Mae'r Senedd wedi trafod y Gymraeg yn bennaf drwy ddatganiadau Anna Brychan, Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg, a thrwy waith craffu pwyllgorau. Mae Aelodau o bob plaid yn cefnogi'r targed o filiwn o siaradwyr, ac mae'r cwestiynau'n canolbwyntio ar ddata, cyflenwad athrawon, lleoedd ysgol a darpariaeth drydyddol. Mae rhai Aelodau Reform UK wedi codi pryderon am orfodaeth a chost.
Y prif ddadleuon
Dywedodd Anna Brychan (Plaid Cymru) y bydd y Llywodraeth yn gosod y sylfeini i 50 y cant o blant gael addysg cyfrwng Cymraeg erbyn 2050. Cefnogodd Paul Davies (Ceidwadwyr Cymreig) y targed o filiwn o siaradwyr, gan nodi bod 21 y cant o blant mewn ysgolion cyfrwng Cymraeg. Cyfraniadau: [1][2]
Gofynnodd Steven Rodaway (Reform UK) sut y bydd gwariant yn cael ei farnu o ystyried amheuon am ffigurau arolygon. Dywedodd Anna Brychan (Plaid Cymru) mai'r cyfrifiad yw'r llinell sylfaen. Dywedodd y swyddog Jeremy Evas fod ffyrdd o fesur defnydd o'r Gymraeg, nid gallu yn unig, yn cael eu hystyried. Cyfraniadau: [1][2][3]
Dywedodd Helen Jenner (Reform UK) fod angen mwy o fanylion ar gadw athrawon dwyieithog. Galwodd Paul Davies (Ceidwadwyr Cymreig) argaeledd athrawon y rhwystr mwyaf. Cyfeiriodd y swyddog Siwan Jones at yr athrofa newydd a'r corff Dysgu. Cyfraniadau: [1][2][3]
Dywedodd Paul Davies (Ceidwadwyr Cymreig) nad yw gweinidogion yn gwybod eto faint o leoedd cyfrwng Cymraeg ychwanegol sydd eu hangen. Dywedodd y swyddog Siwan Jones fod gwaith modelu ar y gweill y bydd twf yn raddol. Holodd Huw Thomas (Llafur Cymru) am gyllid i gynghorau fel Caerdydd wrth i'r gyfradd genedigaethau ostwng. Cyfraniadau: [1][2][3]
Gofynnodd Vikki Howells (Llafur Cymru) sut y defnyddir tystiolaeth ei hadolygiad ôl-16. Dywedodd Cefin Campbell (Plaid Cymru) fod llai nag 1 y cant o ddarpariaeth addysg bellach yn Gymraeg. Holodd Catherine Cullen (Reform UK) am gyllid colegau a'r gwahaniaeth rhwng y gogledd a'r de. Cyfraniadau: [1][2][3]
Dywedodd Louise Emery (Reform UK) fod gorfodaeth yn creu drwgdeimlad a dylai'r Llywodraeth greu amodau lle mae pobl yn dewis y Gymraeg. Rhybuddiodd Steven Rodaway (Reform UK) y gallai amddiffyniadau cyfreithiol mewn ardaloedd dwysedd uchel wahaniaethu yn erbyn pobl nad ydynt yn siarad Cymraeg. Cyfraniadau: [1][2]
Gofynnodd Beca Brown (Plaid Cymru) i'r Gweinidog ddysgu o bolisi iaith Gwynedd. Dywedodd Sam Rowlands (Ceidwadwyr Cymreig) fod ysgolion cynradd Gwynedd yn gyfrwng Cymraeg yn unig a gofynnodd pa sicrwydd sydd i deuluoedd di-Gymraeg. Ymrwymodd Anna Brychan i ddysgu o awdurdodau lleol. Cyfraniadau: [1][2][3]
Safbwyntiau'r pleidiau
Plaid Cymru
Mae Aelodau Plaid Cymru yn y Llywodraeth wedi gosod nod o 50 y cant o blant mewn addysg cyfrwng Cymraeg erbyn 2050, gofal plant cyfrwng Cymraeg o fewn y cynnig gofal plant, a safonau i fwy o gyrff. Dywedodd Anna Brychan fod y cyfrifoldeb yn cael ei rannu ar draws y Cabinet. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Reform UK
Mynegodd Helen Jenner gefnogaeth bersonol gref i'r iaith a gwasgodd ar gadw athrawon. Cododd Louise Emery a Steven Rodaway bryderon am orfodaeth a gwahaniaethu. Holodd Cai Parry-Jones a yw stondin yn yr Eisteddfod yn defnyddio cyllideb gyfyngedig yn dda. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Llafur Cymru
Tynnodd Huw Thomas sylw at ail darged Cymraeg 2050 o ddyblu'r defnydd dyddiol, gofynnodd am fanylion ar ofal plant cyfrwng Cymraeg a holodd sut y rhennir gwersi o Gaerdydd. Gwasgodd Vikki Howells ar gynllunio ôl-16. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Ceidwadwyr Cymreig
Dywedodd Paul Davies fod maniffesto ei blaid wedi cynnal y targed o filiwn o siaradwyr. Holodd am adolygu cyfraith teithio gan ddysgwyr, capasiti ysgolion, bylchau yn y gweithlu a defnydd yn y gweithle. Holodd Sam Rowlands am deuluoedd yng Ngwynedd. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru
Croesawodd Jane Dodds dwf mewn addysg cyfrwng Cymraeg ym Mhowys, gan gynnwys ysgolion pob oed, a dywedodd fod angen mwy o gyllid ar y cyngor. Cyfraniadau: [1]
Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano
1Gofynnodd Mair Rowlands (Plaid Cymru) am y diweddaraf ar ymestyn safonau. Dywedodd Anna Brychan fod y rhaglen waith yn cael ei hystyried, y gallai fod angen ychwanegu sectorau at Fesur 2011, a bod angen caniatâd yr Ysgrifennydd Gwladol ar gyfer Gweinidogion y Goron. Cyfraniadau: [1][2]
2Gwasgodd Paul Davies (Ceidwadwyr Cymreig) ar nifer y lleoedd ychwanegol a'r bwlch mewn athrawon. Dywedodd Siwan Jones fod hyn yn rhan o'r gwaith modelu ar gyfer y strategaeth ac y bydd y twf yn dechrau'n raddol. Cyfraniadau: [1][2][3]
3Gofynnodd Mair Rowlands (Plaid Cymru) pryd y cyhoeddir amserlen weithredu a rhaglen gweithlu. Dywedodd Anna Brychan y bydd ymgynghoriad ar y fframwaith yn dilyn, a dywedodd Siwan Jones y lansir ymgynghoriad tua diwedd tymor yr hydref. Cyfraniadau: [1][2][3]
4Gofynnodd Vikki Howells (Llafur Cymru) pa sicrwydd sydd ar gyfer cynllunio cyfrwng Cymraeg ar ôl newidiadau i'r adolygiad ôl-16. Dywedodd Anna Brychan fod trafodaethau ar y gweill gyda'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol a Medr ar symud o'r ysgol i'r coleg. Cyfraniadau: [1][2]
5Gofynnodd Huw Thomas (Llafur Cymru) faint o leoliadau gofal plant cyfrwng Cymraeg sydd eu hangen. Dywedodd Anna Brychan ei bod hi a'r Dirprwy Brif Weinidog wedi trafod rôl Mudiad Meithrin yn y cynnig gofal plant. Cyfraniadau: [1][2]
Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano
Mae dwy ddeiseb ar agor: mae un yn gofyn am newid dull Cymraeg i Oedolion i gyrraedd miliwn o siaradwyr (155 llofnod), ac mae un yn gofyn am ddileu gwisgoedd plastig yn raddol a chefnogi gwlân Cymreig a ffibrau naturiol (9 llofnod).
Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw
Mae gweinidogion wedi cyfarfod â Chomisiynydd y Gymraeg, y Comisiwn Cymunedau Cymraeg, y Coleg Cymraeg Cenedlaethol a Chyngor Partneriaeth y Gymraeg. Maent hefyd wedi mynychu digwyddiadau Eisteddfod gyda dysgwyr a grwpiau blynyddoedd cynnar fel Cwlwm a Mudiad Meithrin.
Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)
O gofnod y Senedd flaenorol, ar gyfer materion sy'n rhychwantu'r ddwy. Mae gweddill y dadansoddiad hwn yn ymwneud â'r Seithfed Senedd yn unig.
Yn y Chweched Senedd, cyhoeddodd Gweinidogion Llywodraeth Cymru raglen waith bum mlynedd ar gyfer Cymraeg 2050 a mynd ar drywydd twf mewn addysg cyfrwng Cymraeg drwy gynlluniau awdurdodau lleol. Arweiniodd cyfrifiad 2021, a ddangosodd lai o siaradwyr Cymraeg, at ddadl ar gynnydd tuag at y targed. Yn nes ymlaen, trodd y drafodaeth at y Bil Addysg a'r Gymraeg ac argymhellion y Comisiwn Cymunedau Cymraeg.
Ym mis Gorffennaf 2021 cyhoeddodd Jeremy Miles (Llafur Cymru) raglen waith bum mlynedd ar gyfer Cymraeg 2050. Croesawodd Cefin Campbell (Plaid Cymru) y polisïau y cytunwyd arnynt rhwng y ddwy blaid. Cyfraniadau: [1][2]
Ym mis Gorffennaf 2022 dywedodd Jeremy Miles fod pob un o'r 22 cyngor wedi ymrwymo i dargedau 10 mlynedd, gyda 26 y cant o ddysgwyr blwyddyn 1 mewn addysg cyfrwng Cymraeg erbyn 2026 a 30 y cant erbyn 2031. Cododd Heledd Fychan (Plaid Cymru) fynediad cyfartal. Cyfraniadau: [1][2]
Ar ôl cyfrifiad 2021, nododd Tom Giffard (Ceidwadwyr Cymreig) 538,000 o siaradwyr, sy'n is na rhagamcan y Llywodraeth. Dywedodd Heledd Fychan (Plaid Cymru) fod y targed ymhellach i ffwrdd nag yr oedd pan gafodd ei osod. Cyfraniadau: [1][2]
Ym mis Gorffennaf 2024 dywedodd Eluned Morgan (Llafur Cymru) y byddai'r Bil yn disgrifio gallu yn y Gymraeg gan ddefnyddio fframwaith CEFR. Dywedodd Heledd Fychan (Plaid Cymru) y byddai'n hoffi Bil mwy uchelgeisiol. Cyfraniadau: [1][2]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 30 Hydref 2026 o 115 cyfraniad yn y Senedd rhwng 9 Mehefin 2026 a 22 Hydref 2026, ynghyd â'r deisebau a chyfarfodydd y gweinidogion ar y briff hwn. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r cyfraniadau y mae'n seiliedig arnyn nhw; gwiriwch nhw cyn dyfynnu. Sut mae'r dadansoddiad yn cael ei ysgrifennu.
Sut mae pethau ar hyn o bryd
Ystadegau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cyhoeddi. Mae pob siart yn dangos y blynyddoedd ers etholiad y Senedd 2016, neu mor bell yn ôl ag y mae'r ffigurau'n mynd, ac yn nodi pob etholiad ers hynny.
Pobl sy'n dweud eu bod yn gallu siarad Cymraeg
27.4%
Y flwyddyn hyd at 30 Mehefin 2026
Flwyddyn ynghynt
27.2%(y flwyddyn hyd at 30 Mehefin 2025)
Cyfran y bobl 3 oed neu hŷn sy'n dweud eu bod yn gallu siarad Cymraeg, dros y deuddeg mis hyd at bob dyddiad.
Mae'r arolwg yn rhoi ffigurau uwch na'r Cyfrifiad, y mae Llywodraeth Cymru yn ei ddefnyddio i fesur cynnydd tuag at filiwn o siaradwyr: 17.8% yn 2021. Cynhaliwyd cyfweliadau dros y ffôn o fis Mawrth 2020 tan hydref 2023, a gododd ychydig ar y gyfran sy'n dweud eu bod yn gallu siarad Cymraeg, felly mae'r cyhoeddwr yn cynghori gofal wrth ddarllen y duedd. Nid yw'r ffigurau'n ystadegau swyddogol achrededig mwyach am fod sampl yr arolwg wedi lleihau.
Cynyddu cyfran y plant a’r bobl ifanc sy’n cael addysg cyfrwng Cymraeg ac yn gwella mynediad at addysg cyfrwng Cymraeg, gan osod targedau lleol i sicrhau twf cyson y ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg ym mhob ysgol.
Cynyddu nifer y myfyrwyr sy’n gallu cael mynediad at lwybrau trydyddol yn y Gymraeg, gan gefnogi a datblygu gwaith y Coleg Cymraeg Cenedlaethol a gweithio gyda’r Coleg a Medr i gynyddu cyfleoedd i astudio’r Gymraeg fel pwnc.
Cefnogi cynnydd yn nifer yr athrawon sy’n gallu addysgu drwy gyfrwng y Gymraeg drwy hyrwyddo a datblygu sgiliau Cymraeg ymarferwyr, a datblygu cyfleoedd sabothol newydd.
Cyhoeddi a gweithredu strategaeth newydd ar gyfer y Gymraeg gyda ffocws o’r newydd ar gynyddu nifer y siaradwyr i filiwn a mwy erbyn 2050, dyblu’r defnydd dyddiol o’r iaith, a sicrhau bod yr iaith yn perthyn i bob un ohonom yng Nghymru.
Gweithio i gryfhau gwydnwch y Gymraeg fel iaith gymunedol ac mewn gweithleoedd, gan weithredu argymhellion y Comisiwn Cymunedau Cymraeg, a gweithio tuag at ddynodi ardaloedd o sensitifrwydd ieithyddol uwch a diogelu enwau lleoedd Cymraeg.
Gweithio tuag at estyn Safonau’r Gymraeg i gyrff Llywodraeth y DU ac i wasanaethau sy’n gweithredu yng Nghymru, a sicrhau bod y Gymraeg wrth wraidd pob polisi cyhoeddus, gan gynnwys iechyd, tai, cynllunio, trafnidiaeth, addysg, diwylliant a’r economi.
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.
Eiliadau allweddol yn y Senedd
Datganiadau, dadleuon a deddfwriaeth yn y Cyfarfod Llawn ar y briff hwn, y mwyaf diweddar yn gyntaf. Mae sesiynau cwestiynau llafar wedi'u cyfrif yn y cyfraniadau isod.
Mae pob bar yn dangos cyfran areithiau a chwestiynau'r blaid honno yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn, fel bod modd cymharu pleidiau mawr a bach. Mae'r llinell syth yn dangos y Siambr gyfan: 1.0%.
Cyfarfodydd gweinidogion â sefydliadau allanol a'u hymrwymiadau ar y briff hwn, o'r gofrestr y mae Llywodraeth Cymru yn ei chyhoeddi bob tri mis. 2 ers etholiad 2026; y diweddaraf:
28 Gorffennaf 2026
Meeting Ioan Matthews/CMEWL - Chief Executive of Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Cyfarfod, Deputy Minister for Skills and Tertiary Education
28 Gorffennaf 2026
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Cyfarfod, Cabinet Minister for Education and the Welsh Language
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, cyfarfodydd ac ymrwymiadau gweinidogol. Mae'r gofrestr yn cael ei chyhoeddi dri mis neu fwy ar ôl y cyfarfodydd y mae'n eu rhestru.
Cwestiynau ysgrifenedig
48 cwestiwn ysgrifenedig i Lywodraeth Cymru ar y briff hwn yn y Chweched Senedd, gyda 47 wedi'u hateb hyd yma. Y diweddaraf:
Wedi'i dagio oherwydd: “Welsh-medium”Cyfieithwyd o'r SaesnegCofnod swyddogol
Fesul mis
828
12
202120222023202420252026
Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Chweched Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Awst 2021, Awst 2022, Awst 2023, Rhagfyr 2024, Chwefror 2025, Mawrth 2025, Ebrill 2025, Mai 2025, Mehefin 2025, Gorffennaf 2025, Awst 2025, Medi 2025, Hydref 2025, Tachwedd 2025 a Rhagfyr 2025.Dangos y ffigurau
Mis
Cyfraniadau
Mai 2021
2
Mehefin 2021
10
Gorffennaf 2021
12
Awst 2021
Dim cyfarfodydd
Medi 2021
25
Hydref 2021
2
Tachwedd 2021
42
Rhagfyr 2021
99
Ionawr 2022
40
Chwefror 2022
6
Mawrth 2022
31
Ebrill 2022
1
Mai 2022
28
Mehefin 2022
33
Gorffennaf 2022
92
Awst 2022
Dim cyfarfodydd
Medi 2022
118
Hydref 2022
126
Tachwedd 2022
14
Rhagfyr 2022
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio
Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.
Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio
Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.
Cyfran y disgyblion Blwyddyn 1 mewn ysgolion a gynhelir a oedd yn cael eu dysgu Cymraeg fel iaith gyntaf, o'r cyfrifiad ysgolion, a gynhelir ym mis Ionawr fel arfer.
Mae'r Gweinidogion yn eu swyddi wedi'u rhestru uchod. Y gyfran yw'r rhan o areithiau a chwestiynau'r Aelod ei hun yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn.
