Culture, Communications, Welsh Language, Sport, and International Relations Committee

Bore da. Siân Doyle, prif weithredwr S4C.

Diolch. Sian.

Bore da. Sian Gwynedd, pennaeth pobl, diwylliant a phartneriaethau BBC Cymru.

Diolch. A Nia.

A Nia Britton, operations manager ITV Cymru.

Mae'n hyfryd i gael y tair ohonoch chi gyda ni y bore yma. Fe wnawn ni fynd yn syth at gwestiynau ac fe wnaf i fynd yn gyntaf at Heledd Fychan.

Diolch, Gadeirydd, a diolch i chi am fod efo ni heddiw a diolch am y dystiolaeth dŷch chi wedi ei darparu ymlaen llaw, hefyd. Efallai fydd y cwestiynau yn gorgyffwrdd efo'ch tystiolaeth chi, ond mae o jest yn gyfle i ni gael y drafodaeth ehangach os ydy hynny'n iawn. Y cwestiwn cyntaf ydy os ydych chi'n gallu amlinellu, os gwelwch yn dda, beth ydych chi'n gweld fel cyflwr presennol gweithlu'r diwydiannau creadigol a sut mae siociau fel y pandemig, Brexit a'r cynnydd mewn costau byw wedi effeithio ar y gweithlu. Ydyn ni eisiau mynd o'r chwith i'r dde?

Diolch. Mae'n amser heriol ond hefyd yn amser cyffrous iawn, rwy'n credu, yn y sector greadigol yng Nghymru. Rŷn ni'n gwybod bod Cymru nawr yn hwb prysur iawn i bobl i ddod i mewn, gyda phobl o'r tu fas yn dod i ffilmio yma a chynyrchiadau cyffrous iawn yn digwydd yma ar draws Cymru. Felly, mae'n gyffrous ac, o ran S4C, rŷn ni'n hynod o brysur ac yn comisiynu ar draws Cymru gyda'n partneriaid annibynnol.

Yr heriau ydy edrych ar sgiliau. Gan ei bod hi'n sector mor gyffrous ac sy'n tyfu, mae hwnna'n creu lot o heriau i'n cynhyrchiadau ni i ffeindio golygyddion neu beth bynnag maen nhw angen. Rwy'n credu bod y pandemig wedi stopio rhywfaint o'r datblygiad i ni gael y sgiliau iawn yn tyfu trwy'r sector, felly mae rhai pethau yn fwy prin nag eraill. Ond hefyd, rwy'n credu bod, nawr, costau byw yn dechrau ein bwrw ni hefyd, (1) oherwydd bod yna gyn lleied o'r sgiliau yma. Mae yna gymaint yn mynd ymlaen yng Nghymru ac mae gyda chi'r costau byw yn codi hefyd, so mae e yn amser heriol iawn i'n partneriaid ni ac i S4C, ac rŷn ni'n gweld y costau'n dechrau cynyddu ar draws y sector.

Fel mae Siân yn dweud, i ddechrau, dwi'n meddwl ei fod o'n bwysig dweud ein bod ni'n croesawu'r twf dŷn ni'n ei weld yn y sector a pha mor bositif ydy hynny. Fel dŷch chi'n gwybod, dŷn ni wedi gweld twf ers 2016 a nifer o gynyrchiadau mawr iawn yn dod i Gymru. Felly, mi ydyn ni'n croesawu hynny ac yn gweld y darlun yna yn un positif iawn.

Ond, fel mae Siân yn dweud, mae hynny hefyd yn gosod heriau o'n blaenau ni, ac yn enwedig o ran sgiliau a phrinder sgiliau mewn rhai mannau. Dwi'n siŵr y gwnawn ni sôn mwy am hynny mewn ychydig, ond mae hynny yn heriol i ni. Dwi'n meddwl hefyd ein bod ni'n gweld heriau ehangach o safbwynt bod y ffi drwydded wedi'i rhewi am ddwy flynedd o ran y BBC. Mae hynny'n gosod heriau, ac wedyn, pan fyddwch chi'n gosod chwyddiant a gweld effaith chwyddiant wedyn ar gostau cynyrchiadau, mae'r ffaith bod yna brinder sgiliau yn golygu bod cynnydd wedi bod yng nghost sgiliau a chystadleuaeth am hynny. Felly, dwi'n meddwl ar hyn o bryd fod yna bryderon o achos chwyddiant costau, ac mae hynny yn cael effaith ar y diwydiant.

O ran ITV, newyddion a materion cyfoes rydyn ni'n gwneud yn ITV, so dyna'r persbectif medraf i siarad amdano fo, fel petai. Buaswn i'n cytuno'n llwyr, rili. Dwi'n meddwl ein bod ni wedi cael dwy flynedd lle'r oedd pob dim ar stop, fel petai, a beth dŷn ni wedi ei ffeindio yn fewnol ac wedi colli pobl freelance gan eu bod nhw wedi mynd i swyddi eraill—. Fel esiampl, mi oedd gen i un person yn ITV wnaeth adael ITV jest cyn i'r pandemig ddigwydd i fynd i 'freelance-o' yn y farchnad agored, ac roedd ganddo fo 18 mis o waith ar ei fwrdd o ac mi gollodd o'r cyfan, dwi'n meddwl, o fewn pythefnos. Roedd o wedi ein gadael ni, fe aeth o'n freelance ac mi gollodd o bob dim. So, dwi'n meddwl bod y math yna o beth rŵan—. Mae'r rheini'n benderfyniadau i bobl am beth maen nhw'n gwneud o ran y ffordd maen nhw'n gweithio. Dwi'n meddwl bod hynny'n effeithio ar y bobl sydd yn freelance rŵan hefyd. Ond rydyn ni wedi ffeindio, yn union fel rydych chi'n dweud, rili, mai trio ffeindio pobl freelance rŵan ydy un o'r pethau anoddaf. Mae yna rai sectorau sydd yn enwedig o anodd, a dwi'n meddwl medrwn ni ffocysu i mewn ar y rheini o ran targedu sgiliau, dwi'n meddwl, yn y dyfodol, i ffeindio'r bobl yma.

Ond eto, costau byw—. Beth fuaswn i'n dweud ydy bod pobl rwân, dwi'n meddwl, a fuasai wedi aros efo ni yn y gorffennol, am beth mae ITV yn gallu ei gynnig iddyn nhw fel busnes, pan fydd rhywun fel Amazon a Netflix yn dod atyn nhw ac yn cynnig £10,000 yn fwy am wneud yr un swydd, maen nhw am fynd i symud rŵan, lle, o'r blaen, hwyrach na fuasen nhw wedi gwneud o'r blaen. So, wrth gwrs, y costau byw—mae'n rhaid i bobl feddwl am eu bywydau nhw ac mae hynny definitely yn cael effaith ar y funud.

Diolch. Rydych chi'n sôn, ynglŷn â'r sgiliau, fod yna rai bylchau, felly. Oes yna swyddi penodol, felly? Yn eich tystiolaeth, roedd nifer ohonoch wedi cyfeirio at y sgiliau o ran ar-lein rŵan a pheth o'r cynnwys digidol. Mi fyddai jest yn dda inni wybod gyda pha fath o sgiliau a pha fath o swyddi yn benodol, felly, rydych chi'n gweld prinder.

Beth fuaswn i'n dweud ydy dyna un o'r pethau mwyaf—. Digital journalists—dyna un o'r pethau mwyaf. Yn enwedig, dwi'n meddwl, efo swydd fel yna, gan fod pobl wedi bod yn gweithio o gartref am y ddwy flynedd diwethaf, beth rydyn ni wedi'i ffeindio'n ddiweddar ydy bod yr hyfforddiant rydyn ni'n ei roi i bobl—. Mae o wedi cael impact ar yr hyfforddiant medrwn ni ei roi i bobl. So, o ran dod â phobl yn ôl i'r swyddfa rŵan, er ein bod ni'n balanso'r ffordd mae pobl yn byw a thrio gadael i bobl weithio o gartref ran o'r wythnos ac ati, mae'n bwysig ein bod ni'n trio dod â phobl yn ôl i mewn hefyd. Dyna un o'r pethau rydyn ni wedi'i ffeindio—i bobl sy'n gweithio o gartref, mae hyfforddiant rhai pobl wedi dirywio, mewn ffordd. Dydyn ni ddim wedi gallu gwneud hynny gystal.

Digital journalists ydy un peth. Craft editors, pobl sydd yn torri'r lluniau—definitely mae yna brinder o'r rheini yng Nghymru, buaswn i'n dweud. Dwi'n gwybod bod cwmni Boom, rydyn ni'n gweithio efo'n agos iawn â nhw, yn ffeindio'r un peth. A'r peth arall ydy pobl sydd yn multi-skilled producers—rhywun sy'n gallu saethu, sy'n gallu torri lluniau eu hunain, rhywun sy'n gallu gwneud pob dim— mae yna brinder o'r rheini, rydyn ni'n ffeindio, yn y busnes, hefyd.

Dwi'n meddwl, ie, ein bod ni yn gweld prinder. Efallai o ran teledu, lle rydyn ni'n gweld prinder ydy uwchgynhyrchwyr, rheolwyr cynyrchiadau, cynhyrchwyr cyfresi. Felly, mae yna gystadleuaeth fawr am y sgiliau yna. Ac, unwaith eto, mae'n bositif bod yr holl waith yno a bod y diwydiant mor brysur, ond mae yna brinder. Dwi'n meddwl, gyda rhai o'r prosiectau a'r cyrsiau rydyn ni'n eu cynnig, fel Cynllun Carlam Ffeithiol Cymru rydyn ni'n ei wneud ar y cyd efo Cymru Greadigol, S4C, Channel 4 a'r BBC, rydyn ni'n trio edrych ar beth ydy'r anghenion o ran hyfforddiant. Mae hwnna'n gynllun hyfforddi ar gyfer gweithwyr llawrydd, ond hyn a hyn rydyn ni'n gallu eu hyfforddi ar unrhyw adeg.

Dwi'n meddwl bod y gwaith hefyd mae National Film and Television School yn ei wneud yn werthfawr yn y maes yma. Maen nhw'n trio gweithio efo'r sector ac efo darlledwyr i edrych ar beth ydy'r anghenion, ond, mewn ffordd, mae'r diwydiant yn tyfu mor gyflym a, gyda'r llwyddiant, mae'n anodd iawn diwallu'r angen yn ddigon buan. Dwi'n gwybod bod Cymru Greadigol yn gwneud gwaith ar hyn o ran y cynllun sydd ganddyn nhw, o ran edrych ar yr hyfforddiant sydd ei angen a'r sgiliau, a buaswn i'n croesawu gweld y gwaith yna a gweithio mewn partneriaeth.

Diolch.

Allaf i jest ychwanegu, achos ein bod ni'n gwneud popeth drwy gyfrwng y Gymraeg, fod ein pwll ni'n llai fyth? Mae gan Gymru nawr enw mor dda o ran dod â a denu pobl i mewn i Gymru oherwydd cymaint o waith sydd yn barhaol yng Nghymru drwy bobl fel S4C. Dwi'n cytuno gyda Sian fod pethau fel golygyddion, EPs, exec producers, pobl sydd wirioneddol â reputation, os ŷch chi'n moyn, mae pobl yn mynd ar eu hôl nhw, ac mae gyda nhw ddewis o le maen nhw'n gweithio. So, mae llawrydd yn anodd. Dŷn ni'n gweld y rhan fwyaf o'n gwaith ni, wrth gwrs, drwy ein partneriaid annibynnol, a dŷn ni'n gwybod bod y sgiliau—. A beth sy'n fy mhoeni i ydy nad ydyn nhw'n dod drwyddo o'r gwaelod ac yn dechrau o'r dechrau, a dwi'n credu bod angen ffocws mawr. Dyna un o'n blaenoriaethau ni yn S4C, gyda Cymru Greadigol, i rili edrych ar sut rŷn ni'n dod mewn â phrentisiaethau a’n bod ni’n cyfuno hynny gyda siarad Cymraeg a’u helpu nhw gyda’u Cymraeg, fel bod gyda ni’r ffrwd yma yn dod trwyddo trwy gyfrwng y Gymraeg. Wrth gwrs, rŷn ni’n moyn iddyn nhw fynd i weithio eto, ond mae eisiau i ni wneud yn siŵr bod gyda ni’r ffrwd yna'n dod drwyddo. Dwi’n meddwl ein bod ni’n brin iawn o hwnna ar hyn o bryd o ran edrych ymlaen at y dyfodol o lle rydyn ni arno. Ac mae’r her yn anoddach i ni oherwydd ein bod ni eisiau pobl sydd yn siarad Cymraeg, wrth gwrs.

Diolch yn fawr iawn. Efallai i ehangu ar hynny, yn amlwg, o ran S4C yn symud i’r Egin ac ati, mae’ch rôl chi hefyd o ran comisiynu yn ddaearyddol, a'r sgiliau yn ddaearyddol. Oes yna heriau rŵan—? Rydych chi’n sôn hefyd, Sian Gwynedd, o ran tystiolaeth y BBC, o ran gostwng niferoedd o staff ledled Cymru ac ati. Oes yna heriau o ran sicrhau bod y diwydiant yn parhau i fod yn opsiwn lle bynnag ydych chi yng Nghymru?

Oes, ond mae hwnna ar draws Cymru. Wrth gwrs, mae lot o’n cynyrchiadau ni—30 y cant ohonyn nhw—yn y gogledd. Rŷn ni’n gwneud yn siŵr ein bod ni ar draws Cymru i gyd. Un o’r pethau rŷn ni’n ei wneud yn S4C, i bigo lan ar beth oedd Sian yn ei ddweud, oherwydd y ffi drwydded—. Mae gyda ni'r ddwy flynedd fwyaf heriol, os ŷch chi’n edrych ar chwyddiant, o edrych ar yr OBR. Mae gyda ti eleni a blwyddyn nesaf, ac wedyn rŷn ni’n mynd lawr yn fflat. Mae’n setliad ni’n codi mewn dwy flynedd, felly rŷn ni’n gorfod 'absorb-io' y costau yna am y ddwy flynedd yma.

Beth rydyn ni’n ei wneud yn S4C, yn union i dy bwynt, Heledd, ydy gwneud yn siŵr ein bod ni’n cydweithio gyda’n partneriaid, ac edrych ar sut rŷn ni’n gallu, efallai—. Rydyn ni’n gwneud roadshows ar hyn o bryd gyda’n partneriaid ni i gyd i siarad gyda nhw am sut rydyn ni’n gallu bod yn fwy hyblyg. Rydyn ni’n dechrau comisiynu’r gwaith dros flwyddyn, efallai, a’n bod ni’n gwybod bod yna peaks and troughs, ond ein bod ni’n helpu trwy gomisiynu i allu creu’r cydweithio yma gyda’n partneriaid ni. Ydyn nhw’n gallu rhannu adnoddau?

Rydyn ni wedi cael sgyrsiau da gyda Teledwyr Annibynnol Cymru yn barod, a rhai o’r cwmnïau mawr fel Rondo, ac un gyda Cwmni Da ddydd Gwener. A byddwn ni’n gwneud hyn gyda phawb—sut rydyn ni’n gallu rhannu rhai o’n sgiliau ni, a rhannu rhai o’n hadnoddau ni. Roedden ni gyda Gelert ddoe, er enghraifft. Maen nhw’n helpu un o’n cwmnïau bychain ni, Carlam, sydd yng Nghaerfyrddin, Heledd. So, rŷn ni’n moyn gwneud yn siŵr ein bod ni’n helpu i greu’r rhwydwaith o gydweithio ar draws. Mae hi’n hanfodol ein bod ni’n rhan o’r ateb yn hytrach na chreu’r broblem, ac yn S4C rŷn ni’n moyn bod yn gweithio gyda’n partneriaid ni i wneud hynny.

Mae'n rhaid i ni fod yn hollol glir: mae yna brinder, ond sut ydyn ni’n gallu gweithio gyda’n gilydd? Achos ŷn ni ddim yn moyn—. O ran S4C, rŷn ni’n moyn dal i fod yn uchelgeisiol, rŷn ni eisiau ein blaenoriaethau ni gael eu cyflawni, ond rŷn ni eisiau gwneud hynny drwy gydweithio yn hytrach na'n bod ni’n creu mwy o broblemau yn y sector ar draws Cymru.

O safbwynt y BBC, mae’n hollbwysig i ni bod ein cynnwys ni’n adlewyrchu Cymru gyfan o ran cynulleidfaoedd ar draws Cymru. Felly, rydyn ni’n gweithio’n galed iawn efo cwmnïau ar draws Cymru, yn cynnwys y gogledd, y gorllewin, y canolbarth. Dwi’n gwybod bod y comisiynydd teledu Saesneg wedi gweithio efo tua 35, 36 o gwmnïau annibynnol y llynedd, ac roedd y rheini ar draws Cymru. Mae'r gorsafoedd radio hefyd yn gweithio efo cwmnïau ar draws Cymru. Mae’n werth dweud hefyd bod gennym ni swyddfeydd ar draws Cymru. Mae gennym ni tua 100 o staff ym Mangor, er enghraifft. Felly, mae cael staff a chynnwys a storïau sy’n adlewyrchu Cymru gyfan yn hollbwysig i ni, ac yn rhywbeth y byddwn ni’n gweithio’n galed i barhau, achos rydyn ni yn gweld bod hynny er budd cynulleidfaoedd, ac er budd o safbwynt ein cynnwys ni, hefyd.

Byddwn i’n dweud, jest o ran Cymru, mai un o’r pethau rydyn ni wedi bod yn ei wneud yn ddiweddar ydy bod yna reporter newydd yn y gogledd, so mae yna dri reporter ITV Cymru rŵan yn y gogledd, ac un newydd yn y gorllewin, hefyd. Ac eto, fel mae pawb yn ei ddweud, dyna ydy’r pwysigrwydd—y ffaith ein bod ni’n adlewyrchu Cymru i gyd, rili. So, dyna un o’r pethau rydyn ni wedi’i wneud yn ddiweddar—gwneud yn siŵr bod hynny’n digwydd, rili; gwneud mwy o’n resource ni yn y gogledd.

Diolch yn fawr iawn. Gaf i—?

Os mae’n gyflym.

Cwestiwn sydyn. Roeddech chi’n sôn am chwyddiant. Ydy hynna’n mynd i fod yn cael effaith, wedyn, o ran faint rydych chi’n gallu comisiynu? Ydych chi’n gweld efallai y bydd yna leihad yn nifer y cynyrchiadau oherwydd costau chwyddiant? Ydy hynna’n risg?

Dwi’n meddwl bod yna risg. Dwi’n meddwl bod heriau ariannol ar hyn o bryd o safbwynt y BBC, o safbwynt y ffi drwydded a’r toriadau rydyn ni’n eu hwynebu. Ac wedyn hefyd, os ydych chi’n edrych ar gostau cynyddol cynyrchiadau, mae’n digwydd ar draws bob dim, ac mae chwyddiant yn effeithio ar bopeth, onid ydy? Felly, dwi'n meddwl bod yna risg.

Yn amlwg, i BBC Cymru, mi rydyn ni wedi llwyddo i wneud arbedion drwy symud i Sgwâr Canolog, defnyddio technoleg newydd, ac edrych ar sut rydyn ni'n gweithio'n fwyaf effeithiol. Mi rydyn ni'n edrych ar weithio mwy o ran partneriaethau, fel mae Siân yn ei ddweud. Mae hynny'n hollbwysig i ni o ran gweithio'n fwy effeithiol gyda phartneriaid. Ac, yn amlwg, beth sy'n bwysig i ni ydy'n bod ni yn darparu'r cynnwys gorau posib i gynulleidfaoedd. Felly mi fyddwn ni'n gwneud popeth y gallwn ni i warchod hynny. Ond dwi'n meddwl ei bod hi'n werth dweud bod yna risg ariannol ar y funud, achos mae'r heriau ariannol, efallai, yn fwy nag maen nhw erioed wedi bod. Ac wrth i chwyddiant ychwanegu at hynny, dwi'n meddwl bod yna heriau sylweddol.

Mae'n flin gyda fi. Bydd rhaid i ni symud ymlaen, yn anffodus. Sori, dwi'n gwybod bod yna lot o bethau i'w dweud, ond oherwydd amser, fe wnawn ni symud at Hefin David. Rwy'n meddwl bod gennym ni broblem, Hefin. Ydych chi'n gallu ein clywed ni nawr? Ocê. Dydyn ni ddim yn gallu eich clywed chi. Gwnawn ni fynd at Carolyn a gwnawn ni ddod nôl atoch chi, Hefin, achos dŷn ni'n methu â'ch clywed chi. Ydy'r bobl sain yn gallu ceisio helpu Hefin, plis? Gwnawn ni fynd at Carolyn.

Thanks. I can't actually log—. Oh, it's come back. I was going to ask you a question about equality and diversity within the industry. How thorough and accurate do you think the data is regarding equality, diversity and inclusion in the screen industries in Wales, and how can it be improved? That's the first question.

From our perspective, we've got quite a lot of work to do from a data perspective. We're just putting in Diamond so that we can measure that. We've made a conscious effort to move towards being inclusive across Wales and representative of all of Wales, but I have to declare we've got work to do; it's one of our biggest priorities to do that. I think it's across all areas, though, from disability as well as equality of socioeconomic, and we're looking at all of that and how we can reflect Wales. One of the biggest things that we've done is put Gogglebocs on tv, which is very reflective of all of Wales and very visible as well. And it's made a difference in terms of perception, and so on, of the channel. It's a real priority for me, very close to my heart, and things that we are looking to do. However, we do work with a lot of people like It's My Shout and ScreenSkills to make sure that our priorities—. And therefore we can see that diversity coming through, not only in front of the camera but also behind, and that comes with its own challenges as well. But I can't tell you that my data is as good as it should be, and hopefully in a year's time when you speak to me, we will be in a much better place as a channel to be able to quote back where we're at in terms of our representation of across Wales.

In terms of BBC Wales, I think in terms of the data we have for the BBC Wales workforce, that's accurate, and we've seen some really good progress in terms of the workforce, I think especially in terms of gender, women into leadership, and also LGBTQ+. But I do think this is a huge priority area for us, diversity and inclusion, and I think we do have more work to do. And I think especially for us this year, we're looking at disability, so we've got a big year of focus in terms of disability, both in terms of on air and also on terms of workforce. So, we're launching new traineeships, but I think also in terms of staff engagement, confidence and training in this area. There's a lot of nervousness about talking about disability, so we've got a year-long campaign looking at that.

And then also, socioeconomic, as Siân says, is a challenge for us. Again, we're going to be doing a lot of work in terms of how we recruit, doing a lot of outreach, looking at how we get messages to schools and further education colleges that a career in the BBC could be for them. So, we're doing a lot of work to really focus in on those areas where we need to improve. We do have initiatives in place. Every tv commission now—and it has been in place for a few years—has to have 20 per cent of their production staff from a diverse background, and that includes not only BME but also disability and socioeconomic. So, I think we have got different measures in place, and we have seen a good improvement, but I do think there's a lot more that we need to be doing. I can't talk about the data across the sector; I'm not sure how accurate that is. But in terms of BBC Wales, we do have quite a lot.

Data is something, actually, that's really important to us at ITV, and it's something that actually we have at our fingertips. Because I think having it at your fingertips and having it front and centre shows the work that needs to be done. So, for example, in the newsroom, we have a—for those of you who have been in, you've probably seen it, actually—data diversity board that accurately reflects the people who have appeared on screen on the news the night before, and it's updated daily. So, you can see, front and centre, every day, areas that we need to concentrate our resource on.

But in terms of the workforce as well, holding data, again, we find really, really useful, because two thirds of the executive team at ITV Wales and two thirds of the people managers at ITV Wales are women, 7 per cent of the team are from a black, Asian and minority ethnic background, and 16 per cent of our colleagues are from an LGBT+ background. So, I think having the data helps us make changes and helps to improve and to concentrate on areas where we know we're not doing so well. For example, apprenticeships are a particular area where we've chosen to put part of our funding into. We've chosen to stop spending in certain areas to put money into apprenticeships, to bring people in from backgrounds that they wouldn't see themselves coming into tv from before.

I think the socioeconomic point is a really, really important one. I'm that person, so I believe passionately in that, that somebody from north Wales, from a family where nobody's gone to university—. We need all sorts of people coming into tv. So, having that right mix is really—. And the data is really important to us, which is why there is such a concentration in ITV on gathering that data and then reacting to that data.

You said about creating pathways, then, for people from diverse backgrounds. I was just wondering, how do you create these pathways for people who are going through education to know what jobs are out there? The variety is quite diverse and wide, isn't it, really, in the industry, and young people might not realise. Did you say you do that through Creative Wales, Siân?

We work with ScreenSkills.

I was just wondering how you make those connections with education, with leaving school, once they get to high school, as well as further education. Glyndŵr university have got an area when they're looking at schools, and Theatr Clwyd and Coleg Llandrillo are looking at maybe working together more to create more of a mass in north Wales, as well as learning from each other and sharing skills. So, I was just wondering how these connections are made into your industry and how does it all work.

We have somebody who goes round education, just talking about the opportunities, because it's not just about, 'You can be a cameraman'; you could be an electrician actually working in the creative sector, but it's just making that—. You know, it's just talking about all of the opportunities across. And I think I mentioned earlier, just bringing that start point and that group of people coming through, I think, is such a priority for us, and then putting them on apprenticeships, which includes learning Welsh as well as part of our purpose.

But I think there are things to think about that are really practical as well, because, for somebody who has to travel and there's no bus, don't just assume that they can actually turn up to work. Do you know what I mean? So, there are real things that we've got to think about and for us to be cognisant of in order to facilitate the skills to come into the sector. We do do apprenticeships—we've got some with ITV, actually, and ITV have been amazing in supporting us on our digital journalists as well—but it's got to be really purposeful and really thinking about how we can facilitate it. It's not just about the learning; it's about how do they get there—you know, real practical things. Sometimes, we assume that they can turn up at 7:30 for a shoot.

Yes. It has been raised with me by the principals—getting them there, and feeding them these days as well.

For sure. And I think there's a responsibility for us, with our sector and with our partnerships, to think about that as well.

Thank you.

I think it's really important that we do outreach and that we do go to schools and further education colleges, and I do think also going to schools and even primary schools earlier. We're doing a piece of work at the moment with Careers Wales to tie in with the new curriculum, saying about the breadth of roles in the BBC, and then they get a work pack to do, which is about telling stories, just to get their interest early and to give them that aspiration. Last year, we went out to, I think, 40 secondary schools as part of the 100 celebrations of the BBC, but also talked about apprenticeships and the breadth of roles in the BBC, so I do think outreach and the work that we do in schools is important. And just to mention that I think partnerships are really important as well. So, in terms of the pipeline, we work with It's My Shout. We work with Screen Alliance Wales really closely, and Culture Connect Wales, in terms of ethnic communities, and I think working together as partners to go out and to inspire young people to think about media and the creative industries is really important.

Okay, thank you. Do you want to go back to Hefin? Thank you.

Ocê, diolch, Carolyn. Gwawn ni drio eto. Hefin, ydych chi'n gallu clywed ni nawr? Ac ydyn ni'n gallu eich clywed chi?

Can you hear me?

Yes, fantastic. Hooray for technology. Okay.

Diolch. Pa rôl sydd gan sefydliadau preifat a chyhoeddus o ran mynd i’r afael â thâl gwael, gwaith ansicr ac amodau gwaith problemus? Ac a yw gweithwyr llawrydd yn wynebu problemau penodol gydag amodau a thâl gwael?

Diolch, Hefin. Pwy sydd eisiau dechrau gyda hwnna?

A allaf i jest ddeall y cwestiwn cyntaf eto, sori? Roedd hi'n anodd clywed y sain.

Achos roedd y broblem i ddechrau gyda'r sŵn. Jest o ran pa rôl dŷch chi'n meddwl sydd gan sefydliadau preifat a sefydliadau cyhoeddus o ran mynd i'r afael â thâl gwael ac unrhyw waith ansicr ac unrhyw amodau gwaith sydd yn achosi problemau.

I hope it wasn't my poor Welsh that was causing the problem.

It wasn't that, Hefin, no, no, no—your Welsh was perfect.

No, it's just the sound, sorry. It wasn't—.

You Welsh was perfect, Hefin.

Wel, mae'n rhan o'n canllawiau ni pan ŷn ni'n comisiynu i wneud yn siŵr bod yr amodau fel mae S4C eisiau iddyn nhw fod, a bydd hwnna ar draws bob un cynhyrchiad dŷn ni'n ei wneud, a dŷn ni'n cymryd hwnna o ddifrif, ac rwy'n credu bod ein rôl ni'n hynod o bwysig i wneud yn siŵr (1) ein bod ni'n gwneud y peth iawn gyda'r bobl sy'n gweithio i ni, ond hefyd ein bod ni'n gwneud yn siŵr ein bod ni'n dod â'r bobl gorau i weithio gyda ni. Mae'r cynyrchiadau dŷn ni'n eu gwneud—mae gyda ni brosesau manwl iawn a chanllawiau manwl ynglŷn â sut dŷn ni'n disgwyl i bobl i ddelio â nhw, ac mae ein rôl ni'n bwysig gyda hynny, dwi'n meddwl.

Dwi'n meddwl bod lles gweithwyr yn hollbwysig i ni, ac, fel buasech chi'n disgwyl o ran BBC, mae gennym ni ganllawiau polisïau clir iawn o safbwynt lles y gweithlu, ac mae hynny'n cynnwys gweithwyr llawrydd, sydd yn rhan bwysig iawn, iawn o'n gweithlu ni. Dwi'n meddwl bod tua 6 y cant i 9 y cant, ar gyfartaledd, o weithlu BBC Cymru yn weithwyr llawrydd, ac mae'n sector annibynnol yn ddibynnol iawn arnyn nhw hefyd. Felly, mae gennym ni ganllawiau mewn lle. Mae gennym ni bolisïau. Mae gennym ni wybodaeth iddyn nhw ynglŷn â'u hawliau nhw, er mwyn trio gwneud yn siŵr eu bod nhw nid yn unig yn cael tâl teg, ond hefyd o ran sut maen nhw'n cael eu trin yn y gweithle, ac, os oes ganddyn nhw bryderon neu gwynion, ei bod hi'n glir iawn lle maen nhw'n mynd i godi unrhyw bryderon efo ni. Felly, dŷn ni'n gweithio'n agos efo'r sector annibynnol ac efo pethau fel PACT a'r Film and TV Charity hefyd, i wneud yn siŵr ein bod ni'n cydweithio i wneud yn siŵr bod amodau gwaith yn ffafriol.

Diolch am hwnna, Sian. Cyn inni ddod atoch chi, Nia, Alun, oeddech chi eisiau dod i mewn ar hyn? Na, ocê, iawn. Nia.

Buaswn i'n dweud yn union yr un peth, rili. Y bobl ydy'r peth pwysicaf sydd gennym ni ein busnesau ni, a gwneud yn siŵr bod y bobl yn hapus, os ydyn ni'n bobl sydd yn staff neu'n bobl sydd yn freelance, ydy un o'r pethau pwysicaf. Dyna sydd yn gwneud i bob dim weithio ar ddiwedd y diwrnod.

ITV ydy un o'r broadcasters cyntaf i ddal y living wage accreditation, so dŷn ni'n meddwl bod hynny'n hollbwysig, y ffaith ein bod ni'n gallu gwneud hynny. Mae hynny ar draws ITV, dim jest yng Nghymru ond ar draws ITV i gyd hefyd. A bod tâl pobl, os ydyn nhw'n staff neu'n contractors neu yn freelance, fod y rate awriol sydd yn cael ei dalu iddyn nhw yn cael ei 'update-io' bob blwyddyn gan y Living Wage Foundation hefyd—dŷn ni'n teimlo bod hynny'n hollbwysig, rili. Ond, eto, beth fuaswn i'n dweud yw, pan yw pobl allanol, sydd yn Amazon neu sydd yn rhywun arall, yn dod i mewn ac yn gallu cynnig mwy o arian i bobl—ac maen nhw yn cynnig mwy o arian i bobl—dyna'r her sydd gennym ni o'n blaenau ni.

Iawn. Diolch am hwnna, Nia. Hefin, nôl atoch chi.

Can you hear me now?

Yes, we can hear you perfectly.

Yn ei weithdy ym Mhrifysgol De Cymru, clywodd y pwyllgor fod bwlio’n gyffredin yn y diwydiant sgrîn a bod gweithwyr yn ei chael yn anodd rhoi gwybod am ymddygiad gwael oherwydd natur glos y sector. A ydych yn cydnabod yr adroddiadau hyn, a sut gellir gwella’r sefyllfa?

Diolch, Hefin. Ie, roedd hwnna rili wedi dod mas o'r sesiwn roedden ni wedi'i chael ym Mhrifysgol De Cymru o ran bwlio, yn enwedig bod hwn yn gallu bod yn broblem pan yw pobl yn dod i mewn i'r sector yn gyntaf. So, pwy bynnag sydd eisiau mynd yn gyntaf ar hwnna.

Does gyda ni ddim—. Byddwn i'n cymryd hwn, wrth gwrs, o ddifrif ac yn gwneud y peth iawn o ran ein canllawiau ni. Does dim enghreifftiau penodol gyda ni, ond byddwn i yn dweud ein bod ni'n gweithio gyda TAC o ran hyfforddiant, pethau fel iechyd meddwl. Rŷn ni newydd fod yn ffilmio—. Byddwch chi i gyd yn gweld ffillm yn dod mas gan S4C o'r enw Y Sŵn, sy'n sôn am sefydlu S4C, ac mi oedden ni'n beilotio i hwnna, lle'r oedd gennym ni ferch yn gweithio gyda nhw er mwyn lles y bobl oedd yn gweithio ar y ffilm, fel eu bod nhw'n gallu siarad â rhywun o ran eu lles meddwl nhw a'r awyrgylch roedden ni'n gweithio ynddo. Rydyn ni hefyd wedi seino lan i'r Coalition for Change freelance charter. So, mae yna lot o ymdrech yn mynd ymlaen yn y sector, bob un y byddwn ni'n eu cefnogi, ac mae cymaint rydyn ni'n gallu ei wneud hefyd ar ein cynyrchiadau ni. Ac rydyn ni'n gweld lot fwy o CULT Cymru, 6ft from the Spotlight, y busnes lles yma, sy'n ffantastig ac yn rhywbeth newydd a ddechreuodd rhyw bedair neu bum mis yn ôl, ac rŷn ni'n croesawu hwnna i gyd i drio gwneud yn siŵr ein bod ni'n creu'r awyrgylch iawn yn y gweithle, neu ar y set, mewn lle sydd yn eithaf pressurised beth bynnag. Felly, mae'n bwysig ein bod ni wedyn yn deall sut rydyn ni'n helpu hynny.

Mae gennym ni brosesau mewn lle a chanllawiau, nid yn unig o fewn y BBC ond hefyd efo'n holl gyflenwyr ni, ac mae'r drafodaeth yna'n un rydyn ni'n ei chael efo'n cyflenwyr yn gyson, ac mi ydyn ni'n gwneud yn siŵr bod ganddyn nhw hefyd ganllawiau mewn lle o ran sut maen nhw'n trin eu gweithwyr nhw a'i bod hi'n glir iawn i bobl sut maen nhw'n codi pryderon neu os ydyn nhw angen cefnogaeth ychwanegol. Fel mae Siân yn dweud, mi fydden ni'n cymryd unrhyw beth fel yna o ddifrif. Mae lles gweithwyr a phobl yn cael eu trin yn barchus yn y gweithle yn hollbwysig i ni, nid yn unig staff ond hefyd o ran gweithwyr llawrydd ac o ran cynyrchiadau—unrhyw un sy'n gweithio i'r BBC. Felly, mi fydden ni'n cymryd hynny o ddifrif. Ond mi ydyn ni'n gweithio efo partneriaid i drio gwneud yn siŵr ei bod hi'n glir iawn sut i godi pryderon a bod yna bethau mewn lle i warchod gweithwyr, ac, fel mae Siân yn dweud, rŷn ni'n gweithio efo nifer o gyrff, yn cynnwys PACT a TAC, ac mae'r BBC yn cyd-gadeirio'r Coalition for Change hefyd, sy'n edrych ar les gweithwyr llawrydd.

Yn union fel roeddech chi'n dweud, dydy ITV ddim yn 'tolerate-io' bwlio a harassment o gwbl. Dyna un peth buaswn i'n dweud am fod yn swyddfa fach ac yn dîm bach, os oes rhywbeth fel yna'n digwydd, mae rhywun arall yn mynd i'w weld o ac yn mynd i—they'll shout it out. A dwi'n meddwl mai dyna ydy'r fendith o fod yn dîm bach: mae pawb yn gweithio mewn swyddfa agored, does yna dim swyddfeydd, fel petai, does dim byd yn digwydd, gobeithio. Mae rhywun yn gallu gweld os oes yna rywbeth fel yna'n digwydd.

Mae gennym ni speaking-up policy i bawb, i'r staff i gyd. Mae hynny'n rhywbeth sy'n dod i fyny'n flynyddol, fel bod pobl yn gwybod am hynny. Mae pawb yn gorfod llenwi syrfei i mewn bob blwyddyn i wneud yn siŵr eu bod nhw yn gwybod pa support sydd yna yn ITV iddyn nhw pe bai rhywbeth fel hyn yn digwydd. Mae yna catch-ups rheolaidd efo'r line managers i gyd a'r staff, ac eto fforwm i godi pethau fel yna hefyd. Un peth buaswn i'n dweud sydd yn dda yn ITV hefyd ydy, os oes yna berthynas rhwng aelod o staff a line manager hwyrach dydy'r berthynas yna ddim yn un da, achos mae hynny'n digwydd weithiau, mae yna line managers gwahanol yn ITV. Mae yna culture lle mae pobl yn gallu mynd at bobl eraill hefyd os oes yna rywbeth dŷn nhw ddim yn gyfforddus yn siarad amdano fo efo unigolyn. So, dwi’n meddwl yr atmosphere ydy’r peth pwysig, sut mae'r swyddfa'n teimlo. A dwi wedi gweld pethau'n digwydd lle, os ydy rhywun yn dweud rhywbeth wrth rywun—dydy hyn ddim yn bwlio nac yn harassment—os ydy rhywun yn dweud rhywbeth sydd ddim yn addas wrth aelod staff, dwi wedi gweld rhywun yn eu stopio nhw ac yn dweud, 'Mae'n ddrwg gen i, dydyn ni ddim yn siarad efo’n gilydd fel yna.' A dwi wedi’i weld o, a dwi’n meddwl mai dyna ydy’r ffordd orau o wneud hynny, fod pawb yn gallu gweld, os ydy rhywun yn dweud rhywbeth, fod yna rywun arall yn y swyddfa yn dweud, 'Mae'n ddrwg gen i, dwi ddim yn hapus efo hynna.'

Ocê, diolch am hynny. Hefin, dwi'n meddwl efallai fydd yn rhaid inni symud ymlaen nawr, gydag amser, oni bai bod rhywbeth byr oeddech chi eisiau ei ofyn.

One more question.

Okay.

Ocê, efallai fod amser am un cwestiwn arall. Allaf i ofyn jest os chi'n gallu bod mor gryno â phosib yn yr atebion? Sori, dwi'n gwybod bod hyn yn bwnc rili bwysig.

Okay, Hefin. Fine.

Okay. I can't hear very well, so I'm assuming—

Sorry, Hefin. That's fine. That's fine.

Hefyd yn y gweithdy ym Mhrifysgol De Cymru, clywodd y pwyllgor fod trafferthion iechyd meddwl yn gyffredin ymysg pobl ifanc sy’n ymuno â’r diwydiannau sgrîn, ac nad oes gan microbusinesses yn y sector ddigon o gapasiti HR i helpu. Sut fyddai modd gwella’r sefyllfa hon? A fyddai rhannu gwasanaethau rhwng cwmnïau yn ddefnyddiol, a phwy

allai eu darparu?

Fel rŷn ni wedi dweud o’r blaen, dwi’n credu, mae cymaint o gydweithio ar draws Equity, PACT, TAC. So, mae hwnna’n rhan fawr o sut rŷn ni’n gosod y safon, ond dwi yn meddwl, o ran iechyd meddwl yn benodol, Hefin, mae beth rôn ni jest yn sôn amdano gyda Y Sŵn, sef y CULT Cymru 6ft from the Spotlight, lle mae gyda ni bobl lles ar y set ac yn gweithio gyda’r timau, yn gam enfawr ymlaen pan ŷn ni’n gwybod bod iechyd meddwl yn bryder i bawb, a byddwn ni’n gweld hynny yn fwy a mwy ar ein cynyrchiadau ni dros y misoedd yma nesaf gyda’r esiampl yna.

Diolch, Siân.

Ie, buaswn i jest yn ategu hynny, ein bod ni yn gwneud lot o waith yn y maes yma. Dwi’n meddwl ei fod o’n broblem nid yn unig yn ein sector ni ond yn gyffredinol, yn enwedig ar ôl COVID, efallai, lle'r oedd pobl yn ymuno efo gwmnïau ac yn gorfod gweithio adref a dysgu a cyflwyno eu hunain i gwmnïau mewn ffyrdd gwahanol. Felly, mae hynny'n gwneud lot iawn o waith. Mae gennym ni bolisïau clir iawn mewn lle o ran ein staff ni a chefnogaeth iddyn nhw o ran iechyd meddwl, a hefyd pethau fel cyfleon mentora llai ffurfiol efallai er mwyn cefnogi staff, ond dwi’n meddwl cydweithio mewn partneriaethau, ac mae’n bwysig ein bod ni’n siarad am y pwnc yma yn agored, ac yn cydweithio fel diwydiant i wneud yn siŵr bod pobl yn teimlo eu bod nhw’n gallu codi pryderon hefyd o ran iechyd meddwl.

Diolch am hynny, Sian.

Reit, mi fyddaf i’n sydyn iawn. Buaswn i’n dweud yn union yr un peth: mae iechyd meddwl yn rhywbeth rydym ni’n siarad amdano mewn team meeting yn aml. Mae gennym ni mental health first-aiders yn y tîm; mae yna 10 ohonyn nhw rŵan. Pan ydych chi'n meddwl—rydyn ni'n dîm o 100 yn ITV Cymru, i roi sens i chi o'r proportion a faint mor bwysig rydyn ni'n meddwl ydy hynny. Jest so eto, os ydy rhywun ddim yn gyfforddus yn mynd at un person, mae ganddyn nhw grŵp o bobl y medran nhw fynd atyn nhw. Dydyn nhw ddim yn counsellors, nid dyna ydy’r bwriad, ond maen nhw’n rhywun fedr rhywun mynd atyn nhw'n gyntaf i gael help straight away, fel petai, os oes gan unrhyw un bryderon. Ac mae gan ITV employee assistance programme hefyd i roi help allanol i rywun os ydyn nhw eisiau siarad â rhywun y tu allan i'r tîm yn ITV hefyd.

Diolch i chi i gyd am hynna. Diolch. Mi wnawn ni symud at Alun Davies.

Diolch, a diolch yn fawr iawn am eich amser y bore yma. Dwi wedi bod yn edrych ar y gronfa, neu'r strategaeth—cynllun, neu beth bynnag y mae’r Llywodraeth wedi dewis ei alw fe y tro yma—i ddatblygu sgiliau creadigol. Mi wnaethon nhw ei lansio fe yn ôl ym mis Medi, dwi'n meddwl. Beth ydych chi'n meddwl ohono fe?

Mae rhaid i mi ddweud, dwi'n croesawu'r gwaith rydym ni'n gwneud gyda Cymru Creadigol; mae’n rhywbeth mor bwysig yn strategaeth S4C, ac mae’n wir eu bod nhw wedi bod yn gwrando ar y sector ac wedi bod yn siarad gyda ni.

So, dŷch chi wedi bod yn rhan o greu'r cynllun yma.

Dŷn ni wedi rhoi cais i fewn, ydyn, yn bendant.

Ydych chi wedi bod yn rhan o greu'r cynllun?

Rŷn ni wedi bod yn rhan o roi'r adborth, yn bendant, i Cymru Greadigol, ydyn.

Reit. Dyw hynny ddim cweit yr un peth, nag yw e? Dŷch chi ddim wedi ei siapio fe, ond dŷch chi wedi cyfrannu ato fe.

O safbwynt BBC Cymru, mae gennym ni femorandwm o gyd-ddealltwriaeth mewn lle ers tro rŵan o ran cydweithio efo nhw, ac mae yna gyfarfodydd rheolaidd yn digwydd. Maen nhw'n trafod cyfleoedd i gydweithio ar gynnwys ar yr ochr greadigol ond hefyd yn trafod sgiliau hyfforddiant a'r diwydiant yn ehanagach. Felly, mae'r cyfarfodydd yna, dwi'n meddwl, yn rhai rheolaidd, maen nhw'n rhai agored iawn, maen nhw'n rhai adeiladol iawn, a dwi'n gwybod o weithio ar gynlluniau fel y cynllun Carlam Ffeithiol a gweithio efo Cymru Greadigol, mi rydyn ni'n trafod sgiliau a hyfforddiant yn aml, ac yn edrych ar yr anghenion.

Dwi wedi edrych drwy'r cynllun, dwi'n meddwl ein bod ni'n croesawu'n fawr iawn fod yna gynllun a bod yna gorff o bobl yn edrych ar ba sgiliau sydd eu hangen. Dwi hefyd yn meddwl ei fod o'n bwysig, fel mae'r cynllun yn ei ddweud, ei fod o'n cael ei adolygu bob chwe mis a bod yna drafodaeth efo'r diwydiant ynglŷn â'r anghenion a pha sgiliau a hyfforddiant sydd eu hangen, achos mae o'n newid yn eithaf aml. Ond buaswn i'n croesawu yn y cynllun y ffocws ar brentisiaid, y ffocws ar amrywiaeth a bod yn gynhwysol, a hefyd mae yna ffocws eithaf penodol, dwi'n meddwl, ar weithio efo ysgolion yn gynt ac ar greu cynllun sgiliau a thalent yn iau o ran y diwydiant yn y dyfodol. Felly, dwi'n meddwl bod lle maen nhw wedi canolbwytio, buaswn i'n croesawu nifer o'r meysydd hynny, a maen nhw'n cydfynd efo'n blaenoriaethau ni.

Ocê, diolch am hynny. Siân, jest i fynd nôl atoch chi, ydych chi'n dweud eich bod chi wedi rhoi cais i mewn?

Rŷn ni wedi bod yn gweithio gyda nhw ar un cais hefyd, ydyn, a phwrpas y cais yna ydy un o'n blaenoriaethau ni rwyf i wedi ei drafod o'r blaen, sef ein bod ni'n wirioneddol yn edrych ar sut mae pobl yn dod i mewn i'r sector a chroesawu pobl i fod ar brentisiaethau. So, rŷn ni'n ffocysu yn fawr nawr. Mae gennym ni brentisiaethau gyda'r coleg cerdd a drama, ond yn benodol i fi, sut dŷn ni'n dod â mwy o bobl i mewn i'r sector i ddechrau eu hyfforddi nhw, yn enwedig trwy gyfrwng y Gymraeg, a bod y Gymraeg yn rhan hanfodol ac yn rhan glir iawn o unrhyw raglen rŷn ni'n ei gwneud o hyfforddi'n prentisiaid. Mae TAC yn ein cefnogi ni gyda hwnna hefyd. So, dwi'n groesawgar iawn i beth dŷn ni'n ei wneud gyda sgiliau nawr ac edrych arno fe, yn enwedig trwy gyfrwng y Gymraeg, Alun. Mae hwnna'n bwysig inni.

Diolch.

Roeddwn i ar y panel yn un o'r bobl—

Reit, ocê. So, ti sy'n gyfrifol. [Chwerthin.]

—wnaeth siapio'r plan, a beth fuaswn i'n ei ddweud a wnes i ffeindio wrth fod yn rhan o'r broses yna ydy mai gweithio efo'n gilydd ydy'r peth hollbwysig i weld lle mae'r gaps. Dyna ydy un o'r pethau pwysicaf i gyd. Beth fuaswn i'n ei ddweud ydy er mwyn gwneud yn siŵr ein bod ni'n cael y mwyaf o hyn, y peth a ffeindiais i—achos mae Cymru Greadigol yn gwneud gwaith ardderchog—ydy mae'n nhw'n dîm bach. Dwi'n meddwl bod rhai o'r pethau dŷn ni'n gofyn amdanyn nhw, dŷn ni'n trio eu gwneud a dŷn ni'n trio eu 'push-o' ymlaen os ydy hynny'n gweithio mwy efo Careers Wales a thrio cael plant i wybod mwy am y busnes yma ydy—maen nhw'n dîm bach; fedran nhw ddim gwneud hyn i gyd eu hunain, mewn ffordd. Dwi'n meddwl mai dyna un peth fuaswn i'n dweud y ffeindiais i. Os dŷn ni eisiau datblygu skills action plan yng Nghymru, gweld lle mae'r gaps, mae hynny'n iawn i wneud y gwaith rŵan. Mae'n rhaid i'r gwaith hwnnw gario ymlaen. Mae'n rhaid inni gael data i wneud yn siŵr os ydy pobl yn dod i mewn i'r busnes, ydyn nhw'n aros yn y busnes. Os ydy pobl yn cael grantiau o rai llefydd, ble mae'r arian yna'n mynd? Ydy'r bobl yna'n aros yn y busnes? Dwi ddim yn meddwl ar y funud fod yna ddigon o resource wedi cael ei ddyrannu i'n galluogi inni ddilyn hynny drwyddo, buaswn i'n dweud yn bersonol, ond—.

Mae hynny'n ddiddorol iawn. So, jest i fi ddeall y broses yma, mi gefaist ti dy benodi gan y Llywodraeth, gan y Gweinidog, dwi'n cymryd, ac mae yna 10 ohonoch chi neu rywbeth felly—

Ie. So, fi oedd y representative of broadcast.

Ie. Diolch. Oes modd i chi, Nia, esbonio'r broses a wnaethoch chi ei dilyn wrth greu y cynllun?

So, mi ddaethon ni i gyd at ein gilydd, a beth oedd Cymru Greadigol eisiau ei wneud rili oedd siarad efo pawb ar draws y busnes yng Nghymru i weld gennym ni lle oedd y gaps yn y sgiliau ac i ddeall yn iawn lle oedd y gaps yn y sgiliau. Dwi'n meddwl ein bod ni i gyd yn gwybod yn eithaf broad brush lle mae'r gaps, ond i drio mynd i mewn i, 'Reit, ble dŷn ni'n 'concentrat-o' resource a ble dŷn ni'n trio 'concentrat-o' i gael pobl i mewn i'r busnes?'

Un o'r pethau ffeindiais i o fod yn rhan o'r broses yna, fel esiampl, ydy mai'r gwaith yn yr ysgolion ydy un o'r pethau pwysicaf i gyd, dwi'n meddwl. Dwi'n meddwl bod plentyn mewn ysgol yn gweld gweithio yn y byd teledu—. O'n rhan ni, beth maen nhw'n ei weld, dwi'n meddwl, ydy rhywun sydd ar Ant and Dec. Dydyn nhw ddim yn gweld, dwi'n meddwl, y math o jobsys i gyd sydd yn y byd teledu y dyddiau yma; dydyn nhw ddim yn gweld—dwi'n rhywun sydd y tu ôl i'r camera—dydyn nhw ddim yn gweld y jobsys y tu ôl i'r camera. A dyna un o'r pethau rôn i'n meddwl; dwi'n meddwl bod yn rhaid inni fynd reit yn ôl. Mae'n iawn i sbio lle mae'r gaps rŵan, ac mae yna waith i'w wneud i roi hyfforddiant lle mae'r gaps rŵan, ond dwi'n meddwl bod yn rhaid inni fynd â fo nôl reit, reit i'r dechrau, os ydy hynny'r cwricwlwm, os ydy hynny'n Careers Wales a beth maen nhw'n siarad efo plant amdano fo. Dyna a welais i, fel bod yn rhan o'r broses yma, ydy bod yna lot o waith i'w wneud. Dydy o ddim yn quick fix. Dwi'n meddwl mi gymeriff o amser, ac mae hyn yn rhywbeth fydd yn rhaid rholio ymlaen ac ymlaen, buaswn i'n ei ddweud.

Dwi'n gwerthfawrogi hynny. Ydych chi'n meddwl bod y Llywodraeth yn buddsoddi digon? Mae yna filiwn wedi'i benodi fel cyllideb, ac mae hynny wedi'i dorri yn y gyllideb bresennol, wrth gwrs, so mae yna £800,000 neu £700,000—£800,000, ie—ar hyn o bryd. Ydy hynny'n ddigon? Nia, dŷch chi newydd ddweud bod yna gaps mawr yn y gwaith—

Wel, dwi'n meddwl fy mod i wedi ateb y cwestiwn mewn ffordd yn barod. Dwi'n meddwl mai bwriad y fund yna oedd i bobl fidio am arian i fedru helpu efo hyn, ond ydy o'n ddigon? Nac ydy, dwi ddim yn meddwl ei fod o, i fod yn hollol onest. Mae yna gymaint o waith i'w wneud y buaswn i'n dweud 'na'. Mae o'n rhywbeth back to basics go iawn—lle rydyn ni'n gwario'r arian. Dydy miliwn ddim yn mynd i fynd yn bell iawn o gwbl.

Dwi'n cymryd eich bod chi'n cytuno gyda hynny.

Ydw, achos bydden i'n dweud bod yna angen nawr gyda'r math o sgiliau dŷn ni eu hangen heddiw, ond mae hefyd eisiau dechrau meddwl ynglŷn â beth â dŷn ni mynd i fod angen yn y ddwy, tair, pedair blynedd nesaf, a hefyd sut mae darlledu'n newid, oherwydd eich bod chi'n mynd yn fwy digidol—y platfformau. Dwi nawr yn cymryd pobl ymlaen sydd yn data scientists ac yn gwybod sut i wneud eWise, ac felly mae eisiau deall wedyn sut mae'r sgiliau yna'n gweithio yn y sector hefyd, a dwi ddim yn meddwl ein bod ni cweit wedi deall hwnna eto mor gyflym, achos rŷn ni wirioneddol nawr yn chwilio am bobl sy'n gallu golygu neu'n gallu cynhyrchu. So, dwi'n meddwl bod yna ddau beth fan hyn: un ydy lle rydyn ni heddiw, ond hefyd mae eisiau dechrau wirioneddol—a dŷn ni'n gorfod gwneud hyn nawr—meddwl beth dŷn ni'i angen mewn tair, pedair blynedd, ac maen nhw'n sgiliau gwahanol.

Gaf i ofyn i chi faint ydych chi'n buddsoddi mewn hyfforddiant? Ac os nad ydych chi'n gallu ateb yn syth, dwi'n hapus iawn i dderbyn llythyr gan y tri sefydliad yn esbonio sut rydych chi'n cyfrannu'r adnoddau'r BBC, S4C ac ati, at hyfforddiant. Achos dwi'n tueddi i feddwl bod yna ddim digon yn cael ei fuddsoddi gan y Llywodraeth, ond beth fuasai digon? Dwi ddim yn siŵr fy mod i'n gwybod hynny chwaith. Ond dwi hefyd yn meddwl mai partneriaeth sydd angen, achos mae gyda chi'r buddsoddiadau eich hunain dŷch chi eisiau eu gwneud.

Ar ran BBC Cymru, allaf i ddim rhoi ffigur union faint rydyn ni'n ei wario ar hyfforddiant. Dwi'n meddwl ein bod ni'n gwneud lot ar hyfforddiant, yn enwedig wrth edrych ymlaen. Felly, mae gennym ni gynllun ar gyfer cyfarwyddwyr newydd rydyn ni'n ei wneud; mae gennym ni gynllun efo Ffilm Cymru, Beacons, ar gyfer cyfleon i bobl wneud ffilmiau dogfen hefyd. Felly, dwi'n cytuno, o ran hyfforddiant, mae partneriaethau'n holl, hollbwysig, ac mae'r rhan fwyaf o'r cynlluniau hyfforddiant rydyn ni'n eu gwneud mewn partneriaeth.

Dwi hefyd yn meddwl, o ran hyfforddiant, mi ydyn ni'n gwneud buddsoddiad sylweddol iawn mewn prentisiaethau. Mae gennym ni 26 yn BBC Cymru ar y funud ar draws ystod eang iawn, iawn o adrannau—yr adran dechnoleg, operations, radio, newyddion, chwaraeon ac yn y blaen. Bydd gennym ni 17 arall yn ymuno efo ni fis Medi y flwyddyn yma, ac rydyn ni'n gweithio'n galed iawn i wneud yn siŵr ein bod ni'n targedu amrywiaeth, yn targedu ardaloedd ar draws Cymru o ran prentisiaethau. A dwi'n meddwl ei bod hi'n werth dweud, ydy, mae'n fuddsoddiad gan BBC Cymru yn y prentisiaid, ond, yn aml iawn, mae nifer ohonyn nhw'n gweithio i BBC Cymru, mae nifer ohonyn nhw'n gadael ac yn mynd i weithio fel gweithwyr llawrydd ac yn y sector, felly mi rydyn ni'n ei weld o fel buddsoddiad i'r sector yn ehangach. Ond dwi'n meddwl bod cydweithio efo screen alliance, cyrff fel It's My Shout, ein bod ni ddarlledwyr yn cydweithio ar gynlluniau fel y cynllun Carlam Ffeithiol. Mae yna fuddsoddiad o ran hyfforddiant. Dwi’n meddwl, jest i ategu beth oedd Siân yn ei ddweud, mae’n teimlo ar y funud ein bod ni’n ymateb i’r heriau presennol ac yn edrych ar beth ydy’r angen ar hyn o bryd, ac efallai bod angen edrych ymhellach weithiau o ran sgiliau’r dyfodol, a beth ydy'r rheini. Mae hynny’n mynd nôl at y gwaith rydyn ni’n ei wneud efo ysgolion.

Mi fuasai fe’n hwylus os byddech chi’n gallu ysgrifennu atom ni yn trio cwmpasu tipyn bach o beth rydych chi i gyd newydd ddweud, a hefyd sut ydych chi—. Achos yn hanesyddol, chi sydd wedi bod yr injans o dyfiant yn y diwydiant yng Nghymru, a thrwoch chi rydyn ni wedi creu’r diwydiant yng Nghymru. Mae gen i ddiddordeb i ddeall sut—mae yna bartneriaethau rhwng sawl sefydliad gwahanol—sut rydych chi’n cyfrannu at hynny. Sori.

Sori, dwi’n ymddiheuro. Dwi’n meddwl bod e ddim jest am faint o arian rŷn ni’n ei roi, ond dwi’n credu bod y mechanics, y ffordd rŷn ni’n gallu dod â phobl i mewn i’r diwydiant—er enghraifft, rŷn ni wedi arwyddo gydag un cwmni am dair blynedd, sy'n gwneud dramâu i ni, a rhan o’r cytundeb hynny ydy eu bod nhw’n gorfod hyfforddi a bod pobl newydd neu bobl sy’n dysgu yn rhan o’r cynhyrchiad, so, ein bod ni’n rhoi’r experience a’r profiad iddyn nhw yn fyw. Achos dyna, yn wirioneddol, sut maen nhw’n mynd i dyfu. Roeddwn i gyda Gelert ddoe; roedd dau berson gyda nhw yn dechrau o ddim byd ac yn dod â nhw lan i fod yn olygyddion visual ar y ffilm yr oeddem ni’n ei wneud. So, gwnawn ni ddod â’r llythyr, Alun, ond dwi’n credu y bydd e’n fwy na jest arian; dwi’n credu y bydd e hefyd y mechanics rŷn ni’n trio eu defnyddio—

Mae arian yn bwysig, wrth gwrs.

Wrth gwrs fod e, achos mae’n costio rhywun i ddod â rhywun mewn i fod yn brentis ar y ffilm. Ond mae’r buddsoddiad yn fwy soft ambell waith na jest y rhaglen hyfforddi, dwi’n meddwl. Allwn ni fynd trwy hwnna i gyd gyda chi.

Dwi’n ddiolchgar am hynny. Jest cwestiwn bach olaf gennyf i: sut ydych chi’n gweithio—? Mae’r tair ohonoch chi, mewn ffyrdd gwahanol, wedi dweud eich bod chi’n edrych ar y dyfodol a sgiliau newydd yn y dyfodol, ac mae hynny’n hollbwysig, wrth gwrs. Dydych chi ddim yn hyfforddi pobl i weithio fel yr oedd pethau'n arfer bod. Ond rydyn ni i gyd yn gwybod un peth amboutu’r dyfodol, wrth gwrs: dŷn ni ddim yn gwybod beth sy'n mynd i ddigwydd. So, sut ydych chi’n gweithio gyda sefydliadau fel prifysgolion a’r byd academaidd i ddeall sut mae pethau’n newid, sut mae’r byd yn newid, a hefyd sefydliadau fel—pan roeddwn i’n gweithio yn y diwydiant, roedd BT, er enghraifft, yn gwneud cyfraniad mawr ar y pryd, wrth gwrs, roeddem ni’n sôn amboutu sut y mae teledu yn mynd i newid yn y dyfodol pan ein bod ni i gyd yn gallu darlledu o'n ffonau ni, ac roeddwn i erioed wedi clywed o ffôn fel yna ar y pryd. So, sut ydych chi’n gweithio gyda sefydliadau a busnesau gwahanol i ddeall sut mae’r dyfodol yn mynd i newid y ffordd rydych chi’n darlledu ar hyn o bryd?

Mae gyda ni sawl ffordd yn S4C. Mae fy mhrofiad i—dwi wedi bod yn telecoms, roeddwn i’n gweithio gyda nhw, ac mae’r byd yn newid mor gyflym. Rydyn ni’n gweithio ar hyn o bryd—rŷn ni newydd wneud gweithlu i edrych ar le rydyn ni’n meddwl mae’r gynulleidfa’n mynd i fod a beth yw’r user experience, er enghraifft, rŷn ni’n moyn iddyn nhw allu dod i'n platfformau ni ar S4C. So, mae yna waith yn mynd o edrych ar ein strategaeth ni am y ddwy, dair, pedair blynedd nesaf yma fel ein bod ni o flaen, gymaint â gallwn ni, beth sy’n digwydd.

Dŷn ni hefyd yn gweithio gyda Media Cymru, a dwi’n credu bod y gwaith y mae’r tîm yna yn ei wneud yn arbennig. Mae yna brosiect maen nhw’n ei wneud i ni yn edrych ar ddata a beth yw rôl data a phethau fel voice recognition yn y byd darlledu. So, mae yna lot o bethau’n digwydd i ddechrau edrych dwy, dair, pedair blynedd ymlaen, tra ein bod ni hefyd yn delio gyda heddiw. Hefyd, dŷn ni nawr yn edrych ar gymryd pobl ymlaen o brifysgolion i’n helpu ni, yn enwedig gyda phethau fel gwyddonwyr data, os mai dyna’r gair Cymraeg am data scientist—job doeddwn i ddim yn gwybod dim byd amdano fe pan oeddwn i yn yr ysgol. Ac mae’r pethau yma yn newid mor gyflym, yn enwedig gyda’r cyfryngau cymdeithasol. So, mae yna lot o waith—rŷn ni’n delio gyda YouTube yn uniongyrchol i edrych ar beth maen nhw’n ei wneud. So dwi’n credu bod yna sawl ffynhonnell i edrych i weld beth sy’n dod a thrio gweld beth sy’n digwydd, ond y gwir ydy bod pethau yn digwydd yn hynod o gyflym, ac mae’r newid yn digwydd yn gyflym yn y byd darlledu.

Dwi’n meddwl bod y gwaith y mae Media Cymru yn ei wneud yn werthfawr i ni o safbwynt dod â chyrff at ei gilydd yn y diwydiant, a gwahanol rhannau o’r sector, yn cynnwys prifysgolion ac addysg uwch. Ac mae yna ofod ac arian yn fanna i fuddsoddi yn edrych i'r dyfodol, ac i edrych ar ba ddatblygiadau technoleg sydd angen arbrofi efo nhw, neu ddatblygu. Rydyn ni hefyd yn bartneriaid efo Media Cymru, ac mae'r gwaith maen nhw'n ei wneud yn werthfawr.

O ran prifysgolion a cholegau, dwi'n meddwl bod yna berthynas iach o drafodaeth ynglŷn â'r anghenion yn y dyfodol. Er enghraifft, rydyn ni drws nesaf i'r coleg newyddiaduraeth yng Nghaerdydd, ac mae newyddiaduraeth wedi newid yn sylweddol ac yn mynd i newid o ran yr ochr ddigidol a sut mae pobl yn cael eu newyddion. Felly, maen nhw a ni yn cydweithio'n agos ynglŷn ag, ocê, beth ydy'r math o sgiliau rydyn ni'n disgwyl iddyn nhw eu cael, ond hefyd maen nhw efo llwyth o bobl ifanc yno sydd hefyd yn deall beth ydy anghenion cynulleidfa iau o ran newyddion. Felly, mi ydyn ni'n cydweithio efo prifysgolion ac addysg uwch, ond dwi'n meddwl bod partneriaid fel Media Cymru, sy'n dod â phobl at ei gilydd i drafod y datblygiadau yna, yn bwysig.

Cyn bod ni'n mynd at Nia, sori, rwy'n ymwybodol fod pedwar munud ar ôl gyda ni. A fyddai'r dair ohonoch chi yn gallu aros jest ychydig o funudau ymhellach, achos rwy'n ymwybodol bod Tom wedi bod yn aros yn amyneddgar ar gyfer y cwestiwn olaf? Diolch. Sori, Nia.

Mi fuaswn i'n dweud yr un peth rili. Yn fy mhrofiad i, beth rydw i wedi ffeindio ydy mai'r fforwm sydd wedi bod yn ddefnyddiol ofnadwy i ddod â ni at ein gilydd i ni fedru dweud wrth y colegau beth yn union rydyn ni ei angen, a dwi'n meddwl eu bod nhw'n helpu i siapio beth maen nhw'n ei ddysgu wedyn. Y berthynas sydd gennym ni efo CJS a Cardiff and Vale, eto, mae jest cael y cyswllt uniongyrchol yna, dyna ydy'r ffordd ymlaen dwi'n meddwl iddyn nhw ddeall yn union beth rydyn ni ei angen y dyddiau yma.

Un peth fuaswn i'n ei ddweud ydy un peth dwi'n ffeindio weithiau ydy bod rhai pobl sydd yn gweithio yn y forums yma, ac ati, mae angen bod pobl sydd wedi gweithio yn y diwydiant yma yn ddiweddar yn helpu i siapio cyrsiau mewn colegau, ac ati. Mae'r busnes wedi newid gymaint yn yr 20 mlynedd diwethaf, beth fuaswn i'n ei ddweud rŵan ydy bod rhywun oedd yn gweithio yn y busnes 20 mlynedd yn ôl, mae o'n hollol wahanol i beth ydy o rŵan. So, i rywun sydd yn dysgu mewn coleg sydd wedi gadael y busnes 20 mlynedd yn ôl, mae'r busnes yn hollol, hollol wahanol y dyddiau yma, a dwi'n meddwl bod hynny yn rhywbeth jest i ni ac iddyn nhw feddwl amdano fo, fuaswn i'n dweud hefyd. Mae pethau wedi trawsnewid yn hollol, dwi'n siŵr, ers inni i gyd ddod i mewn i'r busnes yma.

Diolch am hynna. Wnawn ni fynd at Tom; last but no least, wnawn ni fynd atoch chi.

Thank you, Delyth. Just one question from me. I'm just wondering, over and above anything you've already mentioned, do you feel like the workforce needs any further support from public bodies, both in relation to the increased costs of living, and perhaps more broadly?

Well, the cost of living is going to be a real challenge, Tom, and we've talked about it earlier. I think, like the BBC, our settlement is flat for the next couple of years, so it's a real real-term hit for us and we've got to find very creative ways. I think, as much as we can work with people like Cymru Greadigol and Media Cymru to invest in the sector and continue that in order to make sure that we get through these next couple of years, and the hump that we have—I think that would be great—but also, I think perhaps to my point earlier, I think we need to start looking at what we need in the future in Wales, not just what we need today. I do think that, together, we can start thinking about how we can continue to have a really buoyant creative sector by looking two, three, four, five years forward of what the requirements will be, and I think that would be a really good partnership.

I cannot say anything bad about Creative Wales; our relationship is so good and they are so supportive, and challenging, rightly so, in making sure that we create the right things in Wales. They're supporting us now with things like the film fund that we launched with Dawn before Christmas. Those kinds of things, I think we still need to do that in order for the Welsh language to be great in Wales, but also world wide, because I'm very proud of what we do. We punch way above our weight, as we know, and therefore I want to continue that through the Welsh language and see how we can go out to the world with a creative sector that's so buoyant. So, just carry on the partnerships, I think, would be my piece, and look to the future, and continue to do so.

Diolch, Siân. Sian.

Yes, I agree, really. I think in terms of the relationship with Creative Wales, it's working really well, and for that constructive open dialogue to continue. And I also think, as Alun says and Siân said just now, partnerships, I think, are really, really crucial, and that we collaborate and work together. I think, especially in terms of things like apprenticeships and training and skills, that we do come together collectively and work together to try and tackle it. Because financially, it is challenging, so I think by doing that, it can really make a difference.

I'd very much echo the same thing, really, that Creative Wales have been really, really instrumental in bringing us together and avoiding duplication. I think, definitely from my perspective—. I think it's a complicated question, the cost-of-living question. ITV have made a cost-of-living payment to staff, but there's only so much individual broadcasters can do; it's a bigger question, this one. But I think getting rid of duplication is probably the biggest thing, and partnerships is definitely the way forward there.

Diolch. Tom, is there anything else you wanted to—?

No, that's great. Thank you.

Ocê. Grêt. Wel, diolch i'r tair ohonoch chi am y dystiolaeth; diolch am fod yn hyblyg o ran yr amser hefyd. Mae yna rai pethau efallai byddwn ni eisiau ysgrifennu atoch chi, i ofyn efallai mwy o fanlyder—rhai pethau. Bydd transgript o'r hyn sydd wedi cael ei ddweud hefyd yn cael ei anfon atoch chi ichi wirio ei fod e'n gofnod teg o beth oedd wedi cael ei ddweud. Ond, diolch ichi eto am y dystiolaeth; mae hi wedi bod yn ddefnyddiol iawn. Diolch yn fawr iawn.