac nad yw ffyrdd o weithio'r Ddeddf bob amser yn cael eu cario drwy'r sector cyhoeddus. Cyfraniadau: [1][2][3]
Safbwyntiau'r pleidiau
Plaid Cymru
Mewn llywodraeth, dywed Aelodau Plaid Cymru eu bod wedi comisiynu adolygiad o fformiwla ariannu llywodraeth leol, wedi sicrhau £112.8 miliwn i gynghorau, y byddant yn gweithio mewn partneriaeth â llywodraeth leol ac y byddant yn adolygu Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Llafur Cymru
Mae Aelodau Llafur Cymru yn gofyn a fydd cyllid yn dilyn dyletswyddau newydd, yn pwyso am eglurder ar yr adolygiad o'r fformiwla ac yn holi am atebolrwydd asiantaeth ranbarthol newydd. Mae Mike Hedges yn cefnogi pwerau benthyca i Lywodraeth Cymru; dywed Shav Taj na ddylai diwygio'r gwasanaeth sifil olygu toriadau. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Ceidwadwyr CymreigWedi newid
Mae Aelodau Ceidwadwyr Cymreig yn gofyn am fwy o gyllid i gynghorau i gefnogi gofal cymdeithasol, yn galw am gap ar godiadau treth gyngor, yn holi am ad-drefnu llywodraeth leol ac yn cwestiynu ffocws y Llywodraeth ar waith cyfansoddiadol. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5][6]
Sut mae hyn wedi newid: Ym mis Mehefin a mis Gorffennaf, holodd ei Aelodau yn bennaf am faint cyllid cynghorau. O fis Medi ymlaen, holodd Darren Millar a Sam Rowlands am gap ar y dreth gyngor.
Reform UK
Mae Aelodau Reform UK yn cynnig refferendwm ar godiadau treth gyngor uwchlaw 4.99 y cant, yn mynegi pryder am ddyled cynghorau, yn gwrthwynebu corff tebyg i Awdurdod Datblygu Cymru ac eisiau llai o gyrff hyd braich. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Plaid Werdd Cymru
Dywed Anthony Slaughter fod angen trefniadau cyllidol gwell a mwy o bwerau benthyca ar Gymru, ac mae'n cysylltu cynllunio hirdymor â Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol. Cyfraniadau: [1]
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru
Nododd Jane Dodds amcanestyniad CLlLC o fwlch ariannu gofal cymdeithasol o dros £200 miliwn eleni, a gofynnodd beth fyddai'r Llywodraeth yn ei wneud dros bobl sy'n sownd yn yr ysbyty yn aros am ofal. Cyfraniadau: [1]
Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano
1Gofynnodd Jayne Bryant (Llafur Cymru) a fydd y gronfa gyllid yn tyfu a phwy a allai golli yn sgil adolygu'r fformiwla. Dywedodd Siân Gwenllian y bydd rhai ar eu hennill ac eraill ar eu colled; nododd Rhun ap Iorwerth ymchwil annibynnol. Nododd Archwilio Cymru fod peth data'n dod o gyfrifiadau 1991 a 2001. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
2Pwysodd Peter Fox (Ceidwadwyr Cymreig) am gynnydd mewn cyllid i fynd i'r afael â phwysau gofal cymdeithasol. Dywedodd Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) y byddai cyllid yn y dyfodol yn cael ei ystyried yn ystod y flwyddyn ac ar gyfer 2027-28, a beiodd doriadau'r DU. Nododd Jane Dodds (Democratiaid Rhyddfrydol Cymru) fwlch ariannu gofal o £200 miliwn. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
3Gofynnodd Darren Millar a Sam Rowlands (Ceidwadwyr Cymreig) a fydd gweinidogion yn cyfyngu ar godiadau treth gyngor. Nid oes ateb gweinidogol ar gap yn y deunydd a ddarparwyd. Cyfraniadau: [1][2]
4Gofynnodd Huw Thomas (Llafur Cymru) a Francesca O'Brien (Reform UK) a fydd dyletswyddau newydd ar gynghorau yn cael eu hariannu. Dywedodd Michael Kay, swyddog Llywodraeth Cymru, mewn perthynas â chofrestru etholiadol, fod cytundeb partneriaeth CLlLC yn ymrwymo i ddiwallu beichiau newydd drwy'r grant cynnal refeniw. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
5Gofynnodd Huw Thomas (Llafur Cymru) beth fydd cost Swyddfa'r Cabinet estynedig, a gofynnodd Iain McIntosh (Reform UK) pa gyrff hyd braich fydd yn cael eu huno neu eu diddymu. Dywedodd Dafydd Trystan Davies nad oedd eto wedi ffurfio barn ar faint y gwasanaeth sifil. Cyfraniadau: [1][2][3]
Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano
Mae un ddeiseb wedi'i rhestru ar y pwnc hwn, 'NHS CYMRU PROTECTION BILL', sydd ar agor gyda 13 llofnod; nid yw'r deunydd yn rhoi rhagor o fanylion.
Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw
Mae cyfarfodydd cyhoeddedig gweinidogion ar y pwnc hwn yn bennaf gyda Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, a rhai eraill gyda Chomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol a chydbwyllgorau corfforedig y gogledd, y canolbarth a'r de-ddwyrain.
Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)
O gofnod y Senedd flaenorol, ar gyfer materion sy'n rhychwantu'r ddwy. Mae gweddill y dadansoddiad hwn yn ymwneud â'r Seithfed Senedd yn unig.
Yn y Chweched Senedd, canolbwyntiodd y ddadl ar y straen ariannol ar gynghorau. Disgrifiodd Aelodau Plaid Cymru a'r Ceidwadwyr fwlch ariannu cynyddol, tra nododd Llywodraeth Cymru ei bod yn diogelu'r setliad craidd. Aeth Bil Cyllid Llywodraeth Leol (Cymru) â diwygio trethi lleol yn ei flaen, a holwyd effaith Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol ar gyllidebau cyn ei hymestyn i fwy o gyrff.
Ym mis Ionawr 2024, dywedodd Peredur Owen Griffiths (Plaid Cymru) fod cynghorau'n wynebu bwlch ariannu o £354 miliwn, a allai gyrraedd £750 miliwn erbyn 2027. Dywedodd Rebecca Evans (Llafur Cymru) fod y gyllideb ddrafft yn diogelu'r setliad craidd. Cyfraniadau: [1][2]
Galwodd Peter Fox (Ceidwadwyr Cymreig) y setliad o 3 y cant yn doriad mewn termau real ac yn dreth gudd. Dywedodd Rhys ab Owen (Annibynnol) nad oedd ymateb y Llywodraeth i'r ddeiseb yn dangos bwriad i gyflwyno refferenda ar y dreth gyngor. Cyfraniadau: [1][2]
Cyflwynodd Rebecca Evans (Llafur Cymru) Fil Cyllid Llywodraeth Leol (Cymru) ym mis Ebrill 2024. Nododd Luke Fletcher (Plaid Cymru) ei siom nad oedd y fformiwla ariannu wedi'i chynnwys. Ym mis Gorffennaf, cefnogodd Peredur Owen Griffiths (Plaid Cymru) y Bil gan ddweud nad oedd yn mynd yn ddigon pell. Cyfraniadau: [1][2][3]
Cyfleodd Mike Hedges (Llafur Cymru) farn y comisiynydd mai ychydig o dystiolaeth o effaith y Ddeddf a ddangosai'r gyllideb. Ym mis Mehefin 2024, estynnodd Lesley Griffiths (Llafur Cymru) y ddyletswydd i wyth corff arall; dywedodd Sioned Williams (Plaid Cymru) fod swyddfa'r comisiynydd wedi colli staff. Cyfraniadau: [1][2][3]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 23 Hydref 2026 o 228 cyfraniad yn y Senedd rhwng 19 Mai 2026 a 19 Hydref 2026, ynghyd â'r deisebau a chyfarfodydd y gweinidogion ar y briff hwn. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r cyfraniadau y mae'n seiliedig arnyn nhw; gwiriwch nhw cyn dyfynnu. Sut mae'r dadansoddiad yn cael ei ysgrifennu.
Yr hyn mae'r llywodraeth wedi'i addo
Mae 7 ymrwymiad yn Rhaglen Lywodraethu Llywodraeth Cymru 2026 i 2030 yn perthyn i'r briff hwn, yng ngeiriau'r Rhaglen ei hun. O dan bob un, gwelwch pa mor aml mae wedi'i godi yn y Seithfed Senedd.
Trethi teg
Archwilio ffyrdd o wneud y Dreth Gyngor yn decach.
Wedi'i godi mewn 4 araith. Yn fwyaf diweddar ar 14 Hydref 2026, gan Francesca O'Brien. Wedi'i baru ar: “council tax reform”.
Bwrw ymlaen â chynlluniau ar gyfer Ysgol Lywodraethu Genedlaethol i Gymru.
Wedi'i godi mewn 4 araith a 1 cwestiwn ysgrifenedig. Yn fwyaf diweddar ar 19 Hydref 2026, gan Dr Andrew Goodall. Wedi'i baru ar: “school of government”.
Adnewyddu’r berthynas rhwng Llywodraeth Cymru a’r awdurdodau lleol, gan sicrhau eu bod nhw’n bartneriaid llawn yn y gwaith o gynllunio a darparu gwasanaethau cyhoeddus.
Wedi'i godi mewn 9 araith a 1 cwestiwn ysgrifenedig. Yn fwyaf diweddar ar 8 Hydref 2026, gan Dr Elin Royles. Wedi'i baru ar: “Partnership Council”.
Adnewyddu’r Cytundeb Partneriaeth Strategol rhwng Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol, gan sicrhau eu bod yn ymwneud â chynllunio a darparu gwasanaethau cyhoeddus, a byddwn yn cefnogi cydweithredu rhanbarthol effeithiol.
Wedi'i godi mewn 9 araith. Yn fwyaf diweddar ar 1 Hydref 2026, gan Michael Kay. Wedi'i baru ar: “strategic partnership agreement”.
Adolygu’r fformiwla ariannu ar gyfer llywodraeth leol i adlewyrchu’n well wir gost darparu gwasanaethau mewn gwahanol rannau o Gymru, a chyflwyno cyllid gwaelodol i sicrhau nad oes effaith anghymesur ar unrhyw awdurdod lleol.
Wedi'i godi mewn 21 araith. Yn fwyaf diweddar ar 14 Hydref 2026, gan Elin Jones. Wedi'i baru ar: “funding floor”.
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.
Eiliadau allweddol yn y Senedd
Does dim datganiadau na dadleuon yn y Cyfarfod Llawn ar y briff hwn yn y Seithfed Senedd eto.
Pleidleisiau cysylltiedig
Does dim pleidleisiau yn y Seithfed Senedd wedi'u tagio â hyn.
Mae pleidleisiau'n cael eu tagio o'u teitlau eu hunain a'r eitem ar yr agenda lle cawson nhw eu cynnal.
Pwy sy'n ei godi
Yn ateb dros y llywodraeth
Y Gweinidogion yn eu swyddi sydd wedi siarad fwyaf ar y briff hwn yn y Seithfed Senedd.
Mae pob bar yn dangos cyfran areithiau a chwestiynau'r blaid honno yn y Seithfed Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn, fel bod modd cymharu pleidiau mawr a bach. Mae'r llinell syth yn dangos y Siambr gyfan: 2.8%.
Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru - Craffu ar yr Adroddiad Blynyddol a Chyfrifon ar gyfer 2025-26, a’r Amcangyfrif ar gyfer 2027-28: Sesiwn dystiolaeth
Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Seithfed Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Awst 2026.Dangos y ffigurau
Mis
Cyfraniadau
Mai 2026
1
Mehefin 2026
47
Gorffennaf 2026
33
Awst 2026
Dim cyfarfodydd
Medi 2026
182
Hydref 2026
132
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio
Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.
Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio
Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.
Mae'r Gweinidogion yn eu swyddi wedi'u rhestru uchod. Y gyfran yw'r rhan o areithiau a chwestiynau'r Aelod ei hun yn y Seithfed Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn.
